Кіріспе

Израильдегі ыстық бұлақ – Хамат Гадер (; , ; Ἑμμαθά немесе ῎Αμαθα, ; الحمة السورية) – Голан биіктіктері мен Иордания шекарасына жақын, Израиль бақылауындағы Ярмук өзені аңғарында орналасқан. Хамат Гадер ежелгі заманнан бері емдік қасиеттерімен және демалыс орны ретінде белгілі болғандықтан, бірнеше тарихи мәтіндерде еске алынған. 2-ғасырда римдіктер салған бұл жерде монша кешені мен театр болған. Оның ішінде мозаикалармен және жазулармен толыққан ежелгі синагог да тұрған. 7- және 8-ғасырлардағы жер сілкінісі салдарынан зардап шеккеніне қарамастан, 9-ғасырға дейін келушілерді тартуын жалғастырды, соңында лайға көмілді. Бұл орын Иордания шекарасына жақын және Израиль, Иордания және Сирияның үштік шекаралық нүктесінен шамалы қашықтықта орналасқан.

Этимология

Ежелгі еврей атауы Хаммат Гадер немесе Хаммат Гадер Гадердің ыстық сулары деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар Гадара қаласында Хаммат деп те аталады. Гадараның ежелгі қаласының қираған орындары Хаммат Гадердің оңтүстігінде орналасқан, бұл латын тілінде "ванналар" деген сөздің бұрмалануы.

Рим, Византия және Омейя дәуірлері

Хамат-Гаддер Рим дәуірінде де кеңінен танымал денсаулық және демалыс орны болған. Бұл туралы Страбон, Ориген және Еунапий, сондай-ақ біздің заманымыздың бірінші ғасырларындағы раввиндік әдебиеттерде айтылған. Монша кешенін салуды 2-ші ғасырда Гадара қаласында дислокацияланған 10-шы Рим легионы бастады. Қазандыру орнында екі анық құрылыс кезеңі байқалады: Рим-Византия кезеңі, оның барысында монша кешенінің көп бөлігі салынды, және Мұсылман кезеңі, оның кезінде қолданыстағы құрылыстарға маңызды өзгерістер енгізілді. Қазандыру орнында 3-ші ғасырда салынған және 2000 орындық римдік театр бар. 5-ші ғасырда ірі синагог салынды. Сукеник 1932 жылы жүргізген қазба жұмыстары негізгі құрылысты, арамей тіліндегі мозаикалық жазуларды және ғибадатхана экранынан табылған грек жазуын ашты. Бір ғасырдан кейін 749 жылы Галилея жер сілкінісі болды. Соңында, 9-шы ғасырда моншалар тасталып, қираған жерлерін қалың шөгінді қаптады.

Мандат мерзімі

Мандаттық Палестина мен Сирия және Ливан үшін француз мандатының арасындағы шекара 1923 жылы салынды, және Әл-Хамма Палестина құрамына енді. 1949 жылға дейін осы орында Палестина араб ауылы Әл-Хамма орналасқан. 1931 жылғы халық санауы бойынша, онда 46 үй болған, 170 мұсылман, 1 яһуди және 1 христиан тұрған.

Сирияның бақылауы

1948 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін, 1949 жылғы Израиль мен Сирия арасындағы келісімдерге сәйкес, бұл аймақ Израиль мен Сирия арасындағы әскерсіздендірілген аймаққа (ДМЗ) кіретіні анықталды. Ауыл тұрғындары мен олардың мүлігі сол жылдың 20 шілдесіндегі Израиль-Сирия келісімінің V бабымен ресми түрде қорғалды. Бірақ Израиль араб ауыл тұрғындары қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін деп санады, ал израильдік қоныстандырушылар мен қоныстандыру агенттіктері бұл жерге қызығушылық танытты. Сондықтан Израиль палестиналықтардың, барлығы 2200 адамды, Сирияға көшіруді қалады. 1951 жылдың 4 сәуірінде екі көліктегі әскери патруль, Сирия шабуылдауы мүмкін деген Солтүстік командасының қарсылығына қарамастан, Израильдің билігін орнату мақсатымен Хамат-Гадрге бет алды. Әскери күштерге ДМЗ-ға кіруге рұқсат болмағандықтан, патрульдегілер полиция қызметкерлері кейпінде болды. Бүгінде Хамат-Гадэрде крокодилдер, аллигаторлар және тіпті каймандар мен гавиалдар бар крокодил шаруашылығы орналасқан. Шаруашылықта 200-ге жуық крокодил бар, бұл Таяу Шығыстағы ең ірі крокодил шаруашылығы.

Туристік нысан

Хамат-Гаддер туристік орны термальды ванналар мен крокодил шаруашылығының айналасында құрылған. Термальды ванналардың суында 4,7% концентрацияда күкірт бар, ол тері ауруларына, астмаға, ревматизмге және білек ауыруларына емдік әсер ете алады, сондай-ақ тері жасушаларын жаңартуға көмектеседі.