Кіріспе

Шотландиялық ханзада Джон Стюарт, Альбанидің 2-ші герцогы (8 шілде 1482 – 2 маусым 1536) Шотландия Корольдігінің регенті және Франциядағы Овернь мен Лораге графы болды.

Ерте өмір

Джон Шотландия королі Джеймс II-нің ұлы, Альбани герцогы Александр Стюарттың ұлы болды. Ол әкесінің екінші некесінен, Оверньнің 6-шы графы Бертранның қызы Анна де ла Тур д’Оверньден туған жалғыз ұл болды. Амбициялы, бірақ сәтсіз Александр 1479 жылы Шотландиядан Францияға қашып, Аннаға үйленді. Кейіннен ол ағасы, корольмен келісіп, Шотландияға оралды, бірақ 1483 жылы тағы да Францияға қашып кетті, оған Шотландияда мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасы берілді. Джон Францияда дүниеге келді, бірақ бұл оның әкесінің бірінші немесе екінші рет онда болған кезде туғаны белгісіз, және ол француз анасымен бірге өсті. Александр 1485 жылы, Джон әлі нәресте болғанда, Париждіде турнирде қаза тапты. Бұрын ол Оркнидің 3-ші графының қызы Кэтрин Синклермен үйленген, бірақ бұл неке 1478 жылы бұзылды, алайда Джонның жартылай ағалары дүниеге келді. Олардың заңдылығы туралы мәселе мұрагерлікке қатысты күмән тудырды, бірақ нәресте Джон әкесінің қайтысынан кейін герцог ретінде мойындалды. Осылайша ол Альбани герцогтығы мен Марш графтығын мұраға алды. 1487 жылдың 15 ақпанында оның анасы Луи де Сейссельге, "Ла Шамбр графына" үйленді, ол Джонның әкесі болды.

Мұрагерге үміткер

Олбэн өмірінің бар сағатында Шотландия Корольдігінің келесі мұрагері болды. Король Роберт II қабылдаған жартылай саликалық мұрагерлік тәртібіне сәйкес, патшаның жақын туыстарының еркектерінен кейін, Стюарт әулетінің барлық әйелдеріне қарағанда еркек туыстарына басымдық берілді. Патша отбасының ұлдары, Олбэннің бірінші туыстары Джеймс, Росс герцогы, король Джеймс IV және соңғысының ұлы, болашақ король Джеймс V (Олбэннен кейін бес жыл өткен соң, 1542 жылы қайтыс болды) қысқа ғұмырлы болды. Осылайша, 1504 жылдан бастап Олбэн Шотландия Корольдігінің тағына мұрагер немесе екінші кезекте тұрды. 1504 жылдан кейін, одан бұрын кішкентай мұрагер болғанына қарамастан, Олбэн әрқашан ең жақын, кәмелетке толмаған мұрагер болды. Король Джеймс V кәмелетке толмаған кезде Олбэн 1514 және 1524 жылдар аралығында уақыт-уақыт регенттік қызметін атқарды. 1505 жылдың 8 шілдесінде жас Олбэн өзінің бірінші туысы Аннаға, Овернь және Лаурагуа графинясына (Олбэннің анасының інісі Иоанн III, Овернь графының 1501 жылы қайтыс болған үлкен қызы және мұрагері) үйленді. Осылайша Иоанн Аннаның 1524 жылы қайтыс болуына дейін Францияда Овернь және Лаурагуа графтарының мәртебесі мен құқықтарын пайдалана бастады. Оның иеліктерінің суреттерімен суреттелген қолжазба әлі де сақталып қалған (қараңыз, сілтемелер). Олбэннің анасы Анна, Ла-Шамбер графинясы, 1512 жылдың 13 қазанында қайтыс болды. (Оның әкесі Луи де Ла Шамбер 1517 жылға дейін өмір сүрді.)

Шотландия регентшілігі

Олбани 1514 жылы бала корольдің анасы Маргарет Тюдор Ангустың 6-шы графы Арчибальд Дугласқа үйленген кезде Шотландияның регенттігін қабылдады. Ангус Шотландияда өзінің фракциясын басқарды және оған басқа ақсүйектер тобы қарсылық білдірді. Олбани Думбартонға сегіз кемеден тұратын эскадрильямен келді, оның ішінде Джеймс және Маргарет, Яков IV Франция королі Людовик XII-ге 26 мамыр 1515 жылы берген. Олбани шотландтық дворяндардың Маргарет Тюдорға деген сенімсіздігін пайдаланды. Ол Стирлинг қамалында патшайымды қоршап алды, оған 7000 адам мен артиллерия, соның ішінде Монс Мег зеңбірегін әкелді. Олбаниге қарсы тұру және жас патшаға қарсы соғыс жүргізетінін көрсету жоспарларына қарамастан, Маргарет 6 тамызда басылды және Олбани корольдік балаларды иеленді. Осылайша Олбани өзін жалғыз регент етіп алды. Осы қиын жағдайдан екі жыл өткен соң, 1516 жылы Маргарет Англияға қашуға мәжбүр болды. Шотландияның фрагментарлық және дау-дамай саясаты бірнеше рет Олбанидің билігін құлатты және қалпына келтірді. 1516 жылы Ангус графы Олбанимен келісімге келді. 1517 және 1520 жылдар аралығында Олбани Францияда болды және регенттікті сол жерде емес, оның лейтенанттары арқылы жүзеге асырды, оның ішінде Антуан д'Арсе, сиер де ла Басти. 1517 жылы 26 тамызда Олбани мен Аленсон герцогы Карл Руан келісімін жасады, ол Франция мен Шотландия арасындағы "ежелгі одақты" жаңартты және Джеймс V-ке француз патшалық келінін уәде етті. 1518 жылы 16 қаңтарда герцогтің қайын қарындасы Мадлен де ла Тур, оның заңды қамқоршысы (оқушы) болған, Амбуаз қамалында Урбино герцогы Лоренцо де Медичиге үйленді. Лоренцо папа Лев X-тің немере інісі еді. 1518 жылы сәуірде Олбани Францисктің крестификациясына қатысты, Лоренцо баланы Папаның өкілі ретінде фонтанда ұстады. Леонардо да Винчи Амбоазадағы рәсімге арналған сәндік бұйымдарды жасады. 1518 жылдың шілдесінде Олбани мен Лоренцо Ауверньдегі Сент-Сатурнин қасабасында болды және әйелдерінің Аувернь мұралық жерлерін өздері арасында бөлу туралы келісім жасады. 1519 жылдың наурыз айында папа Лев X Шотландияның ежелгі мәртебесін растап, ол өзінің "сүйікті немере інісі" Олбанидің өтініші бойынша әрекет еткенін атап өтті. Кейбір дереккөздерде неке 1518 жылдың мамыр айында, ал шомылдыру рәсімін 1519 жылдың сәуірінде өткен деп саналады, бұл ескі стильдегі даталарды шатастырып жіберуі мүмкін. 1520 жылдың жазында Олбани Римге барды. Албани Ватиканға кеште келіп, Аспанға көтерілу күні кардиналдармен бірге отырғанда, Папалық рәсімдер шебері ренжіді. Ол Олбани тұруға мәжбүр етті, ал Папаны күтіп тұрған кезде Олбан кардиналдың аяқ тағында отырды. Кейіннен Анкона кардиналары ресми түрде Албанидің Папамен аудиенция сұрағын ұсынды, өйткені ол Джеймс V-тің қамқоршысы болды. Папа Лев Шотландия мен Джеймс V-ді қорғауын растайтын және Албанидің регенттігін растайтын жаңа бұқа шығарды. 1521 жылдың қарашасында Олбани Шотландияға оралды. Шотландияда королева Маргарет регенттікке қайта ие болуға тырысты, бірақ бекер. Жас король Джеймс Албанидің тұтқыны болды, ал королева Маргаретке 1516 жылдан бастап Албанидің регенттік кезеңі аяқталғанға дейін ұлын бір рет көруге рұқсат етілді. Маргарет Ангустан ажырасуға тырыса бастады, сонымен қатар Олбэн арқылы жасырын түрде. Олбани 1521 жылдың қараша айында қайтып келгенде, Маргарет күйеуіне қарсы болып, оның жағына шықты. Ол Джеймс V ұсталатын Эдинбург қамалына келді және қоғамдық рәсімде күзетші оған кілттерді берді, ол оларды Маргаретке берді, ол оларды Албаниге қайтарды, бұл Шотландияның үкіметі оның қолында екенін білдірді. Осылайша Олбани амбициялық Ангусқа қарсы басымдықты ұстай алды. Регент билікті өз қолына алды. Олбани 1521 жылдың желтоқсан айында Ангусты бас сатқындыққа кінәлады, ал кейін оны тұтқын ретінде Францияға жіберді. Ангустың өкілі Гэвин Дуглас Генри VIII-ге Олбанидің үкіметі туралы шағымданды. 1522 жылдың қарашасында Олбани сэр Уильям Лизл қорғаған Уорк қасiрiн қоршауға әскерiн алды, бiрақ ауа райы нашарлағанда үш күннен кейiн бас тартты. Ағылшындықтарды оның жоспарлары туралы Колдстрим мен Экклс преиерлері ескертті. Алғашқыда ол "Альбанидің" ашуға бейім екендігін, ал кейіннен оны әлсіздік деп санағанын айтады. Жаман хабар естігеннен кейін ашуға түскенде, ол шапанын отқа лақтыратын. Бұл бірнеше рет қайталанды. 12 жастағы Джеймс V-тің азшылық 1524 жылы аяқталды деп жарияланды, өйткені королева Маргарет және оның қолдаушылары (мысалы, Олбанидің бірінші туысы Джеймс Гамильтон, Арранның 1-ші графы) билікті басып алуға тырысты. Олбани осыдан толығымен құтылды. 1524 жылы Ангус Шотландияға оралды және ақпан айында 1525 жылы Эдинбургты басып алды. Кейіннен шақырылған парламент, өз кезегінде, королеваның жеңілісін бекітіп, Ангусты Мақалалардың Лорды етіп тағайындады, оны регенттік кеңесіне қосты және сессияны ашу кезінде корольдің тәжін алып жүрді, сондай-ақ Архиепископ Битонмен бірге басқару билігін иеленді. Шотландияның регенттігінен құлатылғаннан кейін Олбани негізгі көбінесе Францияда өмір сүрді.

Франциядағы әскери қызмет және Төрт жылдық соғыс

Италия соғыстары (1521–1525) кезінде Франция, Испания және Киелі Рим империясы арасында Олбани Франциск I армиясының үштен бір бөлігіне басшылық етіп, Папаның әскерлеріне шабуыл жасау және испандықтар бақылауындағы Неаполь қаласына шабуылдау үшін жіберілді. 1525 жылы Павия шайқасында армияның қалған үштен екі бөлігі Империя әскерлерімен кездесіп, жеңіліске ұшырады, Франциск және көптеген француз ақсүйектері тұтқынға алынды. Олбани бастаған әскер бөлімі көптеген шабуылдарға ұшырады және дезертирліктерге бейім болды, нәтижесінде ол Неапольге жетпей, үрейленген Францияға қайтып оралды.

Кейінгі жылдар

Франциск I өзінің алтын шебері Пьер Мангоға Альбани үшін Әулие Михаил орденіне жаңа алтын жаға жасауды бұйырды, бұл оның Павияға жолдағы шығындарын өтеуге мүмкіндік берді. 1527 жылғы маусымда Альбани герцогының қызметшісі Уильям Стюарт Шотландияға жас Джеймс V үшін жылқылар мен қылыштар сыйлап келді. Ол Дунбар қамалының бекінісін жөндеу және күшейту үшін тас шеберлерінен команда жалдады. Альбани Франция мен Шотландия атынан дипломат ретінде Римге барды. Испания елшісі Мисер Май оны Папа сарайында кездестіргенін, содан кейін 1531 жылғы тамызда Император елшілігінде келіссөздер өткізгенін айтады. Альбани 1530 жылы Джеймс V пен Урбиноның жас герцогинясы Екатерина де Медичинің некесі үшін Папа Климент VII-мен келіссөздер жүргізуге жіберілді. Бұл, мүмкін, Францияның Франциск I-ін 1517 жылғы Руан шартында Шотландия короліне француздық патшайымға уәде берген міндеттемесін орындауға мәжбүрлеу үшін жасалған дипломатиялық амал болды. 1531 жылғы мамыр айында Альбаниге бұл некеге тыйым салынғаны хабарланды және Джеймс V-тің Данияның Кристинасына үйленуі жоспарланды. Франциск I Джон Стюартпен 1533 жылғы 10 шілдеде Оверньдегі Риом қаласында кездесті. Олар Норфолк герцогы Томас Хауардты қабылдады. Англия королі Генрих VIII-нің зергерлік бұйымдарын сақтаушысы сэр Энтони Браун Томас Кромвельге жазған хатында Альбани ұйымдастырған француз королінің жақын жердегі қалалардағы қабылдауы туралы мәлімдеді. Вендом герцогы Карл да Риомдағы кездесуге қатысты. Маусым айында Франциск Шотландия королі Джеймс V-ке Лионнан "өз қызындай" ақсүйек француз отбасынан келіншек ұсынып отырғанын жазды. Екі жылдан кейін Шотландия королі Джеймс V Альбаниге Шарль Вандомның қызы Мэри Бурбонға үйленуді тапсырды. Кейін Джеймс V Францияға барып Мэри Бурбонмен кездесті, бірақ оның орнына Валуа принцессасы Мадленге үйленді. Альбани мен Вендом герцогинясы 1535 жылғы 16 тамызда Франция королевасымен Камбреде болды және Венгрия королевасымен кездесті. Франциск I-нің қыздары да онда болды. 1533 жылы оның ең жақын туысы, оны ағасы және қамқоршысы ретінде қараған Екатерина Италиядан король Франциск I-нің екінші ұлы Орлеан герцогы Генриге үйленуге келді. 1536 жылы жас Генрих Франция дофині болды және Екатерина патшайым болуға тағайындалды.

Өлім

Олбани 1536 жылғы 2 маусымда Оверньдегі Мирефлер сарайында қайтыс болды. Иоаннның француз әйелі, герцогиня Анна 1524 жылғы маусымда Сен-Сатурнинде қайтыс болды. Герцогиня Анна Оверньдегі мұрасын кішкентай немере қызы Екатерина де Медичиге (т. 1519) қалдырды, ол Иоаннның бірінші туысы және Аннаның кіші қарындасы, марқұм Оверньлік Мадлен мен Урбино герцогы Лоренцоның қызы еді. Екатерина, немесе Франциядағы оның қамқорлары, осылайша Овернь графының титулын алды. Олбани қайтыс болған кезде, Стюарт әулетінің соңғы заңды агнаты, Шотландия тағының келесі мұрагері лауазымы алғаш рет әйел желісінен шыққан ұрпаққа – сол кездегі Джеймс Гамильтон, Арранның 2-ші графына (шамамен 1516-75), король Джеймс II-нің басқа немересінің ұлына бұйырды. Шотландиядағы сол кездегі қалыпты тілде Арран «екінші тұлға» атанды.

Шотландиядағы еуропалық шеберлер

Олбани 1515 жылы Шотландияға жұмыс істеу үшін бірнеше шетелдік шеберлерді әкелді. "Джон Беллон", француздар немесе "Мастер Джон Карвур" Холируд сарайындағы жаңа терезелер мен есіктерді жасады және көптеген найзалар мен сүңгілерді жөндеді. "Ауд Джулиан" деген итальяндық Эдинбург қаласындағы қару-жарақ қоймасында пеш салу үшін Транентте 6000 кірпіш жасады. Онда қару-жарақ шебері Роберт Бортвикке француздар "Джон Букат" және оның шәкірті "Перис" қосылды. Олар жасаған екі зеңбірек, герцогтың гербімен белгіленіп, "жартылай соқыр" деп аталды, 1579 жылы Эдинбургте әлі де қолданыста болды. Крауфорд Мурда "Джон Дрейн" атты француз алтынды тазарту, жуу және балқытумен айналысты. 1516 жылы Олбани француздық зеңбірекші Жена де Лаваллді Корольдік артиллерияның бас сақтаушысы етіп тағайындады. Бұл лауазым соңғы рет лорд Синклерге берілген еді. Олбанидің Шотландиядағы жетістіктерін мақтауды Жеан ди Ле Френ Демонтьердің "Sommaire de l'Origine Description et Merveilles d'Escosse" (1538) еңбегінде жариялады. Олбани Дунбар қамалындағы құрылыстарымен байланысты, ол артиллериялық бекініспен (қазір қираған күйінде сақталған) мықтырақ етілді, сонымен қатар Шотландиядағы егіншілікті жақсартқандығы айтылады. Тарихшы Брайони Кумбстың мақаласы Албани герцогының қызметін және оның архитектуралық және көркемдік байланыстарын, Дунбар қамалындағы артиллериялық бекіністің дизайнын қалыптастырғанын және осы құрылысты еуропалық контекстке орналастырғанын одан әрі зерттейді.

Балалар

Олбэннің әйелі Аннан заңды балалары болған жоқ. Шотланд әйелі Жан Абернетиден Олбэннің Элеонора Стюарт есімді заңды емес қызы болды. Элеонора Франция королі Генрих II-нің куәлігімен 1547 жылғы 22 қазанда Фонтенблода Жан де Л’Опиталь, Шоизи графына заңды түрде үйленді. Шоизи кейін дофин Франциск (1560 жылы қайтыс болған) тәрбиешісі болды. Олардың ұлы Жак де Л’Опиталь, Шоизидің 1-ші маркизінің ұрпақтарына Кастри герцогтары және Маджента Макмахон герцогтары кіреді.