Кіріспе
Вирус Шмаленберг (Вестфалия: Smalmereg) – Германияның Жоғары Сауэрланд округіндегі қала және климаттық емдеу курорты. Аудандық көрсеткіш бойынша Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінің барлық қалалары мен қалашықтары арасында үшінші, ал Вестфалия аймағында екінші орында тұрады. Шмаленберг қаласының кішкентай орталық бөлігі және ауылдық Бад-Фредебург Кнайп денсаулық курорты екі қалалық елді мекенді құрайды. Бұған қоса, қала аумағына 82 ауыл мен шағын елді мекендер кіреді. "Шмаленберг Сауэрланды" деп те аталатын Шмаленберг қаласы жалпы бес емдеу курортымен және бүкіл ел бойынша өткен "Unser Dorf hat Zukunft" байқауында сұлулығы үшін алтын медальмен марапатталған тоғыз ауылмен мәшһүр.
Schmallenberg (Westphalian: Smalmereg) is a town and a climatic health resort in the High Sauerland District, Germany. By area, it is the third biggest of all cities and towns of the state of North Rhine Westphalia and the second biggest of the region of Westphalia. With small Schmallenberg central town and the rural Bad Fredeburg Kneipp health resort the town has two urban settlements. Additionally, 82 villages and hamlets belong to the town's territory. Also being called “the Schmallenberg Sauerland”, the Town of Schmallenberg is famous for its total of five health resorts and nine villages which have been awarded gold for their beauty in the nationwide “Unser Dorf hat Zukunft” contest.
Көрші қалалар мен муниципалитеттер
Шмаленберг солтүстікте Бествиг муниципалитетімен және Месхеде қаласымен, шығыста Винтерберг қаласымен, оңтүстікте Бад-Берлебург қаласымен, батыста Эслохе (Сауэрланд) муниципалитетімен және Леннештадт қаласымен шектеседі.
Тарих
1072 жылы Вильценберг тауының жанында Кельн архиепискобы Святой Анно II-нің бастамасымен Графшафт бенедиктиндік монастыры салынды. Шмаленберг қаласы туралы ең ертегі құжаттар – 1243 жылғы архиепископ пен қалалық кеңестің жарлықтары. “Смалленбург” (ескі немісше, “тар қамал”) аталатын орынның қала құқығына ие болуына бірнеше себеп болды. Шмаленберг қала құқығын алғанға дейін, шамамен 1240 жылы қиратылған Шмаленберг қамалы болған. Ол Кельн архиепискобы Конрад Хохштадт пен Графшафт аббаттығының меншігінде болды. Жохан Колве атты рыцарь осы қамалды қорғауға бекітілді. Осы кезде, қамалды айналасында қандай да бір елді мекен болған болуы керек. Архиепископ қираған қамалды енді пайдалы деп санамады. Сонымен қатар, жергілікті елді мекен қорғанышсыз және қамалдың салдарынан қауіпті жағдайда болды. Сондықтан архиепископ пен Графшафт аббаттығы осы орынды нығайтып, ескі қамалды қала қабырғасының сыртында қалдыруды жоспарлады. 1244 жылы Шмаленберг қала құқығын алып, әкімші және өз кеңесіне ие болды. Осы шешімді ұсынған Иоганн Колве жаңа нығайтылған қаланың басшысы болды. Ол әр жыл сайын Мартин күнінде 30 шиллинг өтемақы, жеке меншік және сот иммунитеті алды. Шмаленберг қаласының жаңа тұрғындары Колвенің жаңа қорғаныс қабырғасы үшін ризашылық білдірді. Ол салық төлемей, азаматтық міндеттерден босатылды. 1273 және 1292 жылдары Шмаленбергте теміршілер жұмыс істегенін көрсететін мәліметтер бар, сонымен қатар ұзақ жылдар бойы пышақ сағатшылары мен соққылы станоктар болды. Қала Медебах, Халленберг және Винтербергпен одақ құрды және Ганза Одағының мүшесі болды. 13 ғасырда бұл жерде Кельн монетасы соғылған. Қару-жарақ техникасы өзгергеннен кейін және архиепископ үшін Шмаленберг нығайтылған мәртебесін жоғалтқаннан кейін, қала 16 ғасырда экономикалық дағдарысқа ұшырады. 1812 жылы қабырғалар мен қақпалар бұзылды. 1732, 1746 және 1822 жылдардағы үш ірі өрттің соңғысында 151 үйдің 131-і өртеніп, Шмаленберг қазіргі ерекше құрылыспен (“Пруссиялық саты жүйесі”) жартылай ағаштан жасалған үйлер мен шатырлармен қайта салынды. 1800 жылы қаланың темір өндірісі Вестфалия Герцогтығында екінші орында тұрды. Күшті бәсекелестік пен жоғары шығындар өнеркәсіптің құлдырауына және Шмаленбергте тоқыма өндірісіне көшуге әкелді. 1871 жылға қарай тоқыма өнеркәсібіне қатысты жеті компания болды. Тоқыма өндірісі келесі жылдардағы ең маңызды бизнес түрі болып қала берді.
Фраунгофер қоғамы
Фраунгофер молекулалық биология және қолданбалы экология институты (IME) молекулалық деңгейден бүкіл экожүйелерге дейінгі қолданбалы өмір ғылымдары саласында зерттеу жүргізеді. IME-де Шмалленберг және Ахен қалаларында орналасқан 140-қа жуық қызметкер жұмыс істейді.
Әуеайлақ
Шмаленберг әуежайы – Вормбах және Верпе ауылдары арасында орналасқан Реннефельд автоспорт және жолсерпінді ұшу алаңы (Motorsport und Segelflugplatz Rennefeld). ICAO коды: EDKR.
Әуежайлар
Қала келесі әуежайлармен (жақыннан алысқа қарай) қоршалған: Падерборн/Липпштадт (PAD), Дортмунд (DTM), Кассель (KSF), Кельн/Бонн (CGN), Мюнстер/Оснабрюк (FMO), Дюссельдорф (DUS) және Франкфурт-на-Майне (FRA).
Федералды автомобиль жолдары
Қала аумағы арқылы федералды тас жолдары (Bundesstraßen) B 236 және B 511 өтеді.
Пойыздар
Ең жақын теміржол станциялары Леннештадт Альтенхундем, Месхеде және Винтерберг қалаларында орналасқан.
Автобустар
Busverkehr Ruhr Sieg (BRS) автобустары қалаға басты бағыттармен жол тартады. Тек осы мақсатта құрылған бірлестік, сирек жүретін бағыттарда ерікті түрде Bürgerbus (“қалалық автобус”) ұсынады. Ол көбінесе шағын ауылдарға қызмет етеді.
Медиа
Westfalenpost газетінің редакциялары Шмалленберг және Месхеде қалаларында орналасқан. Дүйсенбіден сенбіге дейін күнделікті жергілікті басылым шығарады. Газет өзінің жергілікті басылымын тағы бір күнделікті газет – Westfälische Rundschau-мен бөліседі. Тегін жарнамалық газет Sauerlandkurier-дің де редакциясы Шмалленбергте орналасқан және ол сәрсенбі және жексенбі күндері жарық көреді. Радио және телеарналар арқылы Батыс Германия радиосынан (WDR) жаңалықтар алуға болады. Зиген қаласында WDR-дың аймақтық студиясы бар, ол күн сайын WDR 2 радиосында (93.8 FM жиілігінде) және теледидардағы (WDR Fernsehen) «Lokalzeit» бағдарламасында Оңтүстік Вестфалия айманына арналған жаңалықтарды хабарлайды. Тағы бір жергілікті радио арнасы – Месхедедегі Radio Sauerland, оны Шмалленбергте 89.1 немесе 106.5 FM жиілігінде, ал Жоғары Сауэрланд айманының барлық аудандарында әртүрлі жиіліктерде тыңдауға болады.
Білім
Шмаленбергте алты бастауыш мектеп (Grundschulen) және үш орта мектеп (Hauptschule, Realschule және Gymnasium) бар. Сонымен қатар, Жоғарғы Зауерланд ауданына қарасты эмоционалды және әлеуметтік дамуға арналған арнайы мектеп (Martinsschule Dorlar), бастауыш және орта білім деңгейінде, бір халықтық білім беру орталығы (Volkshochschule), аудандық музыка мектебі (Kreismusikschule) және Оңтүстік-Батыс Вестфалия музыкалық білім беру орталығы (Musikbildungszentrum Südwestfalen) бар.
Мәдениет
Шмаленберг қаласының орталығынан басталып, керемет көріністермен Норденау Раппельштейн сарайының қирауына, Графшафт аббаттығына немесе жақын маңдағы Кнейпп сауықтыру курортына саяхаттау әрқашан бағалы болады. Холтхаузендегі Тақта кеніші және Туған өлке мұражайы, Флекенбергтегі Гессен пышақ фабрикасы, Графшафттағы Монастырь мұражайы немесе Бад-Фредебургтегі Әділет мұражайы сияқты бірнеше жергілікті мұражайлар бар. Жыл сайын қаланың көптеген жерлерінде сәуір мен тамыз айлары аралығында екі-төрт күнге созылатын мергендер фестивалі (Schützenfeste) өтеді. Олар жергілікті дәстүрлерді, шерулерді, дәстүрлі музыканы және жергілікті зал немесе шатырда билерді, сондай-ақ ағаш құсты атуды тойлайды. Қалада 20 мергендер клубы (Schützenvereine) бар, және әрқайсысының өз Schützenfest фестивалі бар. Ең ірі клуб – 1820 жылғы Шмаленберг мергендер қоғамы (Schützengesellschaft Schmallenberg 1820). Қазіргі Шмаленберг қаласындағы ең көне мергендер бірлестігі – Вормбахтың қасиетті Юдок мергендер бауырластығы (St. Jodokus Schützenbruderschaft Wormbach). Ол 1525 жылы құрылған. Шмаленбергтің қалалық фестивалі – Шмаленберг аптасы (Schmallenberger Woche), ол әр екі жылда бір рет тамыз айының сәрсенбісінен жексенбісіне дейін өтеді. Бұл шара Шмаленбергтің ескі қалашығында өткізіледі, мергендер алаңындағы саябақ (Parkanlage Schützenplatz) және Вестштрассе мен Остштрассе музыка, ойын-сауық және тамақ, сусындар, басқа да сауда тауарлары мен ақпарат ұсынатын бірнеше стендтермен жаяу жүргіншілер аймағына айналады. Шмаленбергтің көптеген аудандарынан, серіктес қалалардан және түрлі бірлестіктерден келген азаматтар фестивальге қатысады. Әрбір Адвенттің екінші жексенбісінде, сондай-ақ оған дейін болатын жұма және сенбі күндері орталық қаладағы католик шіркеуінің маңында Рождество жәрмеңкесі өтеді. Қаланың басқа жерлерінде де әртүрлі күндері Рождество жәрмеңкелерін табуға болады.
Спорт
Шмаленбергтің көптеген жаяу жүру жолдары бар, олардың жалпы ұзындығы шамамен 2500 шақырымды құрайды, бұл жолдар ормандардан, таулар мен аңғарлардан өтеді. Бриллоннан Дилленбургке дейін Ротхаар тауларының бойымен созылатын Ротхаарстайг жолы қала аумағынан өтеді. Соңғы кезде Ленна өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан қала, Вестфалияның қысқы спорт орталықтарының біріне айналды. Солтүстік Рейн-Вестфалияның Норд орталығы және Жоғары Сауэрландтың қар шаңғысы орталығы Вестфельдте орналасқан. 250 шақырымдық қар шаңғысы трассалары мен 30 шаңғы көтергіші кез келген түбірдегі шаңғы спортын мүмкін етеді.