Кіріспе

Жергілікті ортаның өзгеруіне байланысты өз өңірін тастап кетуге мәжбүр болған адамдар

Экологиялық көшіп-қонушылар – жергілікті немесе аймақтық ортаның кенеттен немесе ұзақ мерзімді өзгерістеріне байланысты өз үйлерінен кетуге мәжбүр болған адамдар. Бұл өзгерістер олардың әл-ауқатын немесе күнкөрісін нашарлатады және құрғақшылықтың күшеюі, шөлейттену, теңіз деңгейінің көтерілуі және маусымдық ауа райы үлгілерінің (мысалы, муссондар) бұзылуын қамтиды. Экологиялық көші-қонның біртұтас, нақты анықтамасы болмаса да, климаттың өзгеруі мен орманды жою немесе қоршаған ортаны шамадан тыс пайдалану сияқты басқа да экологиялық бұзылулардың әлеуетті әлеуметтік салдарларын түсінуге тырысатын саясаткерлер мен экология және әлеуметтік ғылымдар мамандары бұл мәселеге көбірек назар аударуда. "Экологиялық көшіп келуші" және "климаттық көшіп келуші" (немесе "климаттық босқын") терминдері, сондай-ақ экологиялық босқын, қоршаған ортаның нашарлауы салдарынан көшіп келуге мәжбүр болған адам, экологиялық себептермен көшіп келуші, экологиялық ортада қалған адам (EDP), апаттан зардап шеккен босқын, қоршаған ортаның нашарлауы салдарынан көшіп кеткен адам, экологиялық босқын немесе қоршаған ортаның нашарлауы салдарынан көшіп кеткен босқын (ERTB) сияқты ұқсас терминдермен жиі қолданылады. Бұл терминдердің арасындағы айырмашылықтар әлі де күрес тудыруда.

Анықтама және ұғым

Экологиялық қиындықтардан қашып жүрген адамдардың басым көпшілігі қысқа қашықтыққа көшеді, көбінесе уақытша. Сонымен қатар, бұл адамдар қуғын-сүргіннен немесе "жалпылама зорлық-зомбылықтан немесе қоғамдық тәртіпті күрт бұзатын оқиғалардан" қорқып үйлерін тастамайды. 1951 жылы халықаралық және заңды түрде бекітілген босқын туралы анықтама кеңейтілгенімен, қоршаған ортаның өзгеруіне байланысты қашуға мәжбүр болған адамдарға босқындарға берілетіндей құқықтық қорғау әлі де ұсырылмайды. "Экологиялық босқын" терминін алғаш рет 1976 жылы Лестер Браун ұсынған. Халықаралық көші-қон ұйымы (ХҚҰ) экологиялық көшіп-қонушыларға келесі анықтаманы ұсынады: "Экологиялық көшіп-қонушылар – қоршаған ортаның кенеттен немесе бірте-бірте өзгеруі олардың өміріне немесе тұру жағдайларына кері әсер еткендіктен, өздерінің әдеттегі тұратын жерлерін тастап кетуге мәжбүр болған немесе уақытша немесе тұрақты түрде солай істеуді таңдаған жеке тұлғалар немесе топтар, олар өз елінің ішінде немесе шетелде көшіп-қонады". Климаттық көшіп-қонушылар – бұл экологиялық көшіп-қонушылардың бір тобы, олар "климаттың өзгеруінің кем дегенде үш салдарына байланысты табиғи ортаның кенеттен немесе біртіндеп өзгеруіне байланысты қашуға мәжбүр болды: теңіз деңгейінің көтерілуі, суық немесе ыстық ауа райының қалыптан тыс құбылыстары, құрғақшылық және су тапшылығы".