Екінші дүниежүзілік соғыс арасындағы Еуропа

Германия-Ресей қарым-қатынастары: тарих пен қазіргі жағдай

Германия-Ресей қарым-қатынастары: тарих, одалар, соғыстар. Польшаның тәуелсіздігі, Балқандардағы ықпаластық күрес қарым-қатынастарға әсер еткен.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Germany–Russia relations — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Германия мен Ресей қарым-қатынастары циклдық үлгілерді көрсетеді, ынтымақтастық пен одақтастықтан тартысқа және тотал соғысқа дейін маятниктей қимылдайды. Тарихшы Джон Уилер Беннетт 1740 жылдан бері Ресей мен Германия арасындағы қарым-қатынас – ащылығымен ерекшеленетін алшақтықтар мен жылылығымен ерекшеленетін жақындасулар тізбегі болғанын айтады. Қарым-қатынастың маңызды факторы – тәуелсіз Польшаның болуы. Егер екі үлкен державаның арасында буферлік мемлекет болса, олар достық болады, ал шекаралардың тікелей жанасуы жаулық тудырады. Отто фон Бисмарк 1873 жылы Ресей, Германия және Австрия-Мажарстанмен бірге Үш император одағын құрды. Бірақ 1890 жылы Бисмарк қызметтен босатылғаннан кейін, оның ізбасарлары Балқандағы ықпал үшін Ресейге қарсы Австрияны қолдауды жөн көрді. Германия Бірінші дүниежүзілік соғыста (1914–1918 жж.) Ресейге қарсы күресті. 1920 жылдары қарым-қатынас жылы болды, 1930 жылдары өте суық, 1939–1941 жылдары ынтымақтастық пен достық, ал 1941–1945 жылдары жаулық болды. 1920 жылдары екі ел де сауда және (құпия) әскери істерде ынтымақтастық көрсетті. 1930 жылдары Берлиннің қолдауымен фашистер мен Мәскеудің қолдауымен коммунистер әлем бойынша, ең белгілісі Испания азамат соғысында (1936–39 жж.) бір-бірімен соғысқанда жағдай ушықты. 1939 жылдың тамызында екі ел де келісімге келіп, бұрын тәуелсіз Шығыс Еуропа елдерін бөліп алды. Бұл келісім 1941 жылы Германияның КСРО-ға басып кірген кезде бұзылды. Бірақ кеңес әскерлері тірі қалды, Ұлыбритания мен АҚШ-пен одақтасып, немістерді кері тартты және 1945 жылдың мамырында Берлинге ие болды. Суық соғыс кезеңінде (1947–1991 жж.) Германия бөлінді, Шығыс Германия коммунистік үкіметтің бақылауында болды және Мәскеудің тығыз бақылауында тұрды. Мәскеу онда үлкен әскери күш орналастырды және 1953 жылы көтерілісті басып тастады. Германия әрдайым Ресейге ең жағымсыз пікір білдіретін елдердің қатарында болды. 2014 жылы немістердің тек 19% Ресейге оңтайлы көзқарас білдірсе, 79% теріс пікірде болды және 81% Ресей басшылығын мақұлдамады, бұл Германияны әлемдегі ең жоғары наразылық білдірген 10 елдің біріне айналдырды. 2021 жылы 73% мақұлдамады, бұл әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. 2022 жылы Ресейдің Украинаны басып алуынан кейін Германияның Ресейге деген сенімсіздігі 90%-ға жетті, ал 2024 жылы 95% Ресей президенті Владимир Путинді мақұлдамайды. 2014 жылы Ресейдің Украинадан Қырымды басып алуына және Украинадағы сепаратистерге қолдау көрсетуіне жауап ретінде қарым-қатынас күрт нашарлады. Германия Ресейдің мұнай және банк салаларына, сондай-ақ президент Владимир Путиннің жақын одақтастарына қарсы Еуроодақтың санкцияларын күшейтуде НАТО-ның алдыңғы қатарларында болды. Ресей бұған жауап ретінде ЕО-дан азық-түлік импортын қысқартты. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Германия-Ресей қарым-қатынастарындағы толық өзгеріске әкелді, жаңа Германия канцлері Олаф Шольц Украина әскеріне мыңдаған зымыранды дереу жөнелтуге бұйрық берді, осылайша Украинаның басқыншы ресейлік күштерге қарсы күресіне көмектесті. Германия соғыс басталғаннан бері Ресейге қарсы қатаң экономикалық санкцияларға да қатысты. Дегенмен, Германия Ресейден табиғи газға өте тәуелді және осы секторға санкция салуға азырақ дайын болды, «Солтүстік ағын-2» газ құбырын тоқтатудан және 26 қыркүйектегі шабуыл құбырларды уақытша жапқаннан басқа. Бұл құбыр Германияның Ресейден импорттаған мұнайдың маңызды бөлігін құрады. Германия мен Батыс енгізген санкцияларға жауап ретінде Ресей газ ағынын біртіндеп қысқартты, ол 2022 жылдың қыркүйегінде толығымен тоқтатылды.

Germany–Russia relations display cyclical patterns, moving back and forth from cooperation and alliance to strain and to total warfare. Historian John Wheeler Bennett says that since the 1740s:
Relations between Russia and Germany have been a series of alienations, distinguished for their bitterness, and of rapprochements, remarkable for their warmth A cardinal factor in the relationship has been the existence of an independent Poland when separated by a buffer state the two great Powers of eastern Europe have been friendly, whereas a contiguity of frontiers has bred hostility. Otto von Bismarck established the League of the Three Emperors in 1873 with Russia, Germany, and Austria Hungary. But after Bismarck's dismissal in 1890, his successors chose to support Austria against Russia over competing influence in the Balkans. Germany fought against Russia in World War I (1914–1918). Relations were warm in the 1920s, very cold throughout the 1930s, cooperative and friendly in 1939–41, and hostile in 1941–45. In the 1920s both countries co operated with each other in trade and (secretly) in military affairs. Hostilities escalated in the 1930s as the fascists sponsored by Berlin and the communists sponsored by Moscow fought each other across the world, most famously in the Spanish Civil War (1936–39). In a stunning turnabout in August 1939, both countries came to an agreement, and divided up the previously independent nations of Eastern Europe. That détente collapsed in 1941 when Germany invaded the USSR. The Soviets survived however and formed an alliance with Britain and the U. S., and pushed the Germans back, capturing Berlin in May 1945. During the Cold War 1947–1991, Germany was divided, with East Germany under Communist control and under the close watch of Moscow, which stationed a large military force there and repressed an uprising in 1953. Germany has been consistently among the countries with the most negative views of Russia. In 2014 only 19% of Germans viewed Russia positively while 79% had a negative opinion and 81% disapproved of the Russian Leadership, making Germany one of the 10 countries with the highest disapproval in the world. In 2021 73% disapproved, still one of the highest numbers in the world. After the 2022 Russian invasion of Ukraine German distrust of Russia reached a record of 90% and as of 2024 95% disapprove of Russia's President Vladimir Putin. Relations turned highly negative in 2014 in response to Russia's seizure of Crimea from Ukraine and support for insurgents in Ukraine. Germany was a leader between NATO Quint in imposing round after round of increasingly harsh European Union sanctions against the Russian oil and banking industries and top allies of President Vladimir Putin. Russia responded by cutting food imports from the EU. The 2022 Russian invasion of Ukraine led to a near complete reversal of German Russian relations with the new German Chancellor, Olaf Scholz, "ordering" the immediate transfer of thousands of missiles to the Ukrainian military to aid in its fight against the invading Russian forces. Germany has also participated in severe economic banking sanctions against Russia since the start of the war. However, Germany is very dependent on Russia for natural gas and has been less willing to sanction this sector, aside from halting the Nord Stream 2 gas pipeline and the attack on September 26 temporarily shutting the pipes down. The pipeline made up a significant portion of Germany's petroleum imports from Russia. In response to sanctions imposed by Germany and the West, Russia gradually plunged flows of gas, which came to a complete halt in September 2022.

Ерте тарих

Неміс және шығыс славян тайпалары арасындағы ең алғашқы қарым-қатынас белгісіз, бірақ шығыс герман тілінен алынған сөздер славянның готтармен байланыста болғанын көрсетеді. Нақты тарихи жазбалардағы қарым-қатынас Тевтон орденінің Балтық аймағындағы жорықтарымен байланысты, онда орден 13 ғасырда жерді басып алды. 1242 жылы Александр Невский князь Мұз шайқасында Тевтон орденін жеңді. 18 ғасырдың ортасына дейін Ресей неміс істерінен көптеп қалыс тұрды, ал Германия Наполеон кезеңіне дейін Киелі Рим императорының номиналды басшылығымен көптеген кішкентай мемлекеттерге бөлінген еді. Алайда, Ресейдің 1700-1721 жылдардағы Швецияға қарсы Ұлы Солтүстік соғысынан кейін Ресейдің ықпалы Балтық аймағына кеңірек тарады.

Неміс көшіп-қонулары шығысқа қарай

Ғасырлар бойы, орта ғасырлардан бастап, неміс қоныс аударушылары шығысқа қарай, көбінесе славян аймақтарына және Ресейге жақын немесе Ресейдің бақылауындағы аймақтарға жылжыды. Флегель неміс фермерлері, саудагерлері және кәсіпкерлерінің 17-20 ғасырлар аралығында Шығыс және Батыс Пруссияға, Балтық аймағына (Литва, Латвия және Эстония), Данциг және Висла өзендері аймағына, Галицияға, Словенияға, Банатқа, Бачкаға, Буковинаға, Трансильванияға, Ресейдің Волга өзені аймағына, Позенге, Варшава герцогтігіне, Польша және Украинаның Волынь облысына, Бессарабияға және Арарат тауы аймағына көшіп келгенін атап көрсетті. Көбінесе олар Ресей үкіметтерінің шақыруымен келді. Немістер әдетте жер иелену және кәсіпкерлікте басты рөл атқарды. Кейбір топтар, мысалы, меннониттердің бір бөлігі 1860-1914 жылдары Солтүстік Америкаға көшті. 1940 жылы Балтық елдеріндегі немістер өз еріктерімен туған жерлеріне оралды. 1944-1946 жылдары Польша, Чехословакия және Шығыс Еуропаның басқа елдерінен 12-14 миллионға жуық адам қатыгездікпен қуылды, олардың 500 000-нан астамы қаза тапты. Суық соғыс аяқталғаннан кейін Германия жүздеген мың неміс тегіндес адамдардың, тіл білсе де білмесе де, Германияға қайта оралуына қаржылық көмек берді. Бірқатар Балтық немістері Ресей Императорлық Армиясы мен Әскери-теңіз күштерінде жоғары шенді генералдар болып қызмет етті, олардың ішінде Майкл Барклей де Толли, Адам фон Крузенштерн, Фабиан фон Беллинсгаузен, Фридрих фон Букшёведен, Пол фон Ренненкампф, Иван Иванович Михельсон және Эдуард Тотлебен болды. Көптеген Балтық немістері (мысалы, Барон Роман фон Унгерн Штернберг, Барон Петр Николаевич Врангель, Евгений Миллер және Анатолий Ливен) Ресей азамат соғысы кезінде ақтар және олармен байланысты большевикке қарсы күштерге (Балтицкая Ландесвера және Фрейкорп қозғалысы сияқты) қосылды.

Пруссия мен Ресей

1701 жылы Пруссия Корольдігі құрылғаннан кейін және 1721 жылы Ресей империясы жарияланғанда, өзара әрекеттесе бастаған екі қуатты жаңа мемлекет пайда болды. Олар Австрия мұрагерлік соғысы (1740-1748) кезінде қарама-қарсы жақта соғысты, бірақ соғыс екі жақтың да билікте өсуіне әкелді. Ресей Швецияны, ал Пруссия Австрияны жеңді. Ресей мен Пруссия жеті жылдық соғыс (1756–1763) кезінде қайтадан қақтығысты және Гросс-Ягерсдорф, Зорндорф, Кай және Куннерсдорф шайқастарында шайқасты. Алайда, Ресей патшасы Петр III билікке келген кезде Пруссиямен бейбітшілік орнатып, Санкт-Петербург шартын жасады, бұл Пруссия патшасы Ұлы Фридрихтің өзге жауларына назар аударуына мүмкіндік берді. Пруссия мен Ресей Австриямен келісімге келіп, 1772, 1793 және 1795 жылдары Польша мен Литваны бөлісу үшін ынтымақтасты. Польша картадан жоғалып кетті. Ресей де, Пруссия да абсолюттік монархиялар болды және француз төңкерісінде король өлімге кезіккен кезде күшті реакция көрсетті. Олар алғашқыда француз революциялық соғыстары мен кейін Наполеон соғыстары кезінде жаңа француз режиміне қарсы коалицияның бір бөлігі болды. Наполеон дәуірінде (1799–1815) Австрия, Пруссия және Ресей Наполеонның басты жауы Ұлыбританияға қарсы әр түрлі уақытта одақтас болды. Ақырында, екі неміс мемлекеті – Австрия мен Пруссия, Ресей мен Ұлыбританияға қосылып, Наполеонға қарсы күш біріктірді. Бұл одақ әр ел үшін негізінен ыңғайлылық мәселесі болды. Бұл одақтың негізгі жасаушысы Австрия канцлері Клеменс фон Меттерних болды, ол 1813–1814 жылдары Наполеонды құлатуда шешуші рөл атқарған біріккен майданды құрды. 1815 жылдан кейін Ресей континенттегі ең қуатты күшке айналды және Франция, Ресей, Австрия және Ұлыбританияны қамтитын Еуропа концертінде маңызды рөл атқарды, бірақ Пруссия кірмеді. 1815 жылы Пруссия, Ресей және Австриядан тұратын Киелі одақ Парижде құрылды. Қырық жыл бойы (1816–1856) орыс-неміс дипломаты Карл Нессельроде сыртқы істер министрі ретінде Ресейдің сыртқы саясатын басқарды. 1848 жылғы төңкерістер Ресейге жетпеді, бірақ оның саяси және экономикалық жүйесі заманауи армияны ұстап тұруға жеткіліксіз болды. Ол Қырым соғысында нашар өнер көрсетті. Фуллер атап көрсеткендей, "Ресей Қырым түбегінде жеңілді және әскерилер, егер әскери әлсіздікті жеңу үшін шаралар қабылданбаса, қайтадан жеңіледі деп қорқады". Қырым соғысы Еуропа концертінің аяқталуын білдірді. Пруссия 1848 жылғы төңкерістерден шайқалды, бірақ революционерлердің Ресейге қарсы соғысқа шақыруына төтеп бере алды. Алайда Пруссия Даниямен соғысқа шықты, бірақ оны британдықтар мен ресейліктердің қысымы тоқтатты. Пруссия Қырым соғысында бейтарап қалды. 1860 жылдардағы Германияны біріктіру соғыстарындағы Пруссияның табыстарына Ресейдің араласпауы ықпал етті. Алайда 1871 жылы Пруссияның бастығымен Германия империясының құрылуы екі ел арасындағы қарым-қатынасты күрт өзгертті.

With the creation of the Kingdom of Prussia in 1701 and the proclamation of the Russian Empire in 1721, two powerful new states emerged that began to interact. They fought on opposite sides during the War of the Austrian Succession (1740 – 1748), but the war saw both grow in power. Russia defeated Sweden and Prussia defeated Austria. Russia and Prussia again were at odds during the Seven Years' War (1756–1763) and fought the battles of Gross Jägersdorf, Zorndorf, Kay and Kunersdorf. However, when Russian Tsar Peter III came to power, he made peace with Prussia by signing the Treaty of Saint Petersburg, allowing Prussian King Frederick the Great to concentrate on his other enemies. Prussia and Russia in agreement with Austria then cooperated to carve up Poland Lithuania between them in 1772, 1793, and 1795. Poland disappeared from the map. Both Russia and Prussia had absolute monarchies that reacted sharply when the French Revolution executed the king. They at first were part of the coalition against the new French regime during the French Revolutionary Wars and later the Napoleonic Wars. During the Napoleonic era (1799 to 1815) Austria, Prussia, and Russia were at one time or another in coalition with Napoleon against his arch enemy Great Britain. In the end, the two German states of Austria and Prussia united with Russia and Britain in opposing Napoleon. That coalition was primarily a matter of convenience for each nation. The key matchmaker was the Austrian Chancellor Klemens von Metternich, who forged a united front that proved decisive in overthrowing Napoleon, 1813–1814. Russia was the most powerful force on the continent after 1815 and played a major role in the Concert of Europe which included France, Russia, Austria and Britain, but not Prussia. In 1815, the Holy Alliance consisting of Prussia, Russia and Austria was completed in Paris. For forty years (1816–56) Russian German diplomat Karl Nesselrode as foreign minister guided Russian foreign policy. The revolutions of 1848 did not reach Russia, but its political and economic system was inadequate to maintain a modern army. It did poorly in the Crimean War. As Fuller notes, "Russia had been beaten on the Crimean peninsula, and the military feared that it would inevitably be beaten again unless steps were taken to surmount its military weakness." The Crimean War marked the end of the Concert of Europe. Prussia was shaken by the Revolutions of 1848 but was able to withstand the revolutionaries' call to war against Russia. Prussia did go to war with Denmark, however, and was only stopped by British and Russian pressure. Prussia remained neutral in the Crimean War. Prussia's successes in the Wars of German Unification in the 1860s were facilitated by Russia's lack of involvement. The creation of the German Empire under Prussian dominance in 1871, however, greatly changed the relations between the two countries.

Неміс және Ресей империясы

Бастапқыда екі ұлы империяның мықты одақтас болатындай көрінді. 1872 жылы Германия канцлері Отто фон Бисмарк Ресей, Австрия және Германияны біріктіріп, Үш император одағын құрды. Одақ республикашылдық пен социализмнің ортақ жаулары екенін және үш держава сыртқы саясатқа қатысты кез келген мәселені талқылайтынын жариялады. Бисмарк Францияны оқшауландырып ұстау үшін Ресеймен жақсы қарым-қатынасқа мұқтаж болды. 1877–1878 жылдары Ресей Осман империясымен сәтті соғыс жүргізіп, оған Сан-Стефано шартын таңуға тырысты. Бұл, әсіресе британдықтарды наразылыққа толтырды, себебі олар Осман империясын сақтап, Ресейдің Босфорды басып алуына жол бермеумен ұзақ уақыттан бері айналысып келді. Германия 1878 жылы Берлин конгресіне төрағалық етті, онда орташарақ бейбіт келісімге қол қойылды. Алайда Германияның Балқанда тікелей мүддесі болған жоқ, ол көбінесе Австрия мен Ресейдің ықпал аймағы болды. 1879 жылы Бисмарк Германия мен Австрия-Мажарстанның екіталай одағын құрды, мақсаты – Ресейден шабуыл болған жағдайда өзара әскери көмек көрсету, ал Ресей Берлин конгресінде қол жеткізілген келісімге қанағаттанбады. Екіталай одақтың құрылуы Ресейді келісімшілдікке ұмтылуға итермеледі, ал 1887 жылы Германия мен Ресей арасында «қайта сақтандыру шарты» қол қойылды: оған сәйкес екі держава Франция Германияға шабуыл жасаған жағдайда немесе Австрия Ресейге шабуыл жасаған жағдайда өзара әскери қолдау көрсетуге келісті. Ресей назарын шығысқа, Азияға бұрып, келесі 25 жыл бойы Еуропа саясатында көбінесе белсенді болмады. Германия Ресейдің өнеркәсіптік дамуына алаңдады – оның әскери қызметке шақырылатын адамдары көп болды, ал Ресей Германияның қалыптасқан өнеркәсіптік күшінен қорқыныш сезінді. 1907 жылы Ресей Ұлыбритания мен Франциямен одақтасып, Үштік Антантаға қосылды. Соның нәтижесінде Ресей мен Германия Бірінші дүниежүзілік соғыста жау болды. Шығыс майданында Германия Танненберг, Бірінші және Екінші Мазур көлдері мен Нароч көлінде сәтті шайқасты. 1917 жылы патшалық жүйе құлады. Большевиктер Қазан революциясында билікке келді. Жаңа үкімет Германия үшін өте тиімді болған Брест-Литовск шартын жасады, бірақ Германия 1918 жылдың қарашасында одақтастарға бас бергеннен кейін ол күшін жойды.

Initially, it seemed as if the two great empires would be strong allies. German Chancellor Otto von Bismarck formed the League of the Three Emperors in 1872 binding together Russia, Austria, and Germany. The League stated that republicanism and socialism were common enemies, and that the three powers would discuss any matters concerning foreign policy. Bismarck needed good relations with Russia in order to keep France isolated. In 1877–1878, Russia fought a victorious war with the Ottoman Empire and attempted to impose the Treaty of San Stefano on it. This upset the British in particular, as they were long concerned with preserving the Ottoman Empire and preventing a Russian takeover of the Bosphorus. Germany hosted the Congress of Berlin (1878), whereby a more moderate peace settlement was agreed to. Germany had no direct interest in the Balkans, however, which was largely an Austrian and Russian sphere of influence. In 1879, Bismarck formed a Dual Alliance of Germany and Austria Hungary, with the aim of mutual military assistance in the case of an attack from Russia, which was not satisfied with the agreement reached at the Congress of Berlin. The establishment of the Dual Alliance led Russia to take a more conciliatory stance, and in 1887, the so called Reinsurance Treaty was signed between Germany and Russia: in it, the two powers agreed on mutual military support in the case that France attacked Germany, or in case of an Austrian attack on Russia. Russia turned its attention eastward to Asia and remained largely inactive in European politics for the next 25 years. Germany was somewhat worried about Russia's potential industrialization—it had far more potential soldiers—while Russia feared Germany's already established industrial power. In 1907 Russia went into a coalition with Britain and France, the Triple Entente. The ultimate result of this was that Russia and Germany became enemies in World War I. The Eastern Front saw Germany successful, with victories at Tannenberg, First and Second Masurian Lakes and Lake Naroch. The czarist system collapsed in 1917. The Bolsheviks came to power in the October Revolution. The new regime signed the Treaty of Brest Litovsk which was highly advantageous to Germany, although it was reversed when Germany surrendered to the Allies in November 1918.

Германияның Кеңес Одағына басып кіруі және Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылы Ресейдің кезегі келді, бірақ Иосиф Сталин неміс шапқыншылығы туралы көптеген ескертулерге сенгісі келмеді. 1941 жылдың маусым айында "Барбаросса" операциясы басталды, оның салдарынан көптеген совет әскерлері тұтқынға алынып немесе жойылды, желтоқсан айына дейін Мәскеу қақпаларына жетті. Сталин қарсы тұрып, Ұлыбритания және АҚШ-пен тығыз қарым-қатынас орнатты, олар үлкен мөлшерде қару-жарақпен көмектесті. Шығыс майданы 27 миллионнан астам адамның қаза болуына әкелген, совет тұтқындары мен еврейлер де оның құрбаны болған, қорқынышты идеологиялық және нәсілдік соғысқа айналды. Бұл, мүмкін, адамзат тарихындағы ең қанды соғыс болды.

Соғыстан кейін: Кеңес Одағы мен екі неміс мемлекеті

Германияның Кеңес Одағы мен Батыс одақтастарынан жеңілуі, нәтижесінде Германияның оккупациялануы мен бөлінуіне, сондай-ақ Кеңес әскерлері басып алған аймақтардан этникалық немістердің көпшілігін күштеп шығаруға алып келді. Батыс Германия мен Шығыс Германияның құрылуы қарым-қатынастарды күрделендірді. Батыс Германия бастапқыда өзінің жалғыз заңды неміс мемлекеті екенін, ал Шығыс Германияның заңсыз екенін мәлімдеді және Холльштейн доктринасы бойынша Кеңес Одағынан басқа ешқандай социалистік мемлекетпен қарым-қатынас жасаудан бас тартты. Бұл саясат ақырында Батыс Германияның Шығыс Германияны мойындауымен байланысты "Остполитика" саясатына жол ашты. Горбачев Шығыс Германияның халық арасында беделсіз үкіметін қолдауға тырысудан бас тартты. 1989 жылғы революциялар мен Берлин қабырғасының құлауынан кейін Шығыс Германиядағы коммунистік режим құлап, Германияның қайта бірігуі орын алды. Бір мәселе – көптеген Кеңес әскерлерінің болуы; Батыс Германия оларды КСРО-ға қайтару үшін төлем жасады және оларға тұруға жағдай жасады. Қызығы, 20 ғасырдың екі соғысына қарамастан, қазіргі Ресейде Германияға деген жек көрушілік сезім өте аз, әсіресе 1945 жылдан кейін туған ресейліктердің арасында. Сонымен қатар, Ресейдегі көптеген жерлерде Екінші дүниежүзілік соғыстың қаһарлы шайқастары болған жерлерде неміс әскери зираттары құрылды, ал немістер жек көрінетін Штази мен ресейлік оккупациядан арылуға қуанды.

Германия Федеративтік Республикасы мен Ресей Федерациясы

1990 жылы коммунизм құлағаннан бері екі ел арасындағы қарым-қатынас көбінесе жақсы болды, бірақ әрқашан керісінше болған жағдайлар да болды. Германия канцлері Герхард Шредер Ресеймен қарым-қатынасқа үлкен мән берді және олардың арасындағы "Солтүстік ағын-1" газ құбырының аяқталуы үшін жұмыс істеді. Оның ізбасары, шығыс өңірінен шыққан және бұрынғы диссидент Ангела Меркель, адам құқықтары және басқа да мәселелер бойынша Ресей президенті Владимир Путинмен келіспей, оны сынады. Дегенмен, ол да өзінің алдыңғы канцлері сияқты, Ресейдің ықпалын арттыруға мүмкіндік беретін "Солтүстік ағын" құбырына үлкен мән берді. Көптеген адам құқықтары мәселелері жұртшылық назарына арналған көрініс сияқты көрінуі мүмкін, ал басты мақсат әрқашан "Солтүстік ағынның" аяқталуы және оған байланысты сыбайлас жемқорлық болды. Бұл жоба Буш және Обама әкімшілігі кезінде қарқынды дамыды, бірақ 300 шақырым қалғанда Трамп әкімшілігі құбырдың аяқталуын бақылап отырған Дания компаниясына қысым көрсету арқылы жобаны тоқтатты. Ангела Меркельдің басшылығымен Германия мен Ресейдің қарым-қатынасы Герхард Шредердің кезіндегіден гөрі тыныш болмады, ол 3 жасар орыс қызын асырап алды және 60 жылдық мерейтойына президент Владимир В. Путинді үйіне шақырды. Германия 1993 жылы Неміс-Орыс форумын (Deutsch Russisches Forum) құрды. Александра Графин Ламбсдорф оның алғашқы президенті болды.

21 ғасыр

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін және Ресей Федерациясының алғашқы жылдарындағы қиындықтардан соң, «сауда арқылы өзгеріс» деп аталатын Wandel durch Handel саясаты қолға алынды. 2007 жылы сол кездегі Сыртқы істер министрі Франк Вальтер Штайнмайер халықаралық ынтымақтастық бойынша ЕО-ның ерекше үлгі болып табылатындығын түсіндіретін ұзақ мақала жариялады. Оның пікірінше, Путиннің Ресейі тек «мүдделердің өзара байланысы» (Verflechtung) арқылы «біз сияқты» болады, сондай-ақ «жалпы еуропалық бейбіт тәртіпке және маңызды қауіпсіздік мәселелеріне тұрақты шешімге тек Ресеймен ғана қол жеткізілуі мүмкін, онысыз немесе оған қарсы емес». 2008 жылдың тамызында бес күндік орыс-грузин соғысынан кейін де Штайнмайер жаңа Остполитиканы ұсынды және «Жаңғыруға серіктестік» деген кең ауқымды жобаны ұсынды – бұл Ресейді «батыстандырудың» жалғасуы және Батыс қоғамдастығының нормалары, институттары мен рәсімдерін экспорттауға бағытталған тағы бір әрекет болды. Германияның сыртқы істер министрлерінің бірнеше буыны Путинді ҒТД-ға қабылдауға көп жыл бойы көмектесті.

2014 жылы Ресейдің Украинадан Қырымды күштеп басып алуына және Украинадағы сепаратистерді қолдауына жауап ретінде қарым-қатынастар нашарлады. Германия Ресейдің мұнай және банк секторына, сондай-ақ президент Путиннің жақын одақтастарына қарсы санкцияларды күшейтудегі НАТО-ның бес маңызды мемлекетінің бірі болды. Ресей бұған жауап ретінде ЕО-дан азық-түлік импортын қысқартты. Дағдарыс басталғаннан бері канцлер Ангела Меркель президент Путинге Қырымның Ресейге қосылуы туралы референдумның заңсыз екенін айтты.

2014-2021 жылдар

Еуропалық Одақ, АҚШ және олардың одақтастары Ресейді Украина мәселесінде бағытын өзгертуге және 2014 жылы Украинадағы Ресейге қолдау көрсетуді тоқтатуға мәжбүрлеу үшін экономикалық санкцияларды қолдана бастады. "Лос-Анджелес таймс" газеті хабарлағандай: Меркель және оның батыс әріптестері Ресейдің Украинадағы әрекеттеріне, әсіресе Қырымды басып алуына, Украинаның шығысындағы Ресейге жақтас сепаратистерді қолдауына және соңғы әскери шабуылға наразылық білдірді. Мәскеудің Украинадағы қанды қақтығысқа қатысы жоқ екенін жоққа шығаруы оларды одан да ашуландырды. Германия канцлері Ресейге қатысты қатал ұстанымды білдіріп, Германияның экономикалық мүдделеріне нұқсан келтіруге және санкцияларды одан әрі күшейтуге дайын екенін мәлімдеді. "Еуропадағы шекараларды салдарысыз өзгерту және басқа елдерге әскерлермен шабуыл жасау, менің ойымша, экономика үшін белгілі бір қиындықтарды қабылдаудан гөрі әлдеқайда қауіпті". Алайда, бұрынғы социал-демократ канцлер Герхард Шредер Ресей саясатын түсінетінін және Путинге қолдау білдірді. "Нью-Йорк таймс" газеті Шредердің "Путинге құшақтап алуы кейбір еуропалықтардың Путиннің қатыгездік жолына көз жұмуға дайын екенін көрсететін қабылдауға болмайтын сигнал берді" деп жазды. 2014 жылдың қыркүйегінде ресейлік ITAR/TASS ақпарат агенттігінің хабарлауынша, Ресей премьер-министрі Дмитрий Медведев санкциялардың Ресей экономикасына зиян келтіріп, өсуін тежейтінін мойындады. Бірақ ол зардап шеккен мұнай өнеркәсібіне көмек көрсетуді, Азиядан қаржы мен жоғары технология іздеуді және азық-түлікті жаңа көздерден импорттауды күтіп отыр. Германия да Ресейді 2015 жылдың наурызында күшін жойған Еуропадағы қарулы күштер туралы келісімге оралуға көндіруге тырысты. Тіпті 2016 жылы да "Германия басшылары АҚШ-тағы республикалық конгрессмендердің қолдауымен және Барак Обама тарапынан қарастырылған Украина үкіметіне қару жіберу ұсынысын қабылдамады, себебі қақтығыстың әскери жолмен шешуге тырысу Германияның соғыстан кейінгі бейбіт қауіпсіздік мәдениетіне қайшы келді". Германия дәстүрлі түрде Ресейдің маңызды экономикалық серіктесі болып табылады. Санкциялар енгізілгенге дейін екі ел арасындағы жылдық сауда айналымы 80 миллиард доллардан асып түсті. Өзара санкциялар екіжақты сауда көлемін 20%-ға дейін төмендетті, бұл Германия экономикасына миллиардтаған долларлық шығын әкелді және көптеген жұмыс орындарының қысқартылуына себеп болды. 2014 жылдың басында, қақтығыс басталмас бұрын, Германияның Ресейге экспорті Еуропалық Одақтың барлық экспортының үштен бірін құрады, сонымен қатар Ресейде 6200-ден астам неміс компаниясы жұмыс істеді. 2017 жылы, 2014 жылдан бері Ресейге қарсы санкциялар енгізілгеннен кейін алғаш рет екіжақты сауда 22,8%-ға өсіп, шамамен 50 миллиард долларды құрады. 2018 жылдың алғашқы сегіз айында Ресей мен Германия арасындағы өзара сауда көлемі өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда шамамен төрттен бір бөлігіне өсті. Сонымен қатар, Ресейдің Германияға экспорты 2018 жылы 35%-ға өсіп, 22,1 миллиард долларға жетті, ал импорт 12%-ға, 16,9 миллиард долларға өсті. 2018 жылдың тамызында жарияланған Levada сауалнамасы бойынша, респонденттердің 68%-ы Ресейдің Германияны қоса алғанда, Батыс елдерімен қарым-қатынасын жақсартуы керек деп санайды. 2020 жылдың ақпанында жарияланған Levada сауалнамасы респонденттердің 80%-ы Ресей мен Батыстың достас және серіктес болуы керек екенін білдірді. Еуропалық сыртқы іс-қимыл қызметінің Шығыс StratCom жұмыс тобы Алексей Навальныйға жасалған уланудан кейін Германия мен Ресей арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына байланысты Ресейде Германия туралы жалған ақпараттың көбеюін тіркеді. 2021 жылдың қазан айында Германия қорғаныс министрі Аннегрет Крамп-Карренбауэр Ресейге қарсы ядролық қару қолдану мүмкіндігі туралы айтты. Ол ядролық қарудың "қорқыту құралы" екенін атап өтті.

The European Union, the United States and their allies began using economic sanctions to force Russia to reverse course regarding Ukraine and stop supporting 2014 pro Russian unrest in Ukraine. The Los Angeles Times reported that:
Merkel and her fellow Western leaders are angered by Russia's actions in Ukraine, especially its seizure of Crimea, support for pro Russia separatists in eastern Ukraine and fresh military incursion. Moscow's denial that it has any involvement in Ukraine's blood conflict only irks them more. The German chancellor has signaled a tougher stance toward Russia, spelling out her willingness to sacrifice German economic interests and further boost sanctions to send a strong message that Moscow's actions are unacceptable. [She said,] "Being able to change borders in Europe without consequences, and attacking other countries with troops, is in my view a far greater danger than having to accept certain disadvantages for the economy." On the left, however, former Social Democrat Chancellor Gerhard Schröder announced his understanding of Russian policies and support for Putin. The New York Times editorialized that Schröder's decision to "embrace him [Putin] in a bear hug sent an unacceptable signal that some prominent Europeans are willing to ignore Mr. Putin's brutish ways." According to the Russian news agency ITAR/TASS in September 2014, Russia's Prime Minister Dmitry Medvedev admitted the sanctions are hurting the Russian economy and slowing its growth. However he expected to support oil industries that are hurt, to seek financing and high technology from Asia, and to import food from new sources. Germany also tried to persuade Russia to return to the Treaty on Conventional Armed Forces in Europe, which it had abrogated in March 2015. Even as late as 2016, "German leaders rejected the proposal to send weapons to the Ukrainian government, as advocated by Republican congressmen in the US and treated as a possibility by Barack Obama, since pursuit of a military solution to the conflict collided with Germany’s post war pacific security culture." Germany has traditionally been one of Russia's key economic partners. The annual trade turnover between the two countries had exceeded the $80 billion level just before the sanctions were imposed. It is estimated that mutual sanctions entailed the decline in the bilateral trade volume of up to 20% that meant billions of losses for the German economy and, obviously, many jobs being cut. By early 2014, when the conflict was about to start, not only did German exports to Russia constitute the third of the whole EU's, but more than 6,200 German firms operated in Russia itself. In 2017, for the first time since the introduction of anti Russian sanctions in 2014, bilateral trade increased by 22.8%, amounting to about $50 billion. In the first eight months of 2018, the volume of mutual trade between Russia and Germany increased by almost a quarter compared to the same period last year. At the same time, Russian exports to Germany in 2018 increased by 35% to $22.1 billion, while imports rose by 12% to $16.9 billion. A Levada poll released in August 2018 found that 68% of Russian respondents believe that Russia needs to dramatically improve relations with Western countries, including Germany. A Levada poll released in February 2020 found that 80% of Russian respondents believe that Russia and the West should become friends and partners. The East StratCom Task Force of the European External Action Service registered an increase in false information propagated in Russia about Germany as a result of the deterioration in German Russian relations developed since the Poisoning of Alexei Navalny. In October 2021, German Defense Minister Annegret Kramp Karrenbauer had talked about the possibility of deploying nuclear weapons against Russia. She noted that nuclear weapons are a "means of deterrence."

2022 қазіргі заман

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан кейін, Германия, Еуропалық Одақ елдерінің бірі ретінде, Ресейге санкциялар енгізді, ал Ресей барлық Еуропалық Одақ елдерін "дос емес елдер" тізіміне қосты. 2022 жылдың көктемінде Германия ресейлік бірқатар дипломаттарды персона нон грата деп жариялау арқылы басқа елдерге қосылды. 2022 жылдың сәуірінде Германия үкіметі Украинаға әскери көмек ретінде 1 миллиард евро жібереді деп мәлімдеді. 2022 жылдың 17 мамырында Германияның қаржы министрі Кристиан Линднер Ресейдің Орталық банкінің 300 миллиард доллардан астам сомаға ие шетелдік валюта резервтерін соғыстан кейін Украинаны қайта құру шығындарын жабу үшін "саяси тұрғыдан тұтқындауға дайын" екенін айтты. Ресей сыртқы істер министрінің орынбасары Александр Грушко бұл "толық заңсыздық" болып саналатынын және егер қабылданған жағдайда бұл шара Германияға зиян тигізетіні туралы айтты. German Riol Chemie GmbH компаниясы Ресейге химиялық заттарды, соның ішінде "Новичок" прекурсорын заңсыз жеткізгені хабарланды. 2022 жылдың күзінде Ресей Ресейге қарсы халықаралық санкцияларды айыптап, бірнеше рет "Солтүстік ағын 1" газ құбыры арқылы газ ағынын тоқтатты. Бұл Ресейдің Украинаға қолдау көрсетуді азайту үшін энергияны қару ретінде пайдалануға тырысуына байланысты энергия бағасының өсуіне әкелді. Ресейдің сыртқы істер министрлігі Германияның энергетикалық дағдарысына АҚШ-ты кінәлады, ол өз басшыларын Мәскеумен экономикалық және энергетикалық ынтымақтастықты қысқартуға, "өз-өзіне қол жұмсау" қадамына итермелегенін мәлімдеді. Бұл ынтымақтастық Кеңес заманынан бері сенімді энергия жеткізушісі болған, ал 2006 және 2009 жылдары Ресей мен Украина арасындағы газ даулары Ресейдің Еуропаға табиғи газ жеткізуіне әсер еткеніне қарамастан. Ресейге қарсы экономикалық санкциялардың заңдылығы талқыланды. Оң (AfD) және сол (Die Linke) партиялары экономикалық санкциялар жанжалды тоқтату үшін тиімді ме және олар неміс экономикасына қалай әсер етеді деген мәселеде екіге бөлінді. Оңшылдар "Солтүстік ағын-2" құбыр желісін қолдауды қаласа, солшыл саясаткерлер Германияның экономикалық тұрақтылығына қатысты ұқсас алаңдаушылықтарды білдірді. 2022 жылдың қыркүйегінде "Солтүстік ағын-2" құбырының жойылуы талқылауды өзгертті. 2023 жылдың сәуірінде Германия 50 ресейлік дипломатты шығарып салды, бұл әрекет "Германиядағы ресейлік барлау қызметінің санын азайту үшін" жасалды. Ресей Германиядағы бес Ресей консулдығының төртеуін жапты. Ресейдің Сыртқы істер министрлігі Германияның "ресейлік-герман қарым-қатынастарының барлық түрін демонстративті түрде жоюды жалғастыратынын" айтып, 34 неміс дипломатты Мәскеуден шығарып жіберді. 2023 жылдың мамыр айында Германияның Сыртқы істер министрлігі жүздеген немістердің маусым айының басында Мәскеуден шығарылатынын мәлімдеді, бұл Ресейдің елдегі неміс қызметкерлерінің санын шектеу туралы шешімімен байланысты. Шығарылғандардың арасында Мәскеудегі неміс мектебінің қызметкерлері де болды. Германия Новосибирск пен Екатеринбургтегі бас консулдықтарын 2023 жылғы 1 желтоқсанда, ал бұрын Калининградтағысын жапты.

After the 2022 Russian invasion of Ukraine started, Germany, as one of the EU countries, imposed sanctions on Russia, and Russia added all EU countries to the list of "unfriendly nations". Germany joined other countries in spring 2022 in declaring a number of Russian diplomats persona non grata. In April 2022, the German government said it will send 1 billion euros in military aid to Ukraine. On 17 May 2022, German Finance Minister Christian Lindner said he is "politically open to the idea of seizing" the frozen foreign exchange reserves of the Central Bank of Russia —which amount to over $300 billion— to cover the costs of rebuilding Ukraine after the war. Russian Deputy Foreign Minister Alexander Grushko remarked that it would amount to "complete lawlessness", and that the measure would hurt Germany if adopted. German Riol Chemie GmbH has allegedly illegally delivered chemicals to Russia, including precursor for Novichok. In fall 2022, Russia had halted gas flows via the Nord Stream 1 pipeline several times, blaming international sanctions against Russia. This led to an upward jump in energy prices as Russia tried to use energy as a weapon to reduce support for Ukraine. Russia's foreign ministry blamed the United States for Germany's energy crisis, by pushing its leaders towards a "suicidal" step of cutting economic and energy cooperation with Moscow, which he claimed had been a reliable energy supplier since Soviet times, despite previous Russian Ukrainian gas disputes having affected Russia's natural gas supply to Europe in 2006 and 2009. A discussion on the legitimacy of economic sanctions against Russia took place. Parties to the right (AfD) and to the left (Die Linke) were split on the issue whether economic sanctions are effective to stop the conflict, and how they impact the German economy. Proponents of the right wanted to support the Nord Stream 2 pipeline, while politicians to the left have voiced similar concerns with regard to Germany's economic viability. The destruction of Nord Stream 2 in September 2022 changed the debate. In April 2023, Germany expelled 50 Russian diplomats, the action was reportedly taken "in order to reduce the presence of Russian intelligence in Germany". Russia closed four of the five Russian Consulates in Germany. The Russian Ministry of Foreign Affairs responded by expelling 34 German diplomats from Moscow, stating that Germany "continues to demonstratively destroy the entire array of Russian German relations". In May 2023, the German Foreign Ministry stated that hundreds of Germans would be expelled from Moscow at the beginning of June, this due to a decision by Russia to cap the number of German employees in the country. Those expelled include employees from the German School Moscow. Germany closed consulates general in Novosibirsk and Yekaterinburg on 1 December 2023, having already closed the one in Kaliningrad.

Сауда

2021 жылы Германияның Ресейге экспорты 31,3 миллиард долларға жетті, оның ішінде дәрі-дәрмек басты экспорт тауары болды. Ресейдің Германияға экспорты 19,2 миллиард доллар құрады, ал ең көп экспортталатын тауар – шикі мұнай. 1995 жылдан 2021 жылға дейін Германия экспорты жылына орташа есеппен 6,22%-ға, ал Ресей экспорты жылына орташа есеппен 4,56%-ға өсті. 2023 жылдың тамыз айында Германияның экспорты 736 миллион долларды, ал импорты 216 миллион долларды құрады, бұл 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін екі ел арасындағы сауданың күрт төмендегенін көрсетеді. Германия сондай-ақ Ресейде қалған жергілікті қауымдастарды қаржыландырды.

Білім

Германиядағы ресейлік халықаралық мектептер қатарында Берлиндегі Ресей елшілігінің мектебі және Бонндағы Ресей консулдығының мектебі бар. Ресейде неміс мектебі бар: Мәскеудегі неміс мектебі.

Тұрақты дипломатиялық миссиялар

Германияның Мәскеуде елшілігі және Санкт-Петербургте бас консулдығы бар. Ресейдің Берлинде елшілігі бар.