Викториядағы аборт құқығы үшін күресші дәрігер

Кіріспе

Бертрам Барни Уэйнер (30 желтоқсан 1928 – 16 қаңтар 1987) – Виктория штатында әйелдердің аборт жасатуға заңдық мүмкіндік алуы үшін сәтті күрескен австралиялық дәрігер. Осы процесте ол Виктория полициясынан бірнеше рет өліммен қорқытылып, өміріне кем дегенде үш рет қастандық жасалды, оның ішінде оқ жарып, өрт қойылды. Сондай-ақ ол саяси және полициялық жемқорлықты жария етті.

Өмірбаян

Шотландияның Эдинбург қаласында туған (әкесі оның тууына дейін қайтыс болған), ол он үш жасында мектепті тастап, сегіз жылдан кейін Австралияға көшіп кетті, қалтасында 2 шиллинг 6 пенни болған. Ол түнгі мектепке қатысып, кейін Мельбурн университетінде оқыды, онда 1958 жылы медицина ғылымдарының докторы атағын алды. 1960 жылы әскери дәрігер болып жұмыс істеді, бірақ 1966 жылы әскери госпиталь командирі лауазымынан кетіп, Мельбурн қаласындағы Сент-Килдада жеке практика ашты. 1967 жылы жас әйел Уэйнердің Мельбурндағы клиникасына артқы аулада жасалған аборттан кейін шұғыл көмек сұрап келді. Уэйнер үшін бұл аборт жасау үшін он бес жылға дейін түрмеге жазалау көзделген заңдарға қарсы ұзақ күрес басталуының белгісі болды. Уэйнер және басқалардың күресі 1969 жылы жеміс берді. Д-р Кен Дэвидсон аборт жасау заңын бұзды деген айып тағылды. Полиция дәрігердің клиникасына шабуыл жасап, пациенттердің тізімін тәркілегеннен кейін, әйелдерді сұраққа тартып бастады. 1969 жылдың 20 мамырында Уэйнер "The Sun News Pictorial" газетінде жарнама жариялады; "Аборт, Аборт, Аборт" деген тақырыппен жарнамада әйелдерді "полицияның қысымы мен қорқытуына бойын алдырмауға" шақырды. 1969 жылдың 3 маусымында "R v Davidson" ісі бойынша Д-р Дэвидсон ақталды; сот шешімінде аборт келесі шарттар орындалғанда заңды болуы мүмкін екені айтылды: "а) жүктіліктің жалғасуы әйелдің өміріне немесе оның физикалық немесе психикалық денсаулығына қауіп тудырса, оны сақтау қажет; және б) қауіпті болдырмау үшін жасалған шаралар қауіптің өзінен артық болмауы керек". Осыдан кейін бірнеше апта өткен соң Уэйнер өзін полицияға тапсырып, аборт жасағанын мойындады, осылайша жаңа заңдық жүйені сынап, Дэвидсон ісі бойынша шешімге назар аударды. (Ол кезде Уэйнер аборт жасаған емес; осы себепті ол өзгерістерді қолдаушылардың бірі бола алды, өйткені ол "қылмыс" жасаған жоқ). Одан кейін аборт жасаған барлық дәрігерлер ақталды немесе іс тоқтатылды. Уэйнер сонымен қатар полиция қызметкерлерінің аборт жасаумен айналысатын адамдарды қорғап, жемқорлыққа қатысқанын айтты. Оның бұл мәлімдемесі журналист Эван Уиттонның Мельбурндағы "Truth" газетінде жарияланған мақалаларында жарық көрді. 1969 жылдың 9 желтоқсанында Бас прокурорға, Базил Мюррейге бірқатар антпен расталған мәлімдемелер тапсырылды. Онда полиция дәрігерлерді, сондай-ақ сарайдағы аборт жасаушыларды, оның ішінде Викторияның бұрынғы полиция қызметкері Чарльз Уайтты қорғап жүргені айтылды. Уэйнердің науқаны басталған алты ай ішінде Джек Форд кісі өлтіру бөлімінің бастығы болып тағайындалды. 1970 жылдың басында Уильям Кей басқарған тергеу 1953 жылға дейінгі институционалды және жүйелі жемқорлықты анықтады, нәтижесінде Форд пен басқа да суперинтендант, Джек Мэтьюс бес жылға бас бостандығынан айырылды. Мартин Якобсен, констебль, үш жылға қамалды. Уэйнер 1972 жылы Шығыс Мельбурндағы Туылуды Бақылау Клиникасын ашты: бұл Австралияда абортқа қол жеткізуге болатын алғашқы клиника болды, онда алдын ала төлем қажет болмады. Ол өзінің тәжірибесі туралы "Бұл жақсы емес" атты кітабын 1972 жылы жариялады. 1974 жылдың қазан айында Уэйнер Бас прокурорға кішкентай қылмыскермен сөйлескен аға сержанттың жасырын жазылған үнтаспасын тапсырды. Ол полиция қызметкерінің пара алғанын айтты. Кейбір алғашқы тергеулер жүргізілгеннен кейін, Хамер үкіметі Барри Бич басқарған тергеуді құрды. Онда полиция күштерінің денсаулығы "жақсы емес" екені анықталды. Алайда Бич атап көрсеткен 55 полиция қызметкерінің тек 33-і ғана айыпталды және барлығы ақталды. 1975 жылы Уэйнер ABC телеарнасының "Норман Ганстон шоуында" сұхбат берді. 1980 жылы Кейси округінен парламентке сайлауға түсіп, 3,97% дауыс жинады. 1987 жылы Виктория штатының Арарат қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Born in Edinburgh, Scotland (his father had died before his birth), he left school at thirteen and migrated to Australia eight years later with 2s 6d in his pocket. He did many odd jobs while attending night school and later the University of Melbourne, where he obtained his medical degree in 1958. He became an army doctor in 1960 but resigned in 1966 as commander of a military hospital to go into private practice in St Kilda, Melbourne. In 1967 a young woman came to Wainer's Melbourne surgery seeking emergency treatment after a back yard abortion. For Wainer it marked the beginning of a long struggle to overturn laws that made abortion an offence punishable by up to fifteen years in jail. The campaign of Wainer and others came to a head in 1969. Dr. Ken Davidson had been charged under the existing abortion law. After police began questioning women from patient files seized in a raid on the doctor's surgery, on 20 May 1969, Wainer placed an advertisement in the mass circulation The Sun News Pictorial; under the heading 'Abortion Abortion Abortion' the ad called on women "not be intimidated by bullying or intimidatory tactics [of the police]". On 3 June 1969, in a landmark decision R v Davidson, Dr. Davidson was acquitted; the court decision said, in part, that abortion could be legal under the following conditions: it was "(a) necessary to preserve the woman from a serious danger to her life or her physical or mental health which the continuance of the pregnancy would entail; and (b) in circumstances not out of proportion to the danger to be averted". A few weeks after this Wainer surrendered himself to police and "confessed" to performing an abortion, thus testing the new legal framework and bringing publicity to the decision in the Davidson case. (Before that time Wainer had not performed abortions; this was one of the reasons he could be such a prominent advocate for change since he had not committed a 'crime'). Soon after this all the doctors charged with performing abortions were acquitted or proceedings were dropped. Wainer also raised allegations of police corruption in protecting back yard abortion rackets. His claims were published in stories written by journalist Evan Whitton in Melbourne's Truth newspaper. On 9 December 1969 a series of affidavits was handed to the Solicitor General, Basil Murray QC. They alleged that police were protecting doctors as well as back yard abortionists, including Charles Wyatt, a former Victorian police officer. During the six months Wainer had been campaigning, Jack Ford had been promoted to the head of the Homicide squad. An inquiry which commenced in early 1970 headed by William Kaye QC revealed an institutionalised and systematic graft dating back to about 1953, and resulted in Ford and another Superintendent, Jack Matthews, being jailed for five years. Martin Jacobsen, a constable, was jailed for three years. Wainer opened the Fertility Control Clinic in East Melbourne in 1972: the first in Australia where public access to abortion could be obtained with no upfront fees. He wrote a book about his experiences, "It Isn't Nice", that was published in 1972. In October 1974, Wainer presented the solicitor general with a secretly made tape recording of a senior sergeant talking to a minor criminal. He alleged that the conversation indicated that the policeman had accepted a bribe. After some initial inquiries has been made, the Hamer government set up an inquiry headed by Barry Beach, QC. It found that the health of the force was "not well". However, only 33 of the 55 police named by Beach were charged and all of them were acquitted. In 1975, Wainer was interviewed on ABC TV's The Norman Gunston Show. He ran for the seat of Casey in the 1980 election, achieving 3.97% of the vote. He died of a heart attack in 1987 at Ararat, Victoria.

Құжаттамалық және телефильмдер

Уэйнердің өмірі туралы «Аборт, жемқорлық және полиция – Бертрам Уэйнердің тарихы» (2005, 52 минут) деректі фильмі және «Қауіпті ем» (2012, алғаш рет 2012 жылдың 4 қарашасында көрсетілді) телефильмі түсірілді.