Кіріспе

Рахман-Дхери немесе кейде Рахман Дхери – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясындағы Дера Исмаил Хан қаласының жанында орналасқан Хараппа мәдениетінен бұрынғы археологиялық ескерткіш. Оңтүстік Азиядағы ең ежелгі қалалық орталықтардың бірі болып табылады. (б.з.д. 3300 – 1900 жылдармен) мерзімделген бұл ескерткіш Дера Исмаил Ханның солтүстігінде жатыр. Пәкістанның болашақ Әлемдік мұра тізіміне енгізілген.

Орналасқан жері

Бұл жер Гомал өзенінің жазығында орналасқан, ол Инду өзенінің суайдымасының бір бөлігі. Ол Жоб өзенінің Гомал өзеніне құятын жерге жақын. Ең алғашқы қоныстану кезінен бастап, оңтүстікке қарай қала сыртындағы кеңейтуді есептемегенде, тұрғын аймақтың барлық бөлігі балшық плиталардан жасалған тас блоктардан тұрғызылған массивті қабырғамен қоршалған. Төменгі тікбұрышты төбе шамамен 22 гектар аумақты алып жатыр және айналағы даладан 4,5 метр биікке көтеріледі. Рехман Деридің жанында қазба жұмыстары жүргізілмеген Хишам Деридегі Хараппа мәдениетінің орталығы бар. Бұл кейбір аймақтарда Кот Диджиан (мысалы, Рехман Дери) және Хараппа қауымдастықтары бірге болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, Гумла (Пәкістан) жері де жақын орналасқан. Гомал өзені Рамаяна эпосында Гомти өзені деп аталады, ал Раам Дери (кейін Рехман Дери деп аталды) бастапқыда Айодхьяның орны болған.

Точи-Гомал мәдени кезеңі

Соңғы зерттеулер Солтүстік-Батыс Пәкістанның Гомал жазығында Точи Гомал мәдени кезеңінің табылғанын көрсетті. Ремман Дери осы мәдени тізбектің бір бөлігі болды. Бұл мәдениет неолит дәуірінің соңында Хайбер-Пахтунхваның Банну алқабы мен Дера Исмаил Хан аймағында гүлденген. "Типологиялық және хронологиялық реттілік Точи Гомал кезеңінің Оңтүстік Азияның басқа да бірдей кезеңдегі аймақтық мәдениеттерімен, мысалы, Пенджабтағы Рави (Рави Хакра) кезеңімен; Синдтегі Амри-Нал мәдениетімен; Белуджистандағы Тогау және Кечи Бег кезеңдерімен, сондай-ақ Үндістанның Раджастханындағы Соти-Сисвал мәдениетімен белгілі бір кезеңде қатар өмір сүргенін көрсетеді." Точи Гомал кезеңі бұл аймақтағы Жанди-Бабарда көрсетілген жергілікті неолит кезеңінен кейін келді. Точи Гомалдан кейін Кот Диджи мәдениеті пайда болды, ол Ремман Дериде және жақын орналасқан Гумлада да кездеседі. Точи Гомал кезеңінің мөрлері мен сынықтары Ежелгі Индус өркениетінің жазу жүйесінің дамуына маңызды үлес қосуы мүмкін. Ремман Дериден табылған ең ерте мөрде бейнеленген жануарлар мен символдар Ежелгі Индус өркениеті кезеңінде суреттелген жануарлар мен символдарды еске түсіреді. Сонымен қатар, Точи Гомал кезеңінде қолмен жасалған керамикадан дөңгелекте жасалған керамикаға көшу орын алды.