Қазақ-американдық аңшыл ит тұқымдары

Кіріспе

Иттердің араласу нәтижесі. Фейст – шағын аң аулау иті. Бұл топтың тегі ағылшын шахтерлер мен басқа иммигранттар Америка Құрама Штаттарына әкелген терьерлерден бастау алады. Бұл терьерлерге, мүмкін, Smooth Fox Terrier, Манчестер терьері және қазір құрып кеткен ағылшын ақ терьері араласып туған иттің түрлері кірген. Бұл иттің негізгі қызметі – тышқан аулау болды, ал олардың тышқандарды өлтірудегі шеберлігіне тосқанауыл тігіп, иелері қызығушылық танытты. Кейбір осы иттің түрлері жылдамдық үшін Грейхаундтармен, Уиппеттермен немесе итальяндық Грейхаундтармен, ал аң аулау қабілетін арттыру үшін Бигльдермен немесе басқа да аңшыл иттермен шағылыстырылды. Осының нәтижесінде, бастапқы тышқан аулаушы терьерге қарағанда, олардың мақсаты мен қолданылу аймағы кеңейді.

Сипаттама

Фейстер – ұзын аяқты, қысқа түкті, орташа бітімі мен салмағы бар иттер. Құлақтары басының үстінде жоғары орналасқан, пішін жағынан түймелі, тік немесе қысқа салбыраған болуы мүмкін. Құйрығы табиғи, қысқартылған немесе тоқылған болуы мүмкін. Фейстер аңшылыққа арналғандықтан, көрмеге шығаруға емес, олардың сыртқы түрінде (тұқымдық типі) тұрақтылық байқалмайды және олар таза тұқымды, будандасқан немесе әртүрлі тұқымдардың қосындысынан туған иттер болуы мүмкін. Оларды көбінесе сыртқы келбетінен гөрі, аулау әдісі мен дене мөлшерімен тануға болады. Лурчерлер де осы сияқты көрініп, мінез-құлқы да ұқсас, бірақ олар сәл ірілеу болады. Жекелеген иттер бірнеше тәсілмен аң аулауы мүмкін, бірақ көбінесе фейстер жер үстінде шағын аңдарды, әсіресе батқанды қуалайды. Бұл терьерлерге немесе дахшундтарға қарама-қарсы, олар жер астындағы жануарларды – кеміргіштерді, қояндарды, түлкілерді немесе борсықтарды өлтіру немесе қуып шығару үшін жерге түседі. Көптеген фейстер қоянды, батқанды және басқа да кеміргіштерді қууға өте құштар. Аң аулағанда, аңшы иттерден айырмашылығы, фейстер батқанды ағашқа тірегенше көбінесе үнсіз болады. Олар батқанды көздерімен, құлақтарымен және мұрындарымен іздейді, содан кейін оны ағашқа тіреп, қатты қағайды және айналып жүреді, дәл сол сияқты, гончар иттер батқанды ағашқа тірейді. Батқанды ағашқа тірегеннен кейін, олар оны көзден шыққанша қуалайды. Қуалау кезінде олар өзендерден өтеді, бұталарды секіріп өтеді және аңға жете алу үшін жолдарды асығып өтеді. Оларды батқанның жанында ұстауға кеңес беріледі. Олар қатты қуалай білсе де, фейстер батқанды сирек ұстайды, көбінесе иелері оларды атып түсіретін болады деп күтеді. Фейст түріндегі әртүрлі сорттар бар, олардың ішінде Таулық Фейстер (Baldwin Feist, Buckley Feist, DenMark Feist, Galla Creek Feist, Kemmer Feist, Lost Creek Feist, Sport bred Feist және Thornburg Feist кіреді). Treeing Feist-ке Atomic Feist, Barger Feist, Black Mouth Cur, Boggs Creek Feist, Original Cajun Squirrel Dog, Charlie Feist, Fleming Creek Squirrel Dog, Hickory Grounds Feist, Horse Creek Feist, Hurley Comb's bred Feist, Mountain Cur, Mullins Feist, Redwood Feist, Riverun Feist, Shaderidge және Rat Terrier кіреді.

Feists are small to medium sized dogs tall, and weigh , short coated dogs with long legs. The ears are set high on the head and are button, erect, or short hang. The tail can be natural, bobtail, or docked. As feists are bred for hunting, not as show dogs, little to no consistency is seen in appearance (breed type), and they may be purebred, crossbred, or mixed breed dogs. They are identified more by the way they hunt and their size than by their appearance. Similar looking and behaving cross breed dogs are Lurchers, albeit somewhat larger. Individual dogs can hunt in more than one way, but in general, feists work above ground to chase small prey, especially squirrels. This contrasts with terriers or Dachshunds, earth dogs that go to ground to kill or drive out the prey, usually rodents, rabbits, foxes, or badgers. Most feists have an extreme drive to chase rabbits, along with squirrels and other rodents. When hunting, feists, unlike hounds, are mostly silent on track until they tree a squirrel. They locate squirrels using their eyes, ears, and nose, then tree them barking loudly and circling the tree, in the same manner that a coonhound trees raccoons. When they have treed a squirrel, they chase the squirrel until it leaves their sight. During the chase, they wade through streams, leap over logs, and dash across roads to get to their prey. Leashing these dogs in the presence of squirrels is advisable. Although they put up a furious chase, feists rarely catch squirrels; they typically expect their owners to shoot them. Various named varieties within the feist type have been developed, including the Mountain Feists, which includes the Baldwin Feist, Buckley Feist, DenMark Feist, Galla Creek Feist, Kemmer Feist, Lost Creek Feist, Sport bred Feist, and Thornburg Feist. The Treeing Feists include the Atomic Feist, Barger Feist, Black Mouth Cur, Boggs Creek Feist, Original Cajun Squirrel Dog, Charlie Feist, Fleming Creek Squirrel Dog, Hickory Grounds Feist, Horse Creek Feist, Hurley Comb's bred Feist, Mountain Cur, Mullins Feist, Redwood Feist, Riverun Feist, Shaderidge, and Rat Terrier.

Этимология

"Фист" сөзі Вебстердің үшінші жаңа халықаралық сөздігінде ескірген "фистинг" сөзінен шыққан деп сипатталады, ол "жел шығару, мысалы, "фистинг ит" немесе "фистинг хонд" сияқты сөздерде қолданылған". Feist сөзі "1. көбінесе диалект: тегі белгісіз кішкентай ит" деп анықталады.

"Фисти" – "энергиялы, ұрысқақ, әсіресе кішкентай болса" – кішкентай және энергиялы иттен шыққан.

Тарих

Фейст – бұл иттердің жаңа түрі емес. Иттер туралы жазбалар ғасырлар бойы сақталған, олардың әртүрлі жазылу түрлері кездеседі. Джордж Вашингтон 1770 жылы күнделігінде итті сипаттағанда: «кішкентай, сары түсті ескекке ұқсайтын итті» деп атаған. Авраам Линкольн «Аң ауы» атты өлеңінде «фис» иті туралы жазған. Уильям Фолкнер «Жан және құштарлық» романында «фис иті» деп еске алады, бірақ «Бас» және «Айыу» жинақтарында «файст» деп жазады: «батыл файст иті аюдың қолынан қаза табады». Марджори Киннан Роулингс 1938 жылы жазған «Жылдық» романында осы ит туралы «фейс» деп жазады. Фейст туралы «Full Cry» журналы үшін жазған Клод Шумат, фейсттің 17 ғасырда-ақ пайда болғанын, оның тегінде американдық иттер мен Ұлыбританиядан келген шағын терьерлер араласқанын айтады («Full Cry», желтоқсан, 1987). Бұл тұқымды президент Тедди Рузвельт танымал етті, ол ұлы Арчиге тиесілі Скип есімді фейст пен ұлы Кермитқа тиесілі Джек есімді Манчестер терьерімен жиі аң аулаған. Тедди Рузвельт терьерін қараңыз.

Ұқсас тұқымдар

Бұған ұқсас иттер – Smooth және Wire Fox Terriers, бастапқыда Англияда аңшылар үшін түлкілерді қуып шығару мақсатымен өсірілген (бірақ қазір негізінен сыртқы түріне қарай бағалануы және үй жануарлары ретінде ұсталуы), сондай-ақ егеуқырларды аулауға қолданылатын Джек Рассел Терьері. Фокс-терьерлер мен фесттердің көпшілігі аңшыларға көріну үшін ақ түсті болады. Бұл типтің Рассел терьеры, Парсон Рассел терьеры және Рат терьеры сияқты көптеген басқа да түрлері бар, олардың ішінде көптеген жергілікті өсірілген таза тұқымды иттер кездеседі. Түпнұсқалық фокс-терьер түрі 18 ғасырда Англияда сипатталған.

Тау тұяғы мен Джек Расселл терьерлері

Сымбатының ұқсастығынан, таулық фестер кейде Джек Расселл терьерлерімен шатастырылады, әсіресе баспаналарда және ит ұстау орындарында. Дегенмен, екеуін ажырататын нақты физикалық ерекшеліктер бар, және тәжірибелі адамға оларды анықтау оңай. Фестің жүні әдетте, дөңгелек жүнді Джек Расселге қарағанда жұмсақ және тегіс болады. Оның аяқтары ұзын, ал таулық фестің құйрығы Джек Расселдің құйрығынан әдетте қысқа болады. Бірақ, кейбір физикалық ұқсастықтарға қарамастан, таулық фест пен Джек Расселдің мінез-құлқы мен темпераменті көбінесе мүлдем өзгеше. Көптеген фестер тыныш иттер болып келеді, және кейбір Джек Расселдер мен басқа аң аулайтын иттерде байқалатын артық соққыға бейім емес. Джек Расселдер де көбінесе жанкешті болады. Соңында, белсенді болғанымен, көптеген таулық фестер Джек Расселдерге тән шектен тыс энергияны көрсетпейді. Кейбір таулық фесттердің тегі Джек Расселл терьерлерінен шыққан, олар, ең болмаса, Treeing Walker Hounds сияқты ағашқа шығатын иттермен будандасқан. Осы будандасуға қарамастан, Джек Расселдің белгілері көріне береді. Бұл ұрпақтар көбінесе ақ түсті болады, бас және мойын айналасында қоңыр немесе қара түспен, тік немесе батқан құлақтарымен. Бұл иттер әдетте Аппалачи және Озарк тауларында топтап аң аулайды. Олар көздері мен құлақтарын өте тиімді пайдаланады.

Фест және сысқы терьер

Фейст иттері негізінен аң аулауға арналғандықтан, олардың араласуы жиі кездеседі. Сан алуан түсініспеушіліктерге қарамастан, Mountain Feist немесе Treeing Feist иттері – жеке тұқым. Rat Terriers feist түрінің ішіндегі нақты тұқым болып есептеледі. "Фейст" сөзі "саяхатшы" және "терьер" сияқты, иттердің бірнеше тұқымын білдіретін жалпы атау болғандықтан, Rat Terriers-ті де көбінесе "фейст" деп атайды. 1890 жылдары Англиядан АҚШ-қа әкелінген терьерлер, сол жердегі фейст иттерімен, сондай-ақ кішкентай тұқымдармен (Toy Fox Terrier, Manchester Terrier және Chihuahua) шағылыстырылып, нәтижесінде кішкентай, біркелкі сыртқы түрі бар фейст түріндегі иттер пайда болды.