Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нейролық даму бұзылысы
Neurodevelopmental disorder
Көбінесе назарсызданумен қатар жүретін зейін тапшылығы және гипербелсенділік синдромы (ЗТГС-Н немесе ЗТГС-І), зейін тапшылығы және гипербелсенділік синдромының (ЗТГС) үш түрінің бірі. 1987–1994 жылдары бұл синдромның ешқандай түрі немесе көрінісі болған жоқ, сондықтан ол диагностикалық және статистикалық нұсқаулықта (DSM III R) гипербелсенді ЗТГС-тан ажыратылмады. DSM 5-те түрлері жойылды және уақыт өте келе өзгеретін бір синдромның көріністері ретінде қайта жіктелді. "Көбінесе назарсыздану" көрінісі ЗТГС-тің басқа көріністеріне ұқсас, бірақ ол негізінен назарсыздану белгілерімен сипатталады, мысалы, ұзаққа созылмайтын назар, істі кейінге қалдыру, шешім қабылдауда қиындық және ұмытшақтық. Ол гипербелсенділік және импульсивтілік белгілерінің азырақ немесе мүлдем болмауымен ерекшеленеді. Кейде әлсіздік және шаршау туралы хабарлар келеді, бірақ ЗТГС-Н когнитивтік ажырау синдромынан (КАС) бөлек.
Attention deficit hyperactivity disorder predominantly inattentive (ADHD PI or ADHD I), is one of the three presentations of attention deficit hyperactivity disorder (ADHD). In 1987–1994, there were no subtypes or presentations and thus it was not distinguished from hyperactive ADHD in the Diagnostic and Statistical Manual (DSM III R). In DSM 5, subtypes were discarded and reclassified as presentations of the same disorder that change over time. The 'predominantly inattentive presentation' is similar to the other presentations of ADHD except that it is characterized predominately by symptoms of inattention, such as poor sustained attention, procrastination, hesitation, and forgetfulness. It differs in having fewer or no typical symptoms of hyperactivity or impulsiveness. Lethargy and fatigue are sometimes reported, but ADHD PI is separate from the distinct cognitive disengagement syndrome (CDS).
Жіктеу
ADHD PI – бұл назарды жинақтау тапшылығы, ол басқа ADHD түрлерімен көп ортақ нәрсеге ие, бірақ гиперактивтілік немесе импульсивтілік белгілері аз, ал назар шаршау белгілері көбірек болады.
ADHD PI is an attention concentration deficit that has everything in common with other forms of ADHD except that it has fewer hyperactivity or impulsivity symptoms and has more directed attention fatigue symptoms.
Емдеу
ADHD көбінесе дәрі-дәрмектермен емделгенімен, дәрі-дәрмектер ADHD-ны толығымен дертінен айырмайды. Олар тек осы аурудың белгілерін басуға ғана қолданылады, ал дәрі-дәрмек тоқтатылған соң белгілер қайтадан пайда болады.
Although ADHD has most often been treated with medication, medications do not cure ADHD. They are used solely to treat the symptoms associated with this disorder and the symptoms will come back once the medication stops.
Дәрі-дәрмектер
Стимуляторлар әдетте жылдам және баяу, сондай-ақ қысқа және ұзақ әсер ететін препараттар түрінде жасалады. Жылдам әсер ететін амфетамин қоспасы тұздары (Аддералл) және оның қысқа және ұзақ әсер ететін түрлері, іздік аминмен байланысты рецепторға байланысып, допаминді синапстық кеңістікке шығаруға ықпал етеді. Олар метилфенидатқа қарағанда жүрек-қан тамырлары ауруларының жағдайы бойынша артықшылыққа ие болуы мүмкін және жақсы қабылдануы ықтимал. Жылдам әсер ететін метилфенидат (Риталин саудалық атауымен кең таныс) – допаминді кері қабылдауды тежеуші зат. Қысқа мерзімде метилфенидат жақсы қабылданады. Дегенмен, ересектерде ұзақ мерзімді зерттеулер жүргізілмеген, және қан қысымының көтерілуі сияқты ұзақ мерзімді әсерлеріне қатысты алаңдаушылықтар толыққанды зерттелмеген. Баяу және ұзақ әсер ететін стимулятор емес атомоксэтин (Strattera) негізінен норэпинефринді кері қабылдауды тежеуші, ал аздап допаминді кері қабылдауды тежеуші зат болып табылады. Бұл препарат көбінесе назар аударуда қиындық танытатындар үшін тиімдірек болуы мүмкін. Кейде бұл препарат амфетамин қоспасы (Аддералл) жеткілікті нәтиже бермейтін немесе тым көп жанама әсерлер тудыратын ересектерге тағайындалады. Сонымен қатар, АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы оны АДҚС үшін мақұлдаған. Холинергиялық қосымша дәрілерді қолдану сирек кездеседі және олардың клиникалық әсерлері жеткілікті зерттелмеген; сондықтан галантамин немесе варениклин сияқты холинергиялық препараттарды АДҚС үшін қолдану рұқсат етілмеген. АДҚС үшін әзірленіп жатқан жаңа никотиндік холинергиялық препараттар – позиниклин, ABT 418 және ABT 894.
Stimulants are typically formulated in fast and slow acting as well as short and long acting formulations. The fast acting amphetamine mixed salts (Adderall) and its derivatives, with short and long acting formulations bind to the trace amine associated receptor and triggers the release of dopamine into the synaptic cleft. They may have a better cardiovascular disease profile than methylphenidate and potentially better tolerated. The fast acting methylphenidate (well known under the trade name Ritalin) is a dopamine reuptake inhibitor. In the short term, methylphenidate is well tolerated. However, long term studies have not been conducted in adults, and concerns about long term effects like increases in blood pressure have not been established. The slow and long acting nonstimulant atomoxetine (Strattera), is primarily a norepinephrine reuptake inhibitor and, to a lesser extent, a dopamine reuptake inhibitor. It may be more effective for those with predominantly inattentive concentration. It is sometimes prescribed in adults who do not get enough vigilant concentration response from mixed amphetamine salts (Adderall) or get too many side effects. It is also approved for ADHD by the US Food and Drug Administration. The use of cholinergic adjunctive medications is uncommon and their clinical effects are poorly researched; consequently, cholinergics such as galantamine or varenicline would be off label use for ADHD. New nicotinic cholinergic medications in development for ADHD are pozanicline, ABT 418, and ABT 894.
Өзін-өзі бағалау
Кейбір жағдайларда, оқуды ұнататын балалар, тақырыпты жақсы түсінсе де, құрылымдалған немесе жоспарланған жұмыстарға, әсіресе ұзақ немесе топтық тапсырмаларға, үлкен назар қажет ететін жағдайларда, қорқыныш сезімін дамытуы мүмкін. Көңіл аудару қиындықтары бар балалар (ADHD PI) оқуда сәтсіздікке ұшырау және мектептен ерте шығу қаупіне көбірек тап болуы мүмкін. Мұғалімдер мен ата-аналар баланың мінез-құлқы мен көзқарасы туралы дұрыс емес пікірлерге ие болуы және оларға жиі және қате жағымсыз пікірлер беруі мүмкін (мысалы, "жалаңдақ", "жауапкершіліксіз", "жетілмеген", "жалқау", "қамқорлық танытпайсың/күш салмайсың", "тырыспайсың" сияқты). Көңіл аударуда қиындықтары бар балалар, қандай да бір деңгейде, ішкі жағынан өздерінің құрбыларынан ерекшеленетінін сезінеді. Дегенмен, олар үнемі теріс пікірлерді қабылдап, ішкілендіріп, өзін-өзі нығайтатын жағымсыз өзін-өзі бейнелеуді қалыптастырады. Егер осы балалар диагноз қойылмай немесе емделмей ересек жасқа жетсе, олардың көңіл аударудағы қиындықтары, үнемі туындайтын наразылықтары және нашар өзін-өзі бағалауы көптеген және ауыр проблемаларды тудыруы мүмкін – салауатты қарым-қатынастарды сақтауда, жоғары білім алуда немесе жұмыста табысқа жетуде. Бұл проблемалар наразылықты күшейтеді және өзін-өзі бағалауды төмендетеді, соның салдарынан, көбінесе қосымша аурулардың дамуына әкеледі, оларға алаңдаушылық, көңіл-күйдің бұзылуы және заттарды қолдану жатады. Гиперактивтіліктің көрінісі жасөспірімдік және ересек жасқа жеткенде өзгереді, көбінесе жалпы бейқамдыққа немесе қимыл-қозғалғыштыққа ұласады.
In some cases, children who enjoy learning may develop a sense of fear when faced with structured or planned work, especially long or group based assignments that require extended focus, even if they thoroughly understand the topic. Children with ADHD PI may be at greater risk of academic failures and early withdrawal from school. Teachers and parents may make incorrect assumptions about the behaviors and attitudes of a child with ADHD PI, and may provide them with frequent and erroneous negative feedback (e. g. "careless", "you're irresponsible", "you're immature", "you're lazy", "you don't care/show any effort", "you just aren't trying", etc.). The inattentive children may realize on some level that they are somehow different internally from their peers. However, they are also likely to accept and internalize the continuous negative feedback, creating a negative self image that becomes self reinforcing. If these children progress into adulthood undiagnosed or untreated, their inattentiveness, ongoing frustrations, and poor self image frequently create numerous and severe problems maintaining healthy relationships, succeeding in postsecondary schooling, or succeeding in the workplace. These problems can compound frustrations and low self esteem, and will often lead to the development of secondary pathologies including anxiety disorders, mood disorders, and substance abuse. that the manifestation of hyperactivity simply changes with adolescence and adulthood, becoming a more generalized restlessness or tendency to fidget.
Ішкі типтерді салыстыру
АДШ-ның негізгі назарсыздану түрін және АДШ-ның біріктірілген түрін көрсететін адамдар арасындағы танымдық ерекшеліктерді зерттеген 37 зерттеудің мета-талдауында, "АДШ-ның С түрін көрсететін адамдар өңдеу жылдамдығы, назар, орындалу IQ, жад және сөз өрнегі салаларында АДШ-ның ПИ түрін көрсететін адамдардан жақсы нәтижелер көрсетті. АДШ-ның ПИ тобы АДШ-ның С тобынан икемділік, жұмыс жады, визуалды-кеңістіктік қабілет, сөзсіз IQ, моторлық дағдылар және тіл бойынша жақсы нәтижелер көрсетті. АДШ-ның С және АДШ-ның ПИ топтарының екеуі де тежелу өлшемдері бойынша бақылау тобынан нашар нәтижелер көрсеткені анықталды, бірақ екі топ арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Бұдан әрі, АДШ-ның С және АДШ-ның ПИ түрлерінің тұрақты назар өлшемдері бойынша ешқандай айырмашылық байқалмады."
A meta analysis of 37 studies on cognitive differences between those presenting ADHD Predominantly Inattentive presentations and ADHD Combined type found that "the ADHD C presenting performed better than the ADHD PI presenting in the areas of processing speed, attention, performance IQ, memory, and fluency. The ADHD PI presenting performed better than the ADHD C group on measures of flexibility, working memory, visual/spatial ability, non verbal IQ, motor ability, and language. Both the ADHD C and ADHD PI groups were found to perform more poorly than the control group on measures of inhibition, however, there was no difference found between the two groups. Furthermore, the ADHD C and ADHD PI presenting did not differ on measures of sustained attention."
Эпидемиология
Дүние жүзінде қанша бала немесе ересек адамда АДҚС (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) бар екенін нақты айту қиын, себебі әртүрлі елдер оны диагностикалаудың әртүрлі тәсілдерін қолданған, ал кейбіреулері оны мүлдем диагностикаламайды. Ұлыбританияда диагноз симптомдардың өте тар жиынтығына негізделеді және шамамен 0,5–1% баланың назар аудару немесе гипербелсенділік проблемалары бар деп есептеледі. Қарама-қарсылығы, АҚШ-тағы мамандар АДҚС терминін жақында ғана кеңірек анықтамамен қолданды. Бұл АҚШ-тағы балалардың 10%-ы АДҚС-ке шалдыққан дегенді білдірді. Қазіргі бағалаулар бойынша, АДҚС халықаралық деңгейде балалардың шамамен 7,2%-ында кездеседі. АДҚС диагнозы қыздарға қарағанда ұлдарда 5 есе жиі қойылады. Бұл айырмашылықтың себептері талқыланып жүр, бірақ олар биологиялық және әлеуметтік/диагностикалық факторларды қамтиды. Кейбіреулер бұл олардың қиындықтарын өрнектеу тәсілдерінің ерекшелігінен болуы мүмкін деп болжайды. Ұлдар мен қыздардың екеуінде де назарға қатысты проблемалар бар, бірақ гендерлік және симптомдық айырмашылықтарға байланысты, ұлдар белсендірек көрінуі мүмкін, сондықтан оларды басқару қиынға соғады. Барлық мәдениет пен әлеуметтік топтағы балаларда АДҚС диагнозы қойылады. Дегенмен, белгілі бір ортада өскен балаларда АДҚС диагнозы қойылу ықтималдығы жоғары болуы мүмкін, себебі олардың мінез-құлқына қатысты әртүрлі талаптар бар. Сондықтан баланың мәдени ортасын түсіну және бағалау кезінде оны ескеру маңызды.
It is difficult to say exactly how many children or adults worldwide have ADHD because different countries have used different ways of diagnosing it, while some do not diagnose it at all. In the UK, diagnosis is based on quite a narrow set of symptoms, and about 0.5–1% of children are thought to have attention or hyperactivity problems. In comparison, professionals in the U. S. used a much broader definition of the term ADHD until recently. This meant up to 10% of children in the U. S. were described as having ADHD. Current estimates suggest that ADHD is present internationally in about 7.2% of children. ADHD is diagnosed around 5 times more often in boys than girls. Reasons for this disparity are debated, but likely involve both biological and social/diagnostic factors. Some theorize this may be because of the particular ways they express their difficulties. Boys and girls both have attention problems, but due to differences in gender and symptoms, boys may come off as more active in their symptoms and therefore seem harder to manage. Children from all cultures and social groups are diagnosed with ADHD. However, children from certain backgrounds may be particularly likely to be diagnosed with ADHD, due to different expectations about how they should behave. It is, therefore, important to ensure that a child's cultural background is understood and taken into account as part of the assessment.
Тарих
1980 жылы DSM III бұл жағдайдың атауын "балалық шақтағы гиперкинетикалық реакциядан" "көңіл шоғырландыру тапшылығы" (ADD) деп өзгертті, себебі Вирджиния Дугластың зерттеулері бұл бұзылысты түсіну үшін гиперактивті мінез-құлықтан гөрі көңіл шоғырландыру және импульстік бақылаудың жетіспеуі маңызды екенін көрсетті. Жаңа атау сондай-ақ клиниктердің байқауына сәйкес, гиперактивтілік болмаса да, көңіл шоғырландыру тапшылығы болуы мүмкін екенін көрсетті. Ұзаққа созылатын назар аудару немесе сергектік жетіспеушілігі бұл бұзылысты басқа психиатриялық бұзылыстардан ажыратуға көмектеседі. Алғаш рет екі түрге бөлінді: гиперактивтілікпен ADD (ADD+H) және гиперактивтіліксіз ADD (ADD H). ADD+H тобы бұрынғы анықтамалармен үлкен дәрежеде сәйкес болса, екінші түр негізінен жаңа топты білдірді. Осылайша, таза назар жетіспеушілігі туралы барлық мәліметтер дерлік 1980 жылдан кейін жүргізілген зерттеулерге негізделген. ADD H диагнозы қойылғандар академиялық ортада арман күйге берілуге және шаршағыш, гипоактивті мінез-құлықты дамытуға бейім екендігі анықталды. 1987 жылы DSM-ге енгізілген түзетулер бұл бұзылықты "көңіл шоғырландыру тапшылығы және гиперактивтілік бұзылысы" (ADHD) деп атады. DSM назарсыздану, импульсивтілік және гиперактивтілік белгілерінің тізімдерін біріктірді.
In 1980, the DSM III changed the name of the condition from "hyperkinetic reaction of childhood" to "attention deficit disorder" (ADD), as research by Virginia Douglas had suggested deficits in attention and impulse control were more important than hyperactive behavior for understanding the disorder. The new label also reflected the observation of clinicians that attention deficits could also exist without hyperactivity. Deficits in sustained attention or vigilance could separate the disorder from other psychiatric disorders. For the first time, two subtypes were introduced: ADD with hyperactivity (ADD+H) and ADD without hyperactivity (ADD H). While the ADD+H category was fairly consistent with previous definitions, the latter subtype represented essentially a new category. Thus, almost everything that is known about the predominantly inattentive subtype is based on research conducted since 1980. Those diagnosed with ADD H were distinguished as more prone to daydreaming and developing lethargic and hypoactive behaviors in academic settings. In 1987, revisions to DSM renamed the disorder to "attention deficit hyperactivity disorder" (ADHD). The DSM combined the symptoms lists for inattentive, impulsivity, and hyperactivity into a single list.