Кіріспе

Әйелдердің матадан жасалған бас киімі

Бас байлам, сондай-ақ бас жамылғы деп те аталады, Батыс және Оңтүстік Африканың көптеген аймақтарында әйелдер жиі киетін матадан жасалған бас киімі. Бас байлам әшекейлік бас жамылғысы немесе сәндік аксессуар ретінде, сондай-ақ түрлі жағдайларда пайдалы болу үшін қолданылады. Оның қолданылуы немесе мағынасы оны киген адамның еліне және/немесе дініне байланысты өзгеруі мүмкін. Яһуди әйелдері арасында шаш жабу туралы Киелі кітаптағы дереккөз – Бамидбар кітабының Нассо бөліміндегі Торадан алынған, онда тұрмысқа шыққан әйелдің шашын жабу міндеті туралы айтылған. Эша сота – күйеуі оның адалсыздық жасады деп күдіктенген әйел. Тора Кохенге сотаның көптеген үйленген яһуди әйелдерінің қарапайым және адал жолынан ауытқуын көрсету үшін бірнеше қадам жасауды бұйырады (Раши 5:15 27). Рәсімдердің бірінде пасук нақты айтады: "уфора ес рош хаиша" – "және ол әйелдің басының шашын ашады" (5:18). Адам тек бұрын жабылған нәрсені ғана аша алады; осы жағдайда Тора тұрмысқа шыққан әйелдің шашын білдіреді. Әлемнің кейбір аймақтарында, мысалы Африка мен Кариб аралдарында христиан әйелдері бас байлауды құрмет көрсету үшін киеді. Әр түрлі елдерде бас байлаудың әртүрлі дәстүрлі атаулары бар, мысалы: муссор (Сенегал), геле (Нигерия), дуку (Малави, Гана), дхуку (Зимбабве), туку (Ботсвана), доек (Оңтүстік Африка, Намибия) және тигон (АҚШ). Яһуди әйелдері бас байлауларын тихель немесе митпахат деп атайды.

Батыс Африка

Батыс Африкада сенегалдық әйелдер күнделікті іс-әрекеттерінде немесе шомылу немесе үйлену сияқты арнайы шараларда, сондай-ақ Моссор деп аталатын түрлі-түсті бас киімдермен намаз оқығанда шаштары мен құлақтарын жабатын. Бұл бас киімдер әртүрлі маталардан, әртүрлі өрнектермен жасалып, ең қарапайымнан ең күрделіге дейін әртүрлі стильде тағайындалуы мүмкін еді. Моссор көбінесе баубу немесе таль-бас сияқты дәстүрлі жергілікті киіммен бірге тағылады, ол бас киімнің өзімен бірдей немесе басқа өрнекте болуы мүмкін. Уақыт өте келе Моссор Батыс Африканың бірнеше елінде қабылданды. Мысалы, Нигерияда Моссорды Геле (йоруба тілінен алынған сөз және киім) деп атайды. Ганада дұку кию мүмкіндігі көбінесе жұма, сенбі немесе жексенбі күндеріне түседі. Бұл киген адамның мұсылман, жетинші күндік адвентист немесе жексенбі күні шіркеуге баратын христиан болуына байланысты.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка мен Намибияда африкаанс тіліндегі "дуэк" сөзі ("мақта мата" деген мағынада) ауылдық аймақтардағы көптеген қарт жергілікті әйелдердің киетін дәстүрлі бас киімі үшін қолданылады. Малавилік бас киімдері Нигериялық стильге қарағанда көбінесе кішкентай және консервативті болады. Әйелдер дукуді арнайы шараларда, мысалы, жерлеу рәсімдерінде киеді. Шашы тоқылған қалалық әйелдер де ауылға барғанда мәдени құрмет көрсету үшін дуку киеді. Сонымен қатар, әйелдер шаштарын қорғау үшін ұйықтағанда дуку киеді. Оңтүстік Африкадағы шіркеу қызметтерінде әйелдер басын жабу үшін ақ "дукус" киеді. Оңтүстік Африкадағы Халықаралық Пентикостал шіркеулерінде үйленген әйелдер ақ "дукус" киеді. Зимбабве мен Оңтүстік Африкадағы Шангаан әйелдері "дукусты" сәндік аксессуар ретінде киеді. Зимбабведегі басқа да әлеуметтік жиындарда әйелдер дхуку кие алады. Тарихи тұрғыдан қарап қарағанда, көптеген колониялардағы қара әйелдерге ақ еркектерді "шатастырған" сезімталдық пен экзотизмді бақылау үшін конвенция немесе заң бойынша дуэк немесе бас киім кию міндеттелген. 2016 жылы #FeesMustFall қозғалысы арқылы Оңтүстік Африкадағы студенттер арасында дуэк кию қайтадан жанданды.