Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби жанр
Literary genre
Бахаи әдебиеті түрлі тақырыптар мен формаларды қамтиды, оның ішінде кітап жазу және шабыттандыру, түсіндіру, тарих және өмірбаян, кіріспе және оқу материалдары, апологетика. Кейде нақты мәтінде осы формалардың бір-бірімен айтарлықтай үйлесетінін байқауға болады. "Канондық мәтіндер" – Бабтың, Бахаулланың, Абдул-Баханың, Шоги Эффендидің және Әлемдік Әділет Үйінің жазбалары, сондай-ақ Абдул-Баханың куәландырылған сөздері. Баб пен Бахаулланың жазбалары құдайлық аян ретінде, Абдул-Баханың жазбалары мен сөздері және Шоги Эффендидің жазбалары беделді түсіндіру ретінде, ал Әлемдік Әділет Үйінің жазбалары беделді заң шығару және түсіндіру ретінде қарастырылады. Бұл мәтіндердің барлығына құдайлық басшылықтың белгілі бір дәрежеде тән екені есептеледі. Бахаи діні өзінің әдебиетіне кеңінен сүйенеді. Сенушілердің өздері мәтіндерді оқулары және түсінулері үшін сауаттылыққа ынталандыру күшті. Сонымен қатар, діни тұжырымдамалық мәселелерді шешу үшін негізгі еңбектерге қайта оралу жиі кездеседі. Діннің алғашқы еңбектерінің көпшілігі жеке тұлғаларға немесе қауымдастықтарға жолданған хаттар түрінде жазылған. Бұл жазбалар "тақташалар" деп аталады және бахайлар оларды уақыт өте келе түрлі жинақтарға біріктірген. Бүгінде Әлемдік Әділет Үйі хаттарды негізгі коммуникация құралы ретінде пайдаланады.
Baháʼí literature covers a variety of topics and forms, including scripture and inspiration, interpretation, history and biography, introduction and study materials, and apologia. Sometimes considerable overlap between these forms can be observed in a particular text. The "canonical texts" are the writings of the Báb, Baháʼu'lláh, ʻAbdu'l Bahá, Shoghi Effendi and the Universal House of Justice, and the authenticated talks of ʻAbdu'l Bahá. The writings of the Báb and Baháʼu'lláh are regarded as divine revelation, the writings and talks of ʻAbdu'l Bahá and the writings of Shoghi Effendi as authoritative interpretation, and those of the Universal House of Justice as authoritative legislation and elucidation. Some measure of divine guidance is assumed for all of these texts. The Baháʼí Faith relies extensively on its literature. Literacy is strongly encouraged so that believers may read the texts for themselves. In addition, doctrinal questions are routinely addressed by returning to primary works. Many of the religion's early works took the form of letters to individuals or communities. These are termed tablets and have been collected into various folios by Baháʼís over time. Today, the Universal House of Justice still uses letters as a primary method of communication.
Әдеби формалары
Жалпы айтқанда, нақты бір кітаптың әдеби түрін автордың және/немесе кітаптың атын қарастыру арқылы көруге болады.
Generally speaking, the literary form of a particular book can generally be observed by noting the author and/or title.
Тарих және өмірбаян
Шоги Эффендидің "Құдай өтіп барады" атты жалғыз кітабы 1844-1944 жылдар аралығындағы діннің тарихын қамтитын маңызды мәтін болып табылады. Набиль Зарандидің "Таң бұзғыштар" еңбегі Баб дәуірін кеңінен, Бахаулланың 1853 жылы Парсыдан қуылғанға дейін толыққанды жабады. Рухийи Раббанидің "Қамқорлардың қызметі" Шоги Эффендидің 1957 жылы қайтысы мен 1963 жылы Әлемдік Әділет Үйінің сайлануы арасындағы кезеңді егжей-тегжейлі сипаттайды. Басқа авторлар да діннің Таяу Шығыстағы алғашқы кезеңдерін зерттеді немесе басқа аймақтардағы тарихи кезеңдерге назар аударды. Олардың кейбіреулерінде маңызды өмірбаяндық мәліметтер бар және оларды өмірбаяндық туындылар деп санауға болады. Атап айтқанда, Балюзи мен Тахерзаде еңбектері діннің орталық тұлғаларының және олардың маңызды замандастарының тарихы мен өмірбаянына бағытталған.
Shoghi Effendi's only book, God Passes By, is a central text covering the history of the faith from 1844 to 1944. Nabil Zarandi's Dawn Breakers covers the Bábí period extensively through to Baháʼu'lláh's banishment from Persia in 1853. Ruhiyyih Rabbani's Ministry of the Custodians details the interregnum between Shoghi Effendi's death in 1957 and the election of the Universal House of Justice in 1963. Other authors have revisited the early periods of the religion in the Middle East or addressed historical periods in other places. Some of these contain significant amounts of biographical data and can be considered biographies. Notably, Balyuzi's and Taherzadeh's works have focused on the history and biographies of the central figures of the religion and their significant contemporaries.
Кіріспе және оқу құралдары
Ағылшын тілінде қол жетімді ең ертегі кіріспе мәтіндердің бірі – Эсселмонттың «Бахаулла және Жаңа дәуір» кітабы. Алғаш рет 1923 жылы жарық көрген бұл кітап, мазмұнын жаңарту, түзету және түсіндіру мақсатымен бірнеше рет қайта қаралып келді, алайда Абдул-Баха оның бірнеше тарауын жеке бақылауға үлкерді. Алты жылдан астам уақыт өткен соң да, ол Бахаилердің ең көп сілтеме жасалған он кітабының ішінде қала береді. Тағы да бірнеше кіріспе мәтіндер бар. Хатчер мен Мартиннің «Бахаи діні: дамып келе жатқан жаһандық дін», Моменнің «Бахаи дініне кіріспе», және Смиттің «Бахаи діні» кітаптары солардың арасында. Әлемдік Бахаи қауымы үшін маңызды болып табылатын нәрсе – Колумбия Бахаи қауымы шабыттандырып, көбінесе өндірген Рухи оқу материалдары сериясы. Бұл кітаптар Бахаи қауымдастықтарының бүкіл әлемдегі «Оқу үйірмелерінде» және «Оқу орталықтарында» қолданылатын негізгі мәтіндерді құрайды.
One of the earliest introductory texts available in English is Esslemont's Baháʼu'lláh and the New Era. This book, originally published in 1923, has undergone several revisions over time to update, correct, and clarify its contents though ʻAbdu'l Bahá was able to personally review several of its chapters. More than sixty years later, it remains in the top ten of cited Baháʼí books. Several other introductory texts are available. Hatcher & Martin's The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion, Momen's A Short Introduction to the Baháʼí Faith, and Smith's The Baháʼí Religion are some examples. Of considerable importance to the Baháʼí community worldwide is the Ruhi series of study materials inspired, and largely produced, by the Baháʼí community of Colombia. These books form the core texts used in "Study Circles" and "Training Institutes" by Baháʼí communities around the world.
Аполлогия
Бахаулланың кейбір еңбектерін апология деп санауға болады. Оның «Китаб-и Иқан» (Керектілік кітабы) және «Қасқыр ұлына жолданған хат» еңбектері маңызды діни тұжырымдармен қатар, ислам және бахаи аудиториясына да арналған. Бахаулланың өмір кезеңінде Набиль и Акбар мен Мирза Абу'л-Фадл Гулпаягани есімді екі көрнекті шиит ғалымы дінді қабылдады. Набиль и Акбар шииттік мәселелерді жақсы білген және олар туралы жазған. Мирза Абу'л-Фадл христиандық және шииттік апологиясы туралы, әсіресе «Жарқын дәлел» кітабында кеңінен жазды. Тауншендтің «Христос және Бахаулла» еңбегі де христиандық көңілдегі сұрақтарға жауап беру ретінде қарастырылуы мүмкін. Ал Удо Шефер және авторлар тобының «Бұрышқанды түзеу» еңбегі Фичичияның «Бахаизм – болашақтың діні ме?» атты poleмикалық еңбегіне нақты жауап ретінде жазылған. Бұл кітап 1980 жылдары «Евангелиелік орталық қызметі» (ЕОҚ) тарапынан басылып, таратылған. Аталған ұйым кейіннен Фичичиямен байланысын үзді және қазір Бахаи дінін дінаралық диалогтағы маңызды серіктес деп мойындайды.
A few of Baháʼu'lláh's works may classify as apologia. In addition to being significant doctrinal works, his Kitáb i Íqán (Book of Certitude) and Epistle to the Son of the Wolf address both Islamic and Baháʼí audiences. During Baháʼu'lláh's lifetime, both Nabíl i Akbar and Mírzá Abu'l Faḍl Gulpáygání were noteworthy Shiʻa scholars who accepted the religion. Nabíl i Akbar was well versed in, and wrote on Shiʻa issues. Mírzá Abu'l Faḍl wrote extensively on both Christian and Shiʻa apologia, most notably in his book The Brilliant Proof. While Townshend's Christ and Baháʼu'lláh may also be regarded as an apologetic response to Christian concerns, Udo Schaefer, et al. 's Making the Crooked Straight is a decidedly apologetic response to Ficicchia's polemical Der Baháʼísmus Religion der Zukunft? (Baháʼísm – Religion of the future? ), a book which was published and promoted by the Evangelische Zentralstrelle für Weltanschauungsfragen (Central Office of the Protestant Church for Questions of Ideology) in the 1980s. This organization has since revoked its affiliation with Ficicchia and now recognizes the Baháʼí Faith as an important partner in inter religious dialogue.
Аян
Бахаулла кейде өзі жазатын, бірақ көбінесе аян оның хатшыларына диктантталды, олардың жазбалары кейде «аян жазуы» деп аталатын, айтылған сөздердің жылдамдығына байланысты өте жылдам жазылатын тақырыпша жазу түрінде сақталған. Соңынан Бахаулла осы жобаларды түзетіп, бекітетін. Осы аян жобалары мен Бахаулланың жазбаларының көптеген көшірмелері, олардың кейбіреулері оның өзінің қолымен жазылған, Израильдің Хайфа қаласындағы Халықаралық Бахаи мұрағатында сақталады. Мысалы, «Китаб-и Икан» сияқты үлкен шығармалар бір түндік немесе бірнеше күндік қысқа мерзім ішінде аян етілген.
Baháʼu'lláh occasionally would write himself, but normally the revelation was dictated to his secretaries, whose tracts are sometimes recorded it in what has been called revelation writing, a shorthand script written with extreme speed owing to the rapidity of the utterance being transcribed. Afterwards, Baháʼu'lláh revised and approved these drafts. These revelation drafts and many other transcriptions of the writings of Baháʼu'lláh's, some of which are in his own handwriting, are kept in the International Baháʼí Archives in Haifa, Israel. Some large works, for example the Kitáb i Íqán, were revealed in a very short time, as in a night, or a few days.
Көлем
Бахаулла көптеген кітаптар, тақташалар және дұғалар жазды, олардың тек бір бөлігі ғана қазірге дейін ағылшын тіліне аударылған. Ол мыңдаған тақташаларды жариялады, олардың жалпы көлемі Құраннан 70 еседен астам, ал Киелі кітаптан 15 еседен астам. Шамамен 15 000 мәтіннен 7000-нан астам тақташа мен басқа да еңбектер жинақталды. Бахаулланың түпнұсқа жазбаларының шағын бөлігі ғана ағылшын тіліне аударылса да, аударылғандардың ішінде оның ең маңызды туындыларының көптегені бар.
Baháʼu'lláh wrote many books, tablets and prayers, of which only a fraction have so far been translated into English. He revealed thousands of tablets with a total volume more than 70 times the size of the Qurʼan and more than 15 times the size of the Bible. Over 7000 tablets and other works have been collected of an estimated 15,000 texts. Though a small percentage of Bahá'u'lláh's original writings have been translated into English, those completed include many of his most important works.
Шындықтылығы мен беделі
Бахаилер берілген мәтіндердің түпнұсқалығы мәселесіне үлкен мән береді. Белгілі болғандай, олар өздерін беделді деп санайтын тұлғалардың жазбаларына ерекше көңіл бөледі. Әлемдік Әділет Үйінің Ғылыми-зерттеу бөлімінің және Халықаралық Бахаи кітапханасының басты міндеті – осы мәтіндерді жинау, тізімдеу, түпнұсқалығын растау және аудару болып табылады. Салыстыру үшін, «паломниктердің жазбалары» – орталық тұлғаларға қатысты айтылған, бірақ түпнұсқалығы расталмаған сөздер немесе оқиғалар. Бұл жазбалар шабыттандырғанымен, беделді деп есептелмейді. Абдул-Баханың жинақталған бірқатар сөздері (мысалы, «Абдул-Баха Лондонда», «Париж сөйлесулері» және «Әлемдік бейбітшілікті жариялау») осы санатқа жатуы мүмкін, бірақ олардың түпнұсқалығын растау жұмыстары жалғасуда. 1910-1924 жылдары АҚШ-та жарық көрген «The Star of the West» журналында көптеген паломниктердің жазбалары мен Абдул-Баханың расталмаған хаттары бар. Бахаи дінінде Исламның хадистеріне баламасы жоқ; шын мәнінде, бахаилер хадистерді беделді деп санамайды. Бахаи қауымы түпнұсқалығы расталған және аударылған мәтіндердің көлемін кеңейтуге ұмтылады. 1992 жылы Бахаулланың «Китаб-и-Ақдас» кітабының ағылшын тіліне аудармасы жарық көрді, ал соңғы жылдары «Илаһи құпиялардың асыл тастары» (2002), «Әлемнің Иесінің шақыруы» (2002) және «Бірлік шатыры» (2006) кітаптары қолжетімді еңбектерге маңызды қосымшалар болды. Сонымен қатар, түпнұсқалығы расталмаған еңбектерді қайта аудару, өңдеу және тіпті редакциялау жұмыстары жүргізілуде. Мысалы, 1916 жылы жарық көрген «Абдул-Баханың құдайлық философиясы» кітабы Шоги Эффендидің тапсырмасымен қайта басылмады. Сондай-ақ, Эсселмонттың «Бахаулла және Жаңа дәуір» кітабының алғашқы басылымдарында түпнұсқалығы расталмаған немесе дұрыс емес бірнеше үзінділер кездесетін. Бұл үзінділер кейінгі басылымдарда қайта қаралып, жаңартылды. Бұл тәсіл бақылаушылар тарапынан сынға ұшырады, бірақ мәтіндердің сақталуын қамтамасыз етудің маңызды бөлігі деп есептеледі. Баби мәтіндерінің түпнұсқалығын растау өте қиын болып отыр, бірақ XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Э.Г. Браун түрлі құжаттарды жинаған. Браунның негізгі хат алмасушылары – азалилер, оларды Бабтың нағыз ізбасарлары деп санайтын. Осындай қашықтықта сенімді қолжазбаларды жинау қиындықтарын арттырды – Браун Кембриджде болды, – азалилердің діни сенімдерін жасыру (тақия) әдеті кең таралған. Браун бұл туралы білмеген сияқты. Азали тақиясы көптеген бабилік алғашқы құжаттарды кейіннен сенімсіз етуге себеп болды, себебі азали бабилері баби ілімі мен тарихын жиі өзгертіп, жалғандады. Ал Бахаулла жалғандықты айыптады және бахаилердің алғашқы өкілдері оны бірте-бірте тастап кетті.
The question of the authenticity of given texts is of great concern to Baháʼís. As noted, they attach considerable importance to the writings of those they consider to be authoritative figures. The primary duty of the Research Department of the Universal House of Justice and the International Baháʼí Library is the collection, cataloguing, authentication, and translation of these texts. By way of comparison, "pilgrims' notes" are items or sayings that are attributed to the central figures but have not been authenticated. While these may be inspirational, they are not considered authoritative. Some of ʻAbdu'l Bahá's collected talks (e. g. ʻAbdu'l Bahá in London, Paris Talks, and The Promulgation of Universal Peace) may fall into this category, but are awaiting further authentication. The Star of the West, published in the United States from 1910 to 1924, contains many pilgrim's notes and unauthenticated letters of ʻAbdu'l Bahá. There is no Baháʼí corollary to Islamic Hadith; in fact, Baháʼís do not consider Hadith authoritative. The Baháʼí community seeks to expand the body of authenticated and translated texts. The 1992 publication of the English translation of Baháʼu'lláh's The Kitáb i Aqdas, and the more recent Gems of Divine Mysteries (2002), The Summons of the Lord of Hosts (2002), and The Tabernacle of Unity (2006) are significant additions to the body of work available. At the same time there is concerted effort to re translate, edit, and even redact works that are not authenticated. For example, ʻAbdu'l Bahá on Divine Philosophy, published in 1916, was not reprinted at the direction of Shoghi Effendi. Also, early editions of Esslemont's Baháʼu'lláh and the New Era contained several passages that could not be authenticated, or were incorrect. These have been reviewed and updated in subsequent editions. This practice has been criticized by observers, but is considered an integral part of maintaining the integrity of the texts. Bábí texts are proving very difficult to authenticate, despite the collection of a variety of documents by E. G. Browne in the late 19th and early 20th centuries. Browne's principal correspondents were Azalis, whom he considered to be the genuine followers of the Báb. Compounding the difficulties of collecting reliable manuscripts at such a distance – Browne was at Cambridge – was the widespread Azali practice of taqiyya (dissimulation), or concealing one's beliefs. Browne appears to have been unaware of this. Azali taqiyya rendered many early Bábí documents unreliable afterwards, as Azali Bábís would often alter and falsify Bábí teachings and history. In contrast, dissimulation was condemned by Baháʼu'lláh and was gradually abandoned by the early Baháʼís.
Кітап тізімі
Төмендегі тізім толық емес. Уильям П. Коллинз өзінің "Баби және Бахаи діндері туралы ағылшын тіліндегі еңбектер библиографиясы, 1844–1985" кітабында 2819 атаудың тізімін келтіреді, оның ішінде бірнеше басылымдары бар. Шолуды жеңілдету үшін библиография авторлар бойынша бөлінген.
The list below is incomplete. William P. Collins, in his Bibliography of English language Works on the Bábí and Baháʼí Faiths, 1844–1985, gives a list of 2,819 items, which includes multiple editions. For ease of browsing, the bibliography is sub divided by author.
Абдул-Баха
Абдул Баха (2021). "Әлемнің жарығы: Абдул-Баханың таңдамалы тақташалары". Жоғарыда аталғандардың көпшілігі жинақтар, бірақ мұрағатталған 15 000-нан астам мәтін және жалпы саны 30 000-нан астам болуы мүмкін деп есептеледі.
ʻAbdu'l Bahá (2021). Light of the World: Selected Tablets of 'Abdu'l Bahá. Many of the above are collections but there are estimated to be over 15,000 texts archived, and over 30,000 possibly written in total.