Кіріспе
Непалдың киранти тілі (Вамбуле) – Киранти тілдер отбасының бір бөлігі. Бұл тілді шығыс Непалдағы киранти (किरान्ती) этнолингвистикалық тобына жататын Рай тайпаларының бірі – Вамбуле Рай тайпасы қолданады. Вамбуле тілінде 5000-нан астам адам сөйлейді, олар Куй Бхир төбесінің жанындағы Сункоси (सुनकोसी) және Дудхоси (दूधकोसी) өзендерінің құсылған жерінде тұрады. Вамбуле тілінің таралу аймағы Охалдунга ауданының оңтүстік бөлігінің, Хотанг ауданының батыс бөлігінің, Удайпур ауданының солтүстік бөлігінің және Синдули ауданының солтүстік-шығыс бөлігінің аумағын қамтиды.
Wambule ('/w//ɑː//m//b//uː//l//eɪ/; ) is a Kiranti language language spoken by the Wambule Rai, one of the Rai groups belonging to the Kiranti (किरान्ती) ethnolinguistic family of eastern Nepal. Wambule is spoken by more than 5000 people living around the confluence of the Sunkosi (सुनकोसी) and Dudhkosi (दूधकोसी) rivers near Kui Bhir Hill. The Wambule speaking area comprises the southernmost part of Okhaldhunga district, the westernmost part of Khotang district, the northernmost part of Udayapur district, and the northeasternmost part of Sindhuli district.
Аттар
Этнолог осы тілге қатысты көптеген басқа да атауларды тіркеген. Олардың қатарына: Умбуле (उँबुले), Амбуле, Авамбуле (अ्वाम्बुले), Каурасия, Чаурасия, Чаурасия, Чоурасе, Чоурасия, Омбуле, Раду Ёр./Айор, Цаурасия, Умбуле, Вамбукаурас Радуёр/Радуайор, Вамбуле, Вамбуле Раду Ёр/Айор және Вамбуле Ёр/Айор жатады. Вамдиал/Авамдиал диалектісі Охалдхунга ауданының Манебханьян ауылдық дамыту комитетінде, шамамен Панху Холаның батысында, Румду Холаның шығысында, Дудхоси өзенінің солтүстігінде және Кетюкебханьян ауылына дейін орналасқан аймақта қолданылады. Вамбуле астанасы – Вамдиал ауылы (қазіргі кезде непалдық тілде ‘Убу’, ‘Умбу’, ‘Ũбу’ немесе ‘Уву’ деп аталады), ол шамамен 1730 метр биіктікте орналасқан. Удайпур диалектісі Охалдхунга ауданында, Румду Хола өзенінің жоғарғы ағысы бойындағы Манебханьян базарына жақын, шағын ауданда қолданылады. Басты ауыл – Удайпур. Хилепан диалектісі екі көршілес ауданда таралған. Хилепанның өзі Охалдхунга ауданында, Румду Холаның батысында, Бхадар Холаның шығысында, Сункоси және Дудхоси өзендерінің солтүстігінде және Манебханьян ауылының оңтүстігінде орналасқан. Басты Хилепани ауылы шамамен 900 метр биіктікте жатыр. Джеро тілінің ықпалында болған Хилепанның бір түрі Удайпур ауданында, Сункоси өзенінің оңтүстік-батысында, Бахадур Холаның шығысында және Нибува Холаның сағасының солтүстігінде орналасқан аймақта сөйленеді. Салле ауылы шамамен 1200 метр биіктікте орналасқан. Джхапали диалектісі Хотан ауданында, Dõthe Kholā өзенінің батысында және Дамли ауылына жақын, Сункоси өзенінің шығысында, Khahare Kholā өзенінің солтүстігінде және Дудхоси өзенінің оңтүстігінде таралған. Басты Джхапа ауылы шамамен 1270 метр биіктікте орналасқан. Этнолог Бону, Вамдиал, Удайпуре, Хилепане және Джхапали диалектілерін тізімдеп, олардың бір-бірін түсінуге қабілетті екенін көрсетеді. Кандра Бахадур Раи тайпаның ең маңызды хаваңпо ‘патшасы’ Ваңбудан кейін аталғанын айтады. Бұл патша, немесе басшы, Непалдың Пртхви Нараян Шах, Горха патшасы және оның мұрагерлерінің басшылығымен Непал бірігуге дейін қазіргі Охалдхунга ауданының оңтүстік бөлігін қамтитын аймаққа билік еткен.
Діни топтар
Опгенорттың айтуынша, Вамбуле қоғамын үш діни топқа бөлуге болады. Жалпы қабылданған діни сенімдердің өкілі – Жагат, ал Санта Бхес және Хвам деп аталатын екі ағым бар. Бұл екі ағым бұрынғы құдайлар мен рухтарға құрмет көрсету дәстүрін көбінесе тоқтатып, олардың орнына ең маңызды индуистік құдайларды қойды. Дегенмен, индуизмнің ықпалы Жағатқа да жетті, олар өздерінің жергілікті құдайлары мен рухтарымен қатар индуистік құдайларға да табынады. Вамбулелер сондай-ақ бүкіл Непал бойынша ұлттық мерекелер саналатын Дашаи және Тихар сияқты индуистік мерекелерді тойлайды.