Кіріспе

Дабықтан келген ханым – Эдвард Альбидің 1980 жылы Бродвейде қысқа ғана уақытқа көрсетілген пьесасы. Бұл пьеса 2007 жылы Лондонда сахналанды.

Өндірістер

The Lady from Dubuque 1980 жылы 31 қаңтарда Бродвейдегі Мороско театрында көрсетілімге қойылды және 12 қойылым мен 8 алдын ала көрсетілімнен кейін 1980 жылы 9 ақпанда жабылды. Режиссері Алан Шнайдер, сахналық безендірушісі Рубен Тер Арутунян, жарықтандырушысы Ричард Нельсон, костюмдерді Джон Фалабелла жасады, ал Айрин Уорттың костюмдерін Паулин Тригер тікті. Рөлдерді Селия Уэстон (Люсинда), Тони Музанте (Сэм), Франсис Конрой (Джо), Бакстер Харрис (Фред), Дэвид Лири (Эдгар), Морин Андерман (Кэрол), Эрл Хайман (Оскар) және Айрин Уорт (Елизавета) сомдады. Шоуда Айрин Уорт (Албидің "Кішкентай Алиса" және "Тыңдау" пьесаларында басты рөлдерді орындаған) және Эрл Хайманмен бірге, Бродвей сахнасындағы дебютін жасаған Фрэнсис Конрой бастаған жас актерлер тобы ойнады. Сондай-ақ, 1975 жылғы Альбидің "Теңіз жағалауы" және 1976 жылғы "Кім Вирджиния Вулфтан қорқады?" пьесаларында ойнаған Морин Андерман, Тони Музанте және Селия Уэстон да қатысты. 2012 жылдың 5 наурызынан 15 сәуіріне дейін "Signature Theatre Company" театрында "Off Broadway" қайта қойылымы өтті. Рөлдерді Джейн Александр (Елизавета), Майкл Хейден (Сэм), Лейла Робинс (Джо), Питер Фрэнсис Джеймс (Оскар) және Кэтрин Кертен (Люсинда) сомдады. Бұл қойылым 2012 жылғы "Drama Desk Award" сыйлығына – пьесаның үздік қайта қойылымы, 2012 жылғы "Outer Critics Circle Award" сыйлығына – пьесаның үздік қайта қойылымы және Лейла Робинсқа – пьесадағы үздік актриса, сондай-ақ 2012 жылғы "Lucille Lortel Award" сыйлығына – үздік актер (Питер Фрэнсис Джеймс) және үздік қайта қойылымы номинацияларын алды. Лейла Робинс 2012 жылғы Ричард Сефф сыйлығының иегері атанды.

Қысқаша мазмұны

Пьесаның бірінші актісінде үш жас жұп (Сэм мен Джо Фред пен Кэрол және Люсинда мен Эдгарды қабылдайды) жиырма сұрақ сияқты ойын-сауық ойындарымен айналысады. Джоның ашулы реніші оның себебіне қарағанда ертерек білінеді, ол – оны азаптап, жақын арада өмірін алатын ауру. Актінің соңында, қонақтардың күшейіп бара жатқан жағдайдан кейін үйден кетуіне дейін, Сэм Джоны төсегіне көтеріп алады. Кенеттен, төртінші жұп пайда болады: сұлу, егде жастағы әйел (Елизавета) және оның қара серігі (Оскар). Ол көрермендерге: «Уақытында келдік пе? Бұл орын ба?» деп сұрайды және өзіне жауап береді: «Иә, уақытында келдік. Бұл орын». Перде түседі. Бірінші акттегі ойынның басты тақырыбы – «Сіз кімсіз?» Енді бұл сұрақ одан да маңыздырақ болады, өйткені үйіне келген бұл бейтаныс адамдарға таң қалған Сэм, Елизаветаның кім екенін білуді қайта-қайта талап етеді. Соңында ол Джоның анасы екенін, Айова штатының Дубук қаласынан «қызының өліміне» келгенін айтады. Бірақ Сэм Джоның анасын Нью-Джерсиде тұратын, қызыл шашы бар, кішкентай, тоқшымаған әйел ретінде біледі, және ол Джодан алыс тұрады, ал Елизавета ол емес. Өкінішке орай, Сэм Елизаветаның сөздерінің рас екендігіне қарсылық білдіргенде, Джо Елизаветаның құшағына құлап, оның келбеті мен кім екені туралы еш сұрамайды. Олар кім болса да, не болмаса да, олар Өлімнің жақындап келе жатқанын білдіреді – таныс және беймәлім нәрсе. Оскар өліп бара жатқан Джоны соңғы рет жоғары қабатқа көтеріп шығады. Сэм қайта-қайта Елизаветаның кім екенін білуді талап еткенде, ол пьесаны мына сөздермен аяқтайды: «Неге, мен Дубуктан келген әйелмін. Сен білдің деп ойладым. [көрермендерге] Мен оның білетінін ойладым». Жоғарыда келтірілген Елизаветаның соңғы сөздері пьесаның диалогының Пиранделль стилін көрсетеді, онда кейіпкерлер көбінесе көрермендерге тікелей үн қосады (бірінші рет өте ерте кездеседі, Джо жиырма сұрақ ойынының барысын байқап, көрермендерге қарап: «Ойын-сауық ойындарын жек көрмейсіздер ме?» деп сұрайды).

Сыни жауап

Майкл Биллингтон 2007 жылғы Лондондық қойылым туралы жазған рецензиясында былай деді: "Мен үшін Дубукіден келген әйел – өлімнің періштесі. Бұл теорияны күйеуіне қатты байланысты Сэм оған қарсы тұруы, ал қиналып жүрген Джо оның жылы құшағын қабылдауы дәлелдейді. "Нақты тепе-таусылғандық" сияқты, Альби де құлдырап бара жатқан өркениеттің метафорасын ұсынады. Бұл достықтың мәні жоқ, "бостандық" сияқты сөздерді тек сөздерге ғана келтіретін, ал құпия келген кісі "біз тірі қалу үшін тым алаңдап жүрміз" дейтін әлем." Бен Брантли "Нью-Йорк Таймс" газетіне 2012 жылғы Бродвейден тыс қойылым туралы жазған рецензиясында былай деді: "Дэвид Эсбьорнсонның шапшаң қойылымы бізге еске салады, Вирджиния Вульфтің Альбисі Дубукте де өте күшті. Біріншіден, осы кейінгі пьесаның басындағы шағын той Вирджиния Вульфтің ұятсыз тойларын еске салады, онда "қонақты ұста" дегені әдеттегі ойын болған. "Дубукіден келген әйел" – аллегория. Бұл өлім келгенде не болатыны және біздің бәріміз оны кері қайтаруға немесе оның жоқ екенін көрсетуге тырысатынымыз туралы. Сөйлеуіңіз өте әдемі және кейде ойлы болуы мүмкін. Альби мырза өзін тоқтата алмайды. Бірақ бұл диалог әрқашан мінсіз ылдамдықпен жүреді."