Кіріспе

"Five Years" – ағылшын музыканты Дэвид Боуидің 1972 жылы шыққан "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars" альбомындағы ән. Боуи мен Кен Скотттың бірлесіп өндірген бұл ән 1971 жылғы қарашада Лондонның Trident Studios студиясында Мик Ронсон, Тревор Болдер және Мик Вудмансиден құралған The Spiders from Mars тобымен бірге жазылған. Альбомның ашылу трегі ретінде, ән альбомның басты тақырыбын таныстырады: жақындап келе жатқан апаттық құбылыс бес жыл ішінде Жерді жояды, ал оны құтқаратын жаратылыс – Зигги Стардуст атты екі жынысты ғарыштан келген рок-жұлдызы. Алғашқы екі шума баланың көзқарасынан айтылса, үшінші шума Боуидің өзінен, ол тыңдаушыға тікелей үндеу жасайды. Ән дами келе қарқындылықты күшейтеді, содан кейін скрипкалармен және Боуи әннің атауын айқайлап жетістікке жетеді. Жарыққа шыққаннан бері "Five Years" музыка сыншыларынан жоғары баға алды, көптегені Боуидің ән жазу өнерін және Вудмансидің барабан ойнауын жоғары бағалады. Ол Боуидің ең ұлы әндерінің бірі және кейбір сарапшылар оны барлық уақыттағы ең керемет ашылу тректерінің бірі деп санайды. Боуи бұл әнді Ziggy Stardust, 1976 Isolar, 1978 Stage және 2003 Reality турларында жиі орындады. Ол бірнеше рет қайта жаңартылды, соның ішінде 2012 жылы 40 жылдығына орай; бұл қайта жаңарту кейіннен 2015 жылы осы әннен ат алған "Five Years (1969–1973)" жинағына енгізілді.

Композиция және әндер

"Five Years" 1971 жылдың 15 қарашасында Лондонның Trident студиясында жазылды. Кен Скоттпен бірге продюсерлік жасаған Боуи оны "Spiders from Mars" тобымен бірге жазды – гитарист Мик Ронсон, басист Тревор Болдер және барабаншы Мик Вудманси. Осы күні "It's Gonna Rain Again" және "Shadow Man" да жазылды, екеуі де әлі жарық көрген жоқ. Ол Вудмансидің "баяу жылдам-жылдам" барабан соғуымен басталады, Боуи вокалға кіріспес бұрын "күдікті" атмосфера жасайды. Автор Дэвид Бакли барабан үлгісін "жүрек соғуындай" деп сипаттайды. "Базар алаңынан өтіп бара жатқанда" деген алғашқы жол Бэкингемширдегі (Англия) Айлсбери базарына сілтеме болуы мүмкін. Биографтар Николас Пегг пен Питер Доггет бұл тректің күшейе түсетін қарқынын, әсіресе Боуидің вокалдық орындалуындағы – тыныштан айқайға дейінгі өрбуін атап көрсетеді, бұл ағылшын музыканты Джон Леннонның 1970 жылғы "John Lennon/Plastic Ono Band" сололық альбомын, әсіресе оның "Ана" атты ашылу трегін еске түсіреді. Леннонның сол альбомдағы қарапайым аранжировкаларынан өзгеше, "Five Years" екінші куплетте акустикалық гитара мен скрипкаларды қосудан бұрын автогарпты қамтиды. Доггеттің сөзінше, "финалда оркестр музыканттары күшейтілген гитараның шуына қарсы ауа үшін күресіп, өз аспаптарын қайғылы түрде сызып, адамзаттың соңғысы олардың айналасында айқайлап тұрды". Әннің мәтіні Жердің апаттық апаттан бес жыл ғана кейін жойылатынын хабарлайды. Алғашқы екі жолғы сөзді бала естіп, түсініп, қысылып, аң-таң қалады. Альбомның қалған бөлігі сияқты Боуи американдық сленг пен айтылуын қолданады, мысалы, "жаңалықтарды хабарлаушы" және "полицей" (тиісінше "жаңалықтарды оқушы" немесе "полиция" орнына). "Ziggyology" еңбегінде Саймон Годдард Боуидің сүйікті кітабының бірі – Джек Керуактың "Жолда" кітабының ықпалын келтіреді, онда "Егер олар мені есірткімен өлтірмесе, оны өлтірер едім" деген ұқсас жол бар. Үшінші жолға қарай Боуи тыңдаушыға тікелей сөйлейді, бұл сол кездегі рок лирикасында сирек кездесетін жағдай еді. Боуи бізді тағдырымыздан бейхабар, қалалардың құрып кетуіне "шашырап" тұрған күйде, америкалық стереотиптерді қолдана отырып, бақытты түрде бақылайды: Кадиллак, "қара", "гомосексуал" және мұздақ сату орнында сүт коктейлінің қызықтылығын сезінетін қыз. Боуидің айтуынша, "біз туралы ән айтылып жатқанын білмейміз". Осы себепті Боуи өзін "актердей сезінетінін" және "өзінің айналасына жиналған бейімделушілер мен азшылықтардың үйірімен" "Мен сенің жүріп кетуіңді қалаймын" деп жариялайды, осылайша үшінші тректе тікелей таныстырылатын Жерді жақындап келе жатқан апаттан құтқаратын екі жынысты ғарыштан келген рок жұлдызы Зигги Стардуст кейіпкерін жанама түрде таныстырады. Пегг былай деп жазады: "Бұл Боуидің ең жақсы ән жазу шеберлігі мен үнемділігінің классикалық мысалы: аз ғана жолдарымен 'Бес жыл' әсерлі әсер етеді". Трек Боуи атауды айқайлап аяқталады, ал "Spiders" қосылып, "гистриониканы" "көңілді паб әндеріне" айналдырады. Ол келесі тректі бастамас бұрын "тыңдаушыға тыныс алуға мүмкіндік береді" дегендей, бастапқы барабан соққысымен бітеді. Кейін 1970-ші жылдары Боуи бес жыл уақытты таңдауының себебін, қайтыс болған әкесі ұшудан ешқашан бас тартпау керектігін және бес жылдан кейін өлетінін айтқан түсінен туындағанын мәлімдеді. Пегг бұл трекке тағы бір шабыт берген нәрсе – Боуидің 1968 жылы кабарелік қойылымының бір бөлігі ретінде сақтаған өлеңі екенін атап өтеді: Роджер Макгоның "Түскі ас уақытында махаббат туралы әңгіме", ол әлем түскі ас уақытында аяқталатыны туралы хабар жеткенде автобуста "сексуалдық еркіндікке" ұшыраған оқиғаны баяндайды. Онда Боуи "Бес жыл" үшін бейімдеген бейнелер бар: автобус кенеттен тоқтап, "жолдағы ана мен баланы болдырмау үшін", ал автобус кондукторы "көлік жүргізушісімен бір түрлі қарым-қатынас" жасайды. Спитц пен Доггет американдық әнші-күйші Боб Диланның 1963 жылғы "A Hard Rain's a Gonna Fall" әнімен тақырыптық ұқсастығын атап өтеді, ол да жақын арада апатқа ұшырайды. 1973 жылы Боуи "Бес жыл" романында сипатталған сценарийді Rolling Stone журналына берген сұхбатында кеңінен түсіндірді:

"The Complete David Bowie" еңбегінде Пегг Боуидің "жартылай әнделген, жартылай айтылған" вокалдық орындауын американдық музыкант Лу Ридке жатқызады, "жамандық белгілері" Уильям Шекспирдің "Юлий Цезарь" пьесасына ұқсас екенін айтады және "қоғамдық құлдыраудың зорлық-зомбылық бейнелерін" тікелей "Әлемдер соғысы" мен "Трифидтер күніне" байланыстырады. Ол бұл зорлық-зомбылық бейнелері Боуидің жаңа тақырыбының мәнін білдіреді деп санайды: "адамдық сағыныш пен сызатталған қарым-қатынастар, британдық ғылыми-фантастикалық көркем тілінде білдірілген". Ол "диссимуляцияның" театрлық процесі Боуидің өзінің...

Шығару және қабылдау

"Five Years" әні 1972 жылғы 16 маусымда RCA Records лейблы арқылы шығарылған Дэвид Боуидің бесінші студиялық альбомы – "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars" альбомының ашылу трегі ретінде жарық көрді. Ән музыкалық сыншылардың жоғары бағасына ие болды, көптегені Боуидің ән жазу өнерін және Вудмансидің барабан партиясын жоғары бағалады. Көптеген сыншылар оны барлық уақыттағы ең ұлы ашылу тректерінің бірі деп атады. AllMusic-тен Стивен Томас Эрлевин "Five Years", "Lady Stardust" және "Rock 'n' Roll Suicide" әндерінің "рок-н-роллда бұрын естілмеген, сахналық драманың керемет сезімін сыйлайтынын" жазды. AllMusic-тен Нед Раггет бұл тректі "қазіргі күнге дейін ең ұлы альбомдық ашылу әндерінің бірі" деп сипаттады. Ол әннің альбомның тұжырымдамасын толыққанды ұсыну қабілетін жоғары бағалап, оның өздігінен де ерекше екенін айтады. Боуидің вокалдық өнерін оның ең жақсыларының бірі деп атап, әсіресе "Мен ешқашан осыншама көп адамды күтпегенмін" деген жолға жасаған орындалуын бөліп көрсетеді. Classic Rock журналынан Иан Фортнам альбомдағы барлық тректерді нашардан жақсыға қарай бағалағанда, әнді үшінші орынға қойып, Боуидің тыңдаушымен тікелей байланыс орнату және оларды "оқиғаның ортасына" енгізу қабілетін мақтады. Альбомның 40 жылдығына арналған шолуда, PopMatters журналынан Джордан Блум Боуидің ән жазу өнерін жоғары бағалап, мелодия мен гармонияны "тамаша түрде шектеулі және әсерлі" деп сипаттады. "Five Years" әні Mojo журналы сияқты көптеген басылымдар тарапынан Боуидің ең ұлы әндерінің бірі деп танылды, ол 2015 жылы оны 26-шы ең жақсы трек деп тізімдеді. 2016 жылы Боуидің қазасынан кейін Rolling Stone журналы "Five Years" әнін оның 30 ең маңызды әнінің бірі деп санады. Ultimate Classic Rock журналы Боуидің он ең жақсы әнінің тізімінде "Five Years" әнін тоғызыншы орынға қойып, оны "Боуидің ең ұлы альбомының эпикалық ашылуы" деп атады. 2018 жылы NME журналы оны Боуидің 12-ші ең ұлы әні деп атады. Сол басылым 2014 жылы барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән тізімінде оны 500-ші орынға қойды.

Тірі нұсқалар мен мұра

Боуи "Five Years" әнін BBC радио бағдарламасы Sounds of the 70s: Bob Harris үшін 1972 жылдың 18 қаңтарында жазды, ал бұл орындалу 1972 жылдың 7 ақпанында эфирге шықты. 2000 жылы бұл жазба Bowie at the Beeb альбомында жарық көрді. Боуи 1972 жылдың 8 ақпанында "Old Grey Whistle Test" бағдарламасында осы әнді орындады. Сол күні теледидардан көрсетілген бұл орындалу "Best of Bowie" DVD нұсқасына енгізілді. 1972 жылғы Боуидің "All the Young Dudes" әнінде осы әнге сілтеме жасалған деседі. Боуидің 1973 жылы Rolling Stone журналына берген сұхбатында айтуынша, жігіттер "Five Years" әніндегі жаңалықтарды жеткізіп жүрген хабар таратушының хабарларын алып жүреді; жаңалық – Жердің өмір сүруіне бес жыл ғана қалғаны. Боуи түсіндіреді: "'All the Young Dudes' – бұл жаңалық туралы ән. Адамдар ойлағандай, жастарға арналған гимн емес. Керісінше, дәл солай емес". Боуи осы әнді Ziggy Stardust, 1976 Isolar және 1978 Stage турларында жиі орындады. Бұл турлардағы орындалулар Live Santa Monica '72, Live Nassau Coliseum '76 альбомдарында, "Life on Mars?" әнімен бірге, сондай-ақ Stage және Welcome to the Blackout альбомдарында жарық көрді. Бұл трек Боуидің 1985 жылы Лондонның Уэмбли стадионында өткен Live Aid жиынтығының соңғы нөмірі болуы керек еді, бірақ концертке бір күн қалғанда "Drive" әнінің танымал видеосын көрсету үшін уақыт босату мақсатында одан бас тарды. Боуи осы әнді 2003 жылғы Reality Tour-ға дейін қайта орындамады. Сол жылдың қараша айындағы орындалуы "A Reality Tour" DVD-сіне және сол атаудағы альбомға енгізілді. Бұл тректі Боуи 2005 жылы Нью-Йоркте өткен Fashion Rocks концертінде Arcade Fire тобымен бірге, "Life On Mars?" және Arcade Fire тобының "Wake Up" әнімен бірге орындады. Ән, Ziggy Stardust альбомымен бірге, бірнеше рет қайта жаңартылды, оның ішінде 1990 жылы Rykodisc компаниясы және 2012 жылы оның 40 жылдығына арналған қайта жаңартулар жасалды. 2012 жылғы қайта жаңарту және 2003 жылғы продюсер Кен Скотт жасаған ремикс 2015 жылы осы әннен аталған Five Years (1969–1973) жинағына енгізілді. "Five Years" 2013 жылы BBC2 телеарнасында көрсетілген David Bowie – Five Years – The Making of an Icon деректі фильмінің тақырыбында да қолданылды. Ән 2018 жылғы Hard Sun телешоуына, апокалипсиске дейінгі оқиғаларға шабыт берді. Әнді 2021 жылы ағылшын Duran Duran тобы Боуидің қайтыс болғанына бес жыл толуына орай қайта жазды.