Кіріспе

Альфонсо и Эстрелла (Alfonso und Estrella), 732 – Франц Шуберттың музыкасын жазған опера. Либреттосы Франц фон Шобердің неміс тілінде жазылған туындысы, 1822 жылы жазылған. 1823 жылы жазылған «Фиеррабрас» операсымен бірге, бұл Шуберттің неміс тіліндегі үлкен романтикалық опера жазуға жасаған әрекетін көрсетеді, ол ән-күй дәстүрінен бас тартылғанын білдіреді. «Фиеррабрас» операсынан айырмашылығы, онда сөйлеу диалогы жоқ.

Өмірбаян

Шөберт 1821 жылдың қыркүйегінен 1822 жылдың ақпанына дейін Санкт-Пөлтен аймағында фон Шобермен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеп, «Альфонсо және Эстрелла» вокалдық бөлімдерін жазды. Жасы Шуберттен бір жасқа ғана үлкен Шобер, әдебиет, музыка және театрмен айналысып, осы бірлескен жұмысты зор қуанышпен қарсы алды. Шуберт пен Шобер, Шуберттің демеушісі Игнац фон Мозельдің опералық теорияларын, оның Глюктің опералық идеалдарын қолдауын ұнатып бағалады. Бұл ықпал нәтижесінде, «Сиңшпиль» жанрының неміс үлгісінен айырылып, Моцарттың «Сиқырлы флейта», Бетховеннің «Фиделио» және Карл Мария фон Вебердің «Бос атушы» операларындағыдай, барлық сөйленетін диалогтар алынып тасталған болуы мүмкін.

Авертура

Овертураның автографтық партитурасындағы ең ертегі жазылған күн 1822 жылдың қарашасы, бұл Шуберт оның соло фортепиано нұсқасында (D 759A) жазған күні. Бұл нұсқа фортепианоға ықшамдалғандықтан, овертураның оркестрлік нұсқасы одан бұрын жазылған болуы керек деп есептеледі. Дегенмен, 1823 жыл – овертураның автографтарында табылған тағы бір күн: фортепиано дуэтіне арналған нұсқасы (D 773) сол жылы жазылған, ал сол жылдың желтоқсан айында Шуберт оркестрлік нұсқаны «Розамунде» сахналық қойылымына увертюра ретінде пайдаланды. «Альфонсо мен Эстрелла» увертюрасын бұл опера үшін тым «шулы» деп тапқандықтан, оның орнына жаңа увертюра жазуды жоспарлады. Сондықтан, «Альфонсо мен Эстрелла» операсы үшін сақталған жалғыз оркестрлік партитураның автографындағы 1823 жылғы желтоқсан күні, оның жазылған күніне қарағанда, «Розамунде» пьесасына қосымша музыка ретінде қолданылғанын көрсетеді. Овертураның фортепиано дуэті нұсқасы (D 773) 1826 жылы Шуберттің Op. 52 шығармасы ретінде жарияланды. Композитор 1828 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, бұл нұсқа Op. 69 ретінде қайта жарияланды, және овертураның фортепиано нұсқаларымен осы опус нөмірі байланысты болды: овертураның соло фортепиано нұсқасы (D 759A) шамамен 1839 жылы сол опус нөмірімен жарияланды. Овертураның оркестрлік нұсқасының партитурасы алғаш рет 1867 жылы жарияланды, ал оркестрлік партитураның қалған бөлігі Alte Gesamt Ausgabe XV сериясының 5-томында жарияланғаннан бұрын ширек ғасыр өткен соң жарық көрді. Бұл басылымда овертура сол серияның 4-томында «Розамунде» увертюрасы ретінде жарияланды. Бұрынғы басылымдарда, оның ішінде фортепиано нұсқаларында да, овертура «Альфонсо мен Эстрелла» операсына жатады деп белгіленген. Операның тұңғыш қойылымы 1854 жылдың 24 маусымында Веймарда Франц Листтің дирижерлігімен өтті. Лист операның алғашқы Веймар қойылымынан бұрын опері туралы эссе жариялады, сондай-ақ қойылымға қатысты сазгерлік өзгерістер енгізді. 1880 жылдары Карлсруэ, Вена және Берлин қалаларында қойылды. Ұлыбританиядағы алғашқы сахналық премьера 1977 жылдың 22 ақпанында Рединг университетінің опера театрында болды. Опера толық, қысқартылмаған күйде қойылған жоқ; тіпті Грацтағы (1991) және Венадағы (1997, Харнонкорт жетекшілік еткен) қойылымдары да қысқартылды. Элизабет Норман Маккей Шуберттің Джоахино Россинидің музыкасын операға қалай енгізгенін атап көрсетті. Неміс музыктанушысы Тиль Геррит Вайделих опера туралы монография жариялады, онда оның құрастырылу және сахналану тарихы егжей-тегжейлі сипатталған.

Қысқаша мазмұны

Альфонсо – Леонның құлатылған Фроила патшасының ұлы. Фроила Альфонсоның Фроиланың тағын басып алған Маурегатоға қарсы көтеріліс жасауға құштар екенінен алаңдайды. Леон сарайында амбициялы генерал Адольфо Маурегатоның қызы Эстреллаға ғашық. Бірақ Маурегато "Еврихтің тізбегі" бар адам ғана Эстреллаға үйлене алатынын айтады. Эстрелламен үйленуге рұқсат берілмегеніне ашуланған Адольфо Маурегатоға қарсы төңкеріс жоспарлайды. Аң ауы кезінде Эстрелла тобынан айырылып қалады. Ол Альфонсомен кездеседі және бірін-бірі жақсы көреді, бірақ екеуінің кім екенін білмейді. Альфонсо Эстреллаға өзі әрдайым алып жүрген әшекейін сыйлайды және оны қауіпсіз үйге жол көрсетеді. Сарайға оралған соң, ол оқиғасын айтады, ал Маурегато әшекейді "Еврихтің тізбегі" деп таниды. Ол оның мағынасын түсіндіруге үспейді, Адольфо бастаған көтеріліс басталады, және Адольфо Эстрелланы тұтқынға алады. Альфонсо Эстрелланың Маурегатоның қызы екенін біледі, содан кейін Маурегатоның көтерілісшілерге қарсы күшіне қосылады. Маурегатоның әскері Адольфоны жеңіп, Альфонсо Эстрелланы құтқарады. Алайда, Маурегато өзінің ішкі жанжалдарына тап болады және Фроиланы тағына қайта орналастырады. Фроила өз кезегінде билігін Альфонсо мен Эстреллаға табыс етеді. Тарихи деректер бойынша, Леон корольдігінде Фроила есімді патша болған, оның ұлы Альфонсо болған, және сол тұста патшалық тұрақсыздық пен билік үшін күрестерге, соның ішінде Маурегаттың таққа таласуына ұшыраған.

Жазбалар

Операның толық жазбасы 1978 жылы жарық көрді, онда Отмар Сютнер Берлиннің Штаткапель оркестрі мен Берлин радио хорын дирижерлік етті, ал басты рөлдерді Эдит Матис (Эстрелла), Питер Шрайер (Альфонсо), Герман Прей (Маурегато), Дитрих Фишер-Дискау (Фроила) және Тео Адам (Адольфо) орындады. Бастапқыда Шығыс Германияның VEB Deutsche Schallplatten компаниясы шығарған, ол Батыста алғаш рет EMI (АҚШ каталогы: Angel SCLX 3878) арқылы жарық көрді және содан бері Berlin Classics 0021562BC компакт-дискісінде қайта шығарылды. 2013 жылы Brilliant Classics компаниясы 3CD 94689 5028421946894 нөмірімен қайта жариялады. Видео DVD-де: 2004 жылғы Театро Лирико ди Кальяри, дирижер – Жерар Корстен. Орындаушылар: Ева Мей, Райнер Трост, Альфред Муфф, Маркус Верба – Dynamic (жазбалар лейблі), Cat. 33451. Видео DVD-де: 2009 жылғы Naxos Opera DVD 2.110260 (3 актілі толық опера). Дирижер: Николаус Харнонкорт, Еуропа камералық оркестрі, Арнольд Шенберг хоры. Орындаушылар: Маурегато: Олаф Бар, Эстрелла: Ľуба Оргонашова, Адольфо: Альфред Муфф, Фроила: Томас Хэмпсон, Альфонсо: Эндрик Воттрих, сахналық режиссер: Юрген Флимм. 1997 жылы Венада жазылған.