Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстағы бір адамдық британдық шағын суасты қайығы
Second World War one man British midget submarine
Уэлман суасты қайығы – Екінші дүниежүзілік соғыста Арнайы операциялар басқармасы жасаған бір адамдық британдық шағын суасты қайығы. Ол бір рет ғана қолданылды және аса сәтті болған жоқ.
The Welman submarine was a Second World War one man British midget submarine developed by the Special Operations Executive. It only saw action once and was not particularly successful.
Дизайн
SOE-дің Inter Services Research Bureau (ISRB) командалық офицері, подполковник Джон Дельфин, жау кемесінің астына ірі жарылғыш зарядты жеткізу үшін жасаған, Уэлман 20 фут (6 метр) ұзындығындағы (жарылғыш зарядты қоса алғанда) суасты аппараты болды. "Chariot" адам-торпедасынан өзгешелігі, оператор аппараттың ішінде орналасып, суға түсу құралдарын кию қажеттілігі болмады. Уэлман уақыттық салдақпен жарылатын Torpex жарылғыш зарядын тасымалдай алатын, оның мақсаты нысананың корпусына магниттік арқылы бекітілуі еді. Көру кішкентай басқару мұнарасындағы брондалған шыны сегменттер арқылы жүзеге асырылды, ал перископ орнатылмаған.
Designed by the Commanding Officer of SOE's Inter Services Research Bureau (ISRB), Lt Col. John Dolphin, as a method of delivering a large explosive charge below an enemy ship, the Welman was a submersible craft 20 feet (6 m) in length (including explosive charge), weighing about Unlike the "Chariot" human torpedo, the operator was enclosed within the craft, and did not need to wear diving gear. The Welman could transport a time fused explosive charge of Torpex, which was intended to be magnetically attached to a target's hull. Vision was through armoured glass segments in the small conning tower, and no periscope was fitted.
Өндіріс
1942 жылдың соңында Стейнс маңындағы Королева Мэри су қоймасында сынақтан өткеннен кейін, «Уэлман» өндіріске жіберілді, ал өндіріс Оксфордтағы Morris Motors Limited компаниясының қанағаттандырылған зауытына тапсырылды. Бұл аппараттың су астына қарсы торларды кесіп өте алмайтынына қарамастан (мұны X класты су асты қайықтары мен «Chariot» пилотты торпедалары жасай алды) және экипажға нашар көрініс мүмкіндігі болғанына қарамастан, 1943 жылдың ақпан айында 150 данаға тапсырыс берілді. 1943 жылдың қазан айында операциялық зерттеулер концепцияның тым көп кемшіліктері бар екенін көрсеткен соң өндіріс тоқтатылды, сол кезде шамамен 100 данасы жасалған болатын (нақты саны белгісіз).
Following trials in the Queen Mary Reservoir near Staines towards the end of 1942, the Welman was put into production, the production being contracted out to Morris Motors Limited's requisitioned factory at Oxford. Despite the craft's inability to cut a way through anti submarine nets (which both X class submarines and Chariot manned torpedoes could do) and the poor visibility available to the crewman, 150 production examples were ordered in February 1943. Production was halted in October 1943 when operational research showed the concept suffered from too many disadvantages, by which time some 100 examples had been produced (precise numbers are unknown).
Операциялық қызмет
1943 жылдың басында Корольдік теңіз күштерінің HMS Титания кемесі теңіз сынақтарын жүргізу үшін кеңейтілді. Операторларды даярлау курстары Госпорттағы Форт Блокхаус базасында өткізілді. Оқушылар Корольдік теңіз күштерінен, Корольдік теңіз күштерінің резервінен және басқа да арнайы күштер тобынан таңдалды, соның ішінде Командос бөлімінің арнайы қайықтар жасағы да болды. HMS Титания Шотландияның солтүстік-батысындағы Кейп Враттың оңтүстігінде орналасқан Лох а' Чайрн Бхайнға көшірілді, ол барлық мини-су тоғыздар операциялары үшін құпия оқу базасына айналды. 9 қыркүйекте Ротсей шығанағында жаттығу кезінде W10 (Уэльман) жоғалып кетті. 1943 жылдың күзіне қарай, Уэльманды операциялық қолдануға қарастыру үшін жеткілікті даярланған операторлар мен техникалық құралдар болды. 1943 жылдың күзінде Бірлескен операциялардың бас қолбасшысы, генерал сэр Роберт Лейкок (сол кездегі лорд Луи Маунтбеттенді алмастырған) Уэльманның олардың мақсатына сәйкес емес екенін шешті, сондықтан аппараттар Корольдік теңіз күштеріне қайтарылды. Оркней және Шетланд аралдарының әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы адмирал сэр Лайонел Уэллс, оларды Норвегия жағалауындағы Лидс су жолындағы неміс кемелеріне шабуыл жасау үшін пайдалы деп есептеді. Корольдік Норвегия теңіз күштерінің офицерлері мен сарбаздарымен жабдықталған 30-шы моторлы торпедалық катерлер (MTB) осы шабуылдарды жүзеге асырып жатты және Берген портындағы жүзбелі докқа шабуыл жасау үшін Уэльманды сынауға келісті (кейіннен 1944 жылдың қыркүйегінде X 24 батырды). 1943 жылдың 20 қарашасында MTB635 және MTB625 Лунна Вое (Шетланд) шығанағынан W45 (лейтенант С. Джонсен, Корольдік Норвегия теңіз күштері), W46 (лейтенант Бьёрн Педерсен (1922), Норвегия армиясы), W47 (лейтенант Б. Маррис, RNVR) және W48 (лейтенант Дж. Холмс, RN) Уэльмандарымен шықты. Аппараттар фиордтың кіреберісінде суға жіберілді. Педерсеннің W46 кемесі су астына қарсы желіге тап болып, су бетіне көтерілуге мәжбүр болды, сол кезде оны неміс патрульдік кемесі байқады. Педерсен Уэльманмен бірге тұтқындалды және соғыстан тұтқын лагерінде аман қалды. Қалған үш кеме күтпеген шабуыл мүмкіндігінен айырылып, шабуылды жалғастыра алмады, сондықтан оларды батыруға тура келді. Олардың операторлары норвегиялық қарсылық қозғалысының көмегімен солтүстікке қарай жол тартты және 1944 жылдың ақпанында MTB653 кемесімен құтқарылды. Бұл сәтсіздік Корольдік теңіз күштерін X және XE типтегі су асты кемелеріне назар аударуға мәжбүр етті, бірақ Уэльманды сынау әлі де жүргізілді, әсіресе Австралияда. Сәтсіз шабуылдан кейін немістер аппараттардың бірін құтқарып алды. Неміс теңіз күштері Уэльманнан табылған инженерлік шешімдердің қарапайымдылығына таң қалды, бірақ оның 1944 жылы одақтастардың кемелеріне қарсы қолданылған Бибер мини-су тоғыздарымен кейбір ұқсастықтары бар еді. Операторлардың пікірінше, Уэльманның басты кемшілігі перископтың болмауы еді. Су бетіне шықпай айналасын қарау мүмкіндігі болмағандықтан, жасырын түрде жүзу мүмкін емес еді. Сондай-ақ, су бетінде жүргенде оператордың көз деңгейі теңіз деңгейіне тым жақын болғандықтан, екі шақырымнан астам қашықтықтағы нысандарды көру мүмкін емес еді.
In early 1943 the Royal Navy establishment on board the submarine depot ship HMS Titania was expanded to carry out sea trials of the Welman. Training courses for operators were located at Fort Blockhouse in Gosport. Trainees were drawn from the Royal Navy, the Royal Navy Reserve, and other Special Forces groups which included the Special Boat Section of the Commandos. HMS Titania was relocated to Loch a' Chàirn Bhàin, south of Cape Wrath, in the north west of Scotland, which became a secret training base for all mini submarine operations. A Welman (W10) was lost on exercise in Rothesay Bay on 9 September. By autumn 1943, sufficient trained operators and craft existed for the Welman to be considered for operational use. In the autumn of 1943 the Combined Ops commander, General Sir Robert Laycock (who took over from the then Lord Louis Mountbatten) decided that the Welman was unsuitable for their purposes, so the craft were returned to the Royal Navy. Admiral Sir Lionel Wells, Flag Officer commanding Orkney and Shetland, thought they might be useful for attacks on German shipping using coastal waters inside the Leads off Norway. Motor Torpedo Boats (MTBs) of the 30th Flotilla, manned by officers and men of the Royal Norwegian Navy, were making these raids already and agreed to try the Welmans in an attack on the Floating Dock in Bergen harbour (eventually sunk in September 1944 by X 24). On 20 November 1943 MTB635 and MTB625 left Lunna Voe, Shetland, carrying Welmans W45 (Lt. C. Johnsen, Royal Norwegian Navy), W46 (Lt Bjørn Pedersen (1922), Norwegian Army), W47 (Lt. B. Marris, RNVR) and W48 (Lt. J. Holmes, RN). The craft were launched at the entrance to the fjord. Pedersen's W46 encountered an anti submarine net and was forced to the surface, where she was spotted by a German patrol craft. Pedersen was captured along with the Welman, surviving the war in a prison camp. The other three, having lost the element of surprise, could not press the attack and so eventually had to be scuttled. Their operators made their way north with the help of Norwegian resistance members and were picked up in February 1944 by MTB653. The failure made the Royal Navy concentrate on X craft and XE craft, although further Welman trials occurred, especially in Australia. Subsequent to the failed attack the Germans salvaged one of the craft. Even though the German navy were appalled by the unsophisticated quality of the engineering they found in the Welman, there is some similarity between it and the Biber midget submarines used against Allied shipping in 1944. The major drawback of the Welman from its operators' point of view was that it had no periscope. Without a way of viewing its surroundings without surfacing, it was impossible to navigate covertly. It was also found that when travelling on the surface the operator's eye level was so close to sea level that objects more than two miles away were not visible.