Кіріспе

Ресей православие шіркеуіндегі дәстүрлер

Ресей православие шіркеуінің қоңырау соғу өнері 988 жылы Рустің қабылданған дінінен бастау алады және Ресей православие шіркеуінің дәстүрлерінде маңызды роль атқарады.

Жүгіру түрлері

Орыс православиелік типтік ереже қоңырау соғудың әртүрлі түрлерін көздейді. Әртүрлі күндері (жұмыс күндері, жексенбі күндері, мерекелерде, ораза кезінде, Үлкен оразада, Пасхада және т.б.) әртүрлі қоңырау соғылады. Әртүрлі құлшылықтар үшін әртүрлі қоңырау соғу талап етіледі (таңғы құлшылыққа, жастарға жасалатын құлшылыққа, литургияға және т.б.). Мұндай айырмашылықтар нақты қоңырауларды нақты тәсілдермен соғу арқылы іске асырылады.

Терминология

Орыс православиелік қоңырау қағу әдісін түсіну үшін, бірнеше терминдерді білу қажет. Православ қоңырау мұнарасындағы (zvonnitsa) қоңыраулар үш топқа бөлінеді: Zazvonny – ең кішкентай, яғни сопрано қоңыраулары. Podzvonny – ортаңғы, яғни альт қоңыраулары. Blagovestnik – ең үлкен, яғни бас қоңыраулары. Осы үш топтың әрқайсысында әртүрлі өлшемдегі бірнеше қоңырау болуы мүмкін, олардың барлығы топтың жалпы диапазонында. Қоңырау неғұрлым үлкен болса, оның дауысы соғұрлым терең болады. Zvon – кез келген қоңыраудың немесе қоңыраулардың соғуы. Zvonar – қоңырау шалушы. Православ шіркеуінде бұл – монах (дін қызметкері) лауазымы, және "Қоңырау шалушыны бөліп шығару" деген арнайы қызмет бар. Православ шіркеуінде электрлік қоңырауларды қолдануға тыйым салынған, себебі бұл қасиетті қызмет, және оны тек шіркеу мүшесі ғана орындай алады. Zvonar қоңырау мұнарасына кірмес бұрын дін қызметкерінен (немесе монастырь болса, игуменнен) қоңырау шалуға бата сұрайды. Қызметтің әртүрлі сәттерінде әртүрлі қоңыраулар қолданылады (қызмет алдында, Түнгі күзет немесе Құдай қызметінің ең маңызды бөліктері кезінде, марқұмды зиратқа алып бара жатқанда және т.б.). Канондық соғудың төрт түрі бар, олар жеке-жеке немесе біріктіріліп, православиелік қоңыраудың барлық түрлілігін құрайды: Blagovest, Perebor, Perezvon және Trezvon.

Перебор

Перебор – жерлеу рәсімі. Әрбір қоңырау бір рет қағылады, ең кішкентайынан ең үлкеніне дейін, баяу да тұрақты үнмен. Содан кейін барлық қоңыраулар бірдей уақытта қағылады. Қоңырауларды кішкентайынан үлкеніне қағылуы адам өмірінің туғаннан бастап өлімге дейінгі кезеңдерін көрсетеді; ал барлық қоңыраулардың соңғы бірдей қағылуы – жердегі өмірдің аяқталуын білдіреді. Перебор кезінде, әр қоңыраудың қағылуы, алдыңғы қоңыраудың үні толыққанша үнсізденгенге дейін күтілуі керек. Перебор қажеттілікке қарай бірнеше рет қайталанып, қайтыс болған адамның денесі ғибадатханадан (шіркеу ғимаратынан) қабірге көтерілгенде орындалады.

Перезвон

Перезвон – ең үлкенінен ең кішісіне дейін әрбір қоңыраудың бір немесе бірнеше рет соғылуы, соңында барлығы бірдей соғылады. Бұл үлгі көп рет қайталанып тұруы мүмкін, бірақ барлық қоңыраулардың соңғы соққысы тек соңында ғана жасалады. Бұл қоңырау қадірлі православие шіркеуінің Ұл Құдайдың денеге енгенде (Филиппіліктерге 2:7–8) кенозис (өзін-өзі толықтай босату) деп түсінетін нәрсені бейнелейді және жылына екі рет ғана, Ұлы жұма және Ұлы сенбі күндері, Иса Мәсіх айқышқа шегеленгені мен жерленгені туралы айтылатын сәттерде орындалады.

Трезвон

Трезвон (үш рет соғу) – қоңырау шкаласының барлық негізгі топтарын пайдалана отырып, бірнеше қоңыраудың ырғақты соғуы. Қоңырауларды соғу реті белгілі бір ретпен жүрмейді, бірақ қоңырау шалушы оны өзі құрастыра алады, оның шығармашылығы мен өзін-өзі танытуына мүмкіндік береді. Трезвон үшін күрделі үлгі үш рет қайталанады, әр қайталаудың арасында қысқа үзіліс болады. Трезвонға үш топтың барлығы қатысады (сопрано, альт, бас), әр топтың өз міндеті бар. Дәстүр бойынша, трезвонның өлшемі немесе оған қатыса алатын ең үлкен қоңырау – бұл блағовестник, ол берілген қызмет үшін блағовест шалуға қолданылған, немесе одан кіші қоңырау, бірақ үлкен емес. Трезвон әдетте үш кезеңнен тұрады: басталуы, соғудың өзі және финал. Басталуы әдетте сол күнгі блағовестникте үш рет баяу соғудан тұрады, бұл Киелі Үштік символы. Трезвонның негізгі бөлігі – соғу, көбінесе бір, екі немесе үш бөлімде орындалады – олар «тармақтар» деп аталады, әрқайсысы бір, екі немесе үш аккордпен аяқталады (бірнеше қоңырауды бірден соғу арқылы жасалады), бұл тармақтардың санына сәйкес келеді. Әр бөлімнің өзіндік ырғағы, динамикасы және композициясы болуы мүмкін. Трезвон әдетте үш аккордпен аяқталады. Трезвонның ұзақтығы, әдетте, 50-ші псаломды оқуға жұмсалатын уақытқа тең, бірақ мерекелік күндері одан ұзақ болуы керек. Двузвон (екі рет соғу) – трезвонмен бірдей, тек үлгі үш емес, екі рет қайталанады.