Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дели сұлтаны (1246–1266)
Sultan of Delhi (r. 1246–1266)
Насыр-уд-дин Махмуд Шах (1229/1230 – 19 қараша 1266, билік еткен жылдары: 1246–1265) – Мамлюк сұлтанатының (Құлдар әулеті) сегізінші сұлтаны. Сарай тарихшысы Минах и Сирадж жазған «Табақат-и Насири» оған арналған. Оның әкесінің қалыңдығы Ғияс уд-дин Балбан оның билігі кезінде мемлекеттік істерді басқарды.
Nasir ud din Mahmud Shah (; 1229/1230 – 19 November 1266, reigned: 1246–1265) was the eighth sultan of the Mamluk Sultanate (Slave dynasty). The Tabaqat i Nasiri, written by the court historian Minhaj i Siraj, is dedicated to him. His father in law Ghiyas ud din Balban handled the state affairs during his reign.
Ерте өмір
Сұлтанның сарай тарихшысы Минхадж Сирадж жазған "Табақат и Насири" кітабында ол Ильтутмиштің ұлы (ибн) деп аталады. Минхадждың есебіне сәйкес, Насируддин 626 жылы Хижри (1229-1230 жылдары), Делидің Каср Баг (Бақ қамалы) қаласында дүниеге келген. Оның анасы нағашы әйел болған (кейіннен, ұлының билігі кезінде, оған Малика и Джахан атағы берілді). Ол Ильтутмиштің үлкен ұлы және мұрагері Насыр уддин Махмуд Шахтың ерте қайтыс болуынан кейін дүниеге келді. Ілтұтмыш балаға қайтыс болған ханзаданың есімін беріп, оны анасымен бірге Лони (немесе Луни) ауылындағы сарайға жіберді. Исами мен Фиришта сол сұлтанның Ильтутмиштің немересі екенін айтады. Кейбір қазіргі ғалымдар Минхаджды сол замандас болғандықтан сенімді деп санайды, ал басқалары оның Ильтутмиштің үлкен ұлы Насируддиннің ұлы екеніне және оның атын әкесінің құрметіне қойған деп санайды. Мысалы, тарихшылар К. А. Низами мен Дж. Л. Мехтаның пікірінше, Ильтутмиш өзінің ұлын Делиден Лони ауылына жібергеніне қарағанда, патша сарайында тәрбиелегені ықтимал емес. Мехтаның айтуынша, Минхадж баланың "бала ретінде тәрбиеленіп, білім алғаны" туралы айтуы, баланың тумысынан ханзада болмағанын меңзейді. Сонымен қатар, Минхадж 1225 жылы Сұлтан Насируддиннің анасы Құтлуғ хан деген лауазымды адамға үйленгенін айтады. Низами мен Мехтаның пікірінше, Ильтутмиштің жесірі кішкентай ақсүйекке үйленгені күмәнді: Сұлтан Насируддиннің анасы Ильтутмиштің ұлы Насируддиннің жесірі болғанға ұқсайды.
Tabaqat i Nasiri, written by the Sultan's court historian Minhaj i Siraj, calls him a son (ibn) of Iltutmish. According to Minhaj's account, Nasiruddin was born in the year of 626 Hijri (1229 1230 CE), in Delhi's Kasr Bagh (the Garden Castle). His mother was a concubine ( who later, during his son's reign, was given the title of Malikah i Jahan). He was born sometime after the untimely death of Iltutmish's eldest son and heir apparent Nasir ud din Mahmud Shah. Iltutmish named the child after the deceased prince, and sent him and his mother to live in a palace in the Loni (or Luni) village. Isami and Firishta describe the Sultan as a grandson of Iltutmish instead. Some modern scholars consider Minhaj as more reliable because he was a contemporary of the Sultan, while others believe that he was a son of Iltutmish's eldest son Nasiruddin, and was named after his father. For example, historians K. A. Nizami and J. L. Mehta believe that it is unlikely that Iltutmish sent his own son away from Delhi to the Loni village instead of bringing him up at the royal palace. Mehta states that Minhaj's statement that the child was "brought up and educated as a prince" indirectly implies that the child was not a prince by birth. Plus, Minhaj states that in 1225 CE, Sultan Nasiruddin's mother married an office named Qutlugh Khan. According to Nizami and Mehta, it is unlikely that a widow of Iltutmish married a petty noble: it is more likely that Sultan Nasiruddin's mother was a widow of Iltutmish's son Nasiruddin.
Билік
1242 жылдың 10 мамырында Мұиз уд Дин Баһрам сұлтан тақтан түсірілді. Әмірлер мен маликтер одан Дели билігін тартып алды. Махмуд, оның ағасы Жалал уд Дин Мәсуд Шах және немересі Ала уд Дин Мәсуд (Рукнуддин Фирүздің ұлы) ақ қамалдан тұтқындықтан шығарылып, патша резиденциясы – Фирузи қасарасына әкелінді. Әмірлер Ала уд Дин Мәсудты сұлтан етіп тағайындады. Екі бауыр 1243 жылдың қыркүйегіне дейін тұтқын күйінде болды, содан кейін Мәсуд оларды босатып, Махмудқа Барайж қаласын және оған бағынышты жерлерді сыйлады. Махмуд Делиден анасымен бірге өзінің иелігіне кетті. Ол сол аймақтағы және жақын таулардағы көтерілісшілерге қарсы жорықтар жасады. 1246 жылы, шамамен 17 немесе 18 жасында, Махмуд Дели сұлтандығының тағына отырды. Басшылар Мәсудтың тирандыққа ұмтылып жатқанын сезген соң, Ала уд Дин Мәсудты қызметтен алды. Махмуд билеуші ретінде өте діндар болды, уақытының көп бөлігін намаз оқып және Құран жазумен өткізді. Алайда, мемлекеттік істерді негізінен оның әкесі және найыбы, Гияс уд Дин Балбан басқарды. Оның билігі 1246 жылдан 1265 жылға дейін созылды. 1266 жылы Махмуд қайтыс болғаннан кейін, Балбан (1266–87) билікке келді, себебі Махмудтың мұрагер бола алатын балалары болған жоқ.
On May 10,1242, Sultan Muiz ud din Bahram was dethroned. Amirs and Maliks took the possession of Delhi from him. Mahmud, along with his brother Jalal ud Din Masud Shah and nephew Ala ud din Masud (son of Ruknuddin Firuz) was brought to Firuzi castle, the royal residence, from the confinement of the white castle by the amirs and Ala ud din Masud was chosen as the Sultan. Both the brothers remained in confinement until September 1243, when Masud ordered them to be released and conferred upon Mahmud the city of Bharaij and its dependencies. Mahmud left Delhi and went to his fief with his mother. He undertook expeditions against the rebels in that territory and the adjacent mountains. He ascended to the throne of Delhi Sultanate in 1246 at the tender age of 17 or 18 after the chiefs replaced Ala ud din Masud, when they felt that Masud began to behave as a tyrant. As a ruler, Mahmud was known to be very religious, spending most of his time in prayer (namaz) and copying the Quran. However, it was actually his father in law and Naib, Ghiyas ud din Balban, who primarily dealt with the state affairs. His reign lasted from 1246 to 1265. After Mahmud's death in 1266, Balban (1266–87) rose to power as Mahmud had no surviving children to be his heir.
Жеке өмір
Өзінің көптеген алдыңғылары мен кейінгілерінен айырмашылығы, Махмуд моногамияны қатаң сақтады. Ол уақытының көп бөлігін Құранның аяттарын жазумен өткізді. Ол қолмен жазылған нұсқаларын сатып, түскен ақшаны жеке шығыстарына пайдаланды. Күтпегендей, оның жеке істерін атқаратын ешқандай қызметшісі болған жоқ. Оның әйелі отбасы үшін тамақ пісіруге мәжбүр болды. Сенбесті көз: себебі жазушы – карикатурист, журналист және киносыншы, тарихшы емес.
Unlike many of his predecessors and successors, Mahmud strictly followed monogamy. He spent most of his time writing down verses of the Quran. He sold the handwritten copies and used the money for his personal expenses. Surprising enough, he had no servants to carry out his personal tasks. His wife had to cook the food for the family. Unreliable source: reason=the writer is a cartoonist, journalist, and film critic; not a historian