Кіріспе

Файнер Нью-Йоркке қарсы, 340 U.S. 315 (1951) – АҚШ Жоғарғы Сотының Ирвинг Файнердің Нью-Йорк Қылмыстық кодексінің 722-бабын бұзуына қатысты ісі, ол көшеде көпшілік алдында сөйлеген кезде "қоғамдық тәртіпті бұзуға ұлтау салу" айыбымен тұтқындалды.

Өмірбаян

1949 жылғы 8 наурызда Ирвинг Файнер Нью-Йорк штатының Сиракуз қаласында Оңтүстік Макбрайд және Харрисон көшелерінің қиылысында 75-80 қара және ақ адамнан тұратын жиын алдында жанжал тудыратын сөз сөйлегені үшін тұтқындалды. Колледж студенті болған Файнер көшеде үлкен ағаш қорапқа тұрып, автомобильге орнатылған үнтаспа арқылы жиналған халыққа сөйледі. Ол президент Гарри С. Трумэн, Америка легионы, Сиракуз қаласының мэрі Фрэнк Дж. Костелло және басқа да жергілікті саяси лауазымды тұлғаларға қатысты сыныптық пікірлер білдірді. Бас судья Винсон Файнердің "негр халқын ақтарға қарсы қоздырып, оларды қаруланып, тең құқықтар үшін күресуге шақырған" сияқты әсер қалдырғанын айтты. Тротуарды жауып, қарсы қозғалыс болатын көшеге асығып, көпшілік алаңдап, кейбіреулері Файнерге қарсылық білдірді немесе оны қолдады. Көрермендердің бірі полиция шара қолданбаса зорлық қолдануы мүмкін екенін ескертті. Полиция біршама уақыт жағдайды бақылағаннан кейін, төбелес болдырмау үшін Файнерден қораптан түсіп, сөйлеуін тоқтатуын сұрады. Файнер үшінші рет бас тартқаннан кейін оны тұтқындады. Кейіннен ол Нью-Йорк штатының қылмыстық кодексінің 722-бабын бұзғаны үшін кінәлі деп танылды, бұл бап бойынша бейбітшілікті бұзуға шақыруға тыйым салынған. Файнер сот шешімінің АҚШ Конституциясының Бірінші және Он төртінші түзетулерінде қарастырылған сөз бостандығы құқығын бұзғанын мәлімдеді.

Шешім

Бас судья Фред М. Винсонның 6–3 дауыспен қабылданған шешімінде Жоғарғы Сот Файнердің тұтқындалуын қолдады. Фейнердің сөйлеген сөзінің "қолға қару алып, өз құқықтары үшін күресу" деген бөлігіне назар аударған Сот, Фейнердің Бірінші түзетудегі құқықтары бұзылмағанын анықтады, себебі оның тұтқындалуы полиция тәртіпсіздік тууы мүмкін деп ойлаған кезде болды; полиция Фейнердің хабарын мазмұнына емес, халықтың реакциясына байланысты тоқтатуға тырысты. Сот сөз еркіндігі үшін адамды тұтқындауға болмайтынын және полицияны жағымсыз көзқарастарды басу үшін емес, тәртіпсіздікке ұйытқылық етуге тырысатын адамды тоқтату үшін пайдалану керектігін қайта растады. Бас судья жазғандай, Нью-Йорк жеңіске жетті, өйткені заң бойынша Фейнердің әрекеттері дереу қауіп тудырды: полиция оны қалалық билік пен Нью-Йорк халқын қорғау үшін тұтқындады.

Келіспеушіліктер

Хьюго Блэк алдын ала болжамды қарама-қайшылық жазып, дәлелдердің көпшіліктің бүлікке дайындалып тұрғанын көрсетпегенін айтты. Ол сондай-ақ полицияның Фейнерді тұтқындаудың орнына, оны жаулық ниетпен келген топ мүшелерінен қорғауы тиіс екенін көрсетті. Полиция Фейнерді "қорғауға тіпті әрекет етпеген". Полиция куәлігі көрсеткендей, қалың жұрт алаңдағанмен, "бір адам [Фейнерге] шабуыл жасауға әрекеттенген, бірақ офицерлер тіпті бір сөз айту арқылы бұған тоқтамады". Бұдан әрі, судья Блэк көпшіліктің сезімтал, қарама-қайшылық тудыратын тақырыптарға байланысты ыстыққан жағдайға түсуі жиі кездесетінін және полиция Фейнерді сол сәтте тұтқындау себебін ауызша түсіндірмегенін атап өтті. Фейнерге қарсы шешім қабылдау көпшіліктің зорлық-зомбылығына жол ашатын үрдіс құрады, полиция халықтың ыңғайлылығы үшін кез келген бейтаныс спикерді тоқтатып, оның сөзін кесе алады. Әділет министрі Дуглас, оған Әділет министрі Минтон қосылып, жағдайдың қоғамдық тәртіпті бұзғанына сенбедінін білдірді және Фейнерге өткізілген сот процесінің әділдігіне күмән келтірді.

Салдары

Оның сотталғандығының нәтижесінде Сиракуз университеті Файнер мырзаны қуды. Ол Сиракузда қайта оқуға қабылданғаннан кейін білімін аяқтады және 2006 жылдың қазан айында Таллидің еркін сөйлеу орталығының ашылуында сөз сөйлеу үшін мектепке шақырылды. Ол бастапқы оқуы GI Bill арқылы жабылғандықтан, оқу ақысын қайтару үшін күресін жалғастырды. Сот шешімінен кейін Фейнер жергілікті газетте жұмыс істеуге тырысты, бірақ Федералдық тергеу бюросы (ФБР) агенттерін шағын қаладағы кеңсеге жіберіп, редакторға Фейнердің "қылмыстық" өткені туралы хабарлағаннан кейін жұмыстан босатылды. ФБР Фейнердің өмірін мазалап тастады; ол отбасына және достарына агенттер оның жерінен кетпеген бір оқиғаны айтуды ұнататын, сондықтан оның әйелі Труди оларды бақша шланғымен сулатты. Ирвинг Файнер Нью-Йорктегі Ньяк қаласында тұрды, ол сөз бостандығы және прогрессивті мәселелер үшін күресіп, жазған шағын бизнес иесі болды. Ол ауылда ересектерге арналған кітап дүкенін ашуға қарсы болған Стивен Болдуинмен пікірсайыс жүргізді. 1924 жылы туған Файнер 82 жасқа толғанда 2009 жылдың 23 қаңтарында қайтыс болды, ол мектеп/мүлік салығын реформалау және жоспарланған ауылдық тұраққа қарсы күреске қатысты.

Ратгерс университетіндегі дәрістер

Саяси ғылымның белгілі профессоры Милтон Хейманның шақыруымен Файнер Нью-Джерси штатының Нью-Брансуик қаласындағы Рутгерс университетінде профессор Хейманның «Азаматтық еркіндіктер» курсының студенттеріне бірнеше күтпеген лекция оқыды. Лекциялар 2006 жылдың 14 ақпаны мен 2008 жылдың 12 ақпанында өтті. Файнер өз позициясын түсіндіріп, Жоғарғы Соттың шешіміндегі кейбір фактілер дұрыс емес немесе кейбір фактілер жіберілгенін айтты. Мысалы, айыптау тарапы шақырған жалғыз куәгерлер – екі ұстауға қатысқан полицейлер болды, ал сол танымал «С.О.Б.» адамы куә ретінде шақырылмады. (Жоғарғы Сот іс бойынша төменгі соттар жинаған материалдарға сүйенеді және ұсынылған фактілерге заңның қалай қолданылатыны туралы мәселені ғана қарастырады.) Файнер сондай-ақ, Жеңіс күнінен кейін Парижде болғанын, онда қатысушылар қол ұстасып шеру өткізген Жеңіс шеруін көргенін айтты. Файнер тұтқындалған түні айтқан сөзінде «осы қаланың қара нәсілді азаматтары қол ұстасып қала әкімдігіне дейін шеру тастап, өз құқықтарын талап етуі керек» деген еді.