Кіріспе

Анталиядағы көне римдік ескерткіш қақпасы, Түркия.

Адриан қақпасы (Üçkapılar, "Үш қақпа" деген мағынаны білдіреді) – Анталия қаласында орналасқан ескерткіш қақпа. Ол 130 жылы қалаға келген рим императоры Адрианның құрметіне салынған. Кейін қала мен портының төңірегіндегі қабырғалардың бір бөлігі болды және бүгінгі күнге дейін сақталған жалғыз кіреберіс қақпасы болып табылады.

Сипаттама

Адриан қақпасы екі бағаналы қасбеттен, төрт пилоннан жоғары тұрған үш кіру аркасынан және екі жағында мұнарадан тұрады. Оның биіктігі шамамен 8 метрді құрайды. Оңтүстік мұнара, Джулия Санкта деп аталады, рим дәуірінен қалған, бірақ қақпа құрылысымен бірге салынбаған болуы мүмкін. Солтүстік мұнараның төменгі бөлігі римдік кезеңге жатады, ал жоғарғы бөлігі XIII ғасырдың бірінші жартысында Селжук сұлтаны Алаэддин Кейкубат I билігі тұсында қайта салынған.

Ол Памфилияның ең әдемі қақпасы саналады. Жоғарғы бөлігі купол пішіндес үш терезеден тұрады, ал бағаналардан (граниттен жасалған) басқа толығымен ақ мәрмәрдан тұрғызылған. Үш өткел гүл және розетка бейнелерімен әсемделген. Өрнегі өте тартымды. Алғашқы қақпа екі қабатты болған, және жоғарғы қабаты туралы көп мәлімет болмаса да, онда император мен оның отбасының мүсіндері орналасқан деп есептеледі. Қақпаның үстіндегі антаблетураның биіктігі 1,28 метрді құрайды. Оның құрамында гүл мотивтерімен безендірілген фриз және арыстан бастары бейнеленген әсем карниз бар. Бұрын қақпаны қала қабырғалары қоршап тұрғандықтан, ол ұзақ жылдар бойы қолданылмады. Осы себепті ол зақымдалмаған болуы мүмкін, және тек 1950 жылдары қабырғалар құлағанда ғана ашылды. Қақпа 1959 жылы қалпына келтірілді. Төселген еден алынып, түпнұсқа рим дәуіріндегі жол ашылды, оны негізгі аркадан өтетін кезіңізде шыны еден арқылы көруге болады. Қақпаға келгендер қалаға кіретін және шығатын көптеген арбалардың салдарынан тозығы жеткен терең ойықтарды көре алады. Қақпа ашылғанда және қалпына келтірілгенде, қақпаның табанынан он екі қола әріп табылды. Бұл әріптер Адрианға арналған жазудың бір бөлігі болды. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, әріптер әлемнің әртүрлі мұражайлары мен жеке коллекцияларында сақталады. Тоғыз әріп Венада, екеуі Берлинде, ал қалғандары Англияда, Лондонның Британ мұражайында және Оксфордтың Эшмолеан мұражайында орналасқан. Жоғалған екінші қабатта да жазу болған деген болжам бар.

Аңыздар

Жергілікті аңыз бойынша, Саба патшайымы Султана Белкис сол қақпалардың астынан өтіп, Сүлеймен патшаға бара жолда Аспендос сарайында бір күнді қуанышпен өткізген деседі. Бірақ, егер ол осылай болған болса, ол Адриан қақпасының бұрынғы нұсқасынан өткен болар еді, себебі Султана Белкис пен Сүлеймен Адрианнан шамамен мың жыл бұрын өмір сүрген.