Кіріспе

Солтүстік Америкадағы Ожибва (Анишинабе) халқының рәсімдік қолдануы үшін қайың қабығынан жасалған орамалар. Вигвасабак (Анишинабе сылбырларында: ᐧᐆᒃᐧᐋᓴᐸᒃ, көпше түрі: wiigwaasabakoon ᐧᐆᒃᐧᐋᓴᐸᑰᓐ) – бұл қайың қабығынан жасалған орама, онда Солтүстік Америкадағы Ожибва (Анишинабе) халқы күрделі геометриялық үлгілер мен пішіндерден тұратын жазба тілімен жазған. Егер олар Мидевивин рәсімдерінде қолданылса, онда бұл орамалар миде виигвас (сылбырларында: ᒥᑌᐧᐆᒃᐧᐋᔅ) деп аталады. Олар күрделі ойларды есте сақтауға және тарихты, әңгімелерді кейінгі ұрпаққа жеткізуге мүмкіндік берді. Мұндай орамалардың бірнешесі мұражайларда сақталады, соның ішінде Вашингтондағы Смитсониан мұражайында да бар. Мыс пен тақта, сондай-ақ тері, қыш ыдыстар және басқа да заттар да қолданылған болуы мүмкін. Кейбір археологтар қазір олардың пайда болуын, жасалған уақытын және қолданылған жерін анықтауға тырысуда. Көптеген орамалар үңгірлерде және адам жасаған шұңқырларда жасырылған.

Құрылыс

Қағаз қайыңның қабығы жазуға өте жақсы материал болып табылады. Әдетте, бұл идеограммаларды жұмсақ ішкі қабыққа жазу үшін сүйек, металл немесе ағаштан жасалған қалам қолданылады. Көбінесе қара көмірдің көмегімен сызықтарды толтырып, оларды жақсы көруге болады. Шиыршық жасау үшін, жазылған қабықтар қайырмамен (кедр немесе қарағай тамыры) тігіледі. Орамды ашылып кетпеуі үшін байланып, содан кейін қауіпсіз сақтау үшін цилиндр тәрізді вигвааси макакқа (қайың қабығынан жасалған қорап) салынады. Шиыршықтар белгілі бір жылдардан кейін қайта көшіріліп, құрғақ жерлерде, көбінесе жер астындағы арнайы ыдыстарда немесе үңгірлерде сақталған. Ақсақалдар уақыт өте келе шиыршықтарды қайта көшіріп, ал кейбіреулерін алыс жерлерде сақтау үшін жасырып қойды. Шиыршықтарды жиі жасырып қоятын, осылайша дұрыс емес түсіндірулерді және ілімдерді мазақтау немесе құрметтемеуді болдырмақ болды.

Мақсаты

Кейбір түрмелерде әндер мен Мидевивин рәсімдері және емдеу ошақтары туралы мәліметтер бар. Оджибве халқы қайың қабығына салған картаны Пьер Гольтье де Варенн, Ла Верендрье сиері 1731 жылы Көліндегі Гранд-Портаж шығанағына баратын жолды табу үшін пайдаланған. Кейбір түрмелер Оджибуай халқының Солтүстік Американың шығысынан батысқа қарай көшіп-қону тарихын баяндайды. Олар Ұлы көлдер аймағы арқылы көшіп келе жатқанда мигис (ақ ұлу) қабықшаларын тапқандарын көрсетеді. Бұл қабықшалар Мидевивин рәсімдерінде қолданылады, ал Уайтшелл провинциялық паркі осы қабықшалардың атымен аталады – олар тұзды су мұхиттарында өседі, тұщы суда емес. Бұл үлкен сауда және саяхат желісінің бар екенін көрсетеді. Ұлы көлдер аймағындағы Оджибве халқы тарихи түрде қайың қабығын оқу және нұсқау беру мақсатында жазбалар жүргізу үшін пайдаланған. Тайпа мүшелері әндер мен емдеу рецепттерін оқи алатын. Түрмелерде гравюра немесе қызыл және көк пигменттердің көмегімен түрлі суреттер бейнеленген. Қайың қабығынан жасалған түрмелердің ұзындығы сантиметрден бірнеше метрге дейін жетеді. Бұл түрмелер мен дәстүрлер бүгінге дейін сақталып, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді. Мидевивин – түрмелерді және олардың ілімдерін сақтап келе жатқан дәстүрлі топ. Түрмелерді сақтау, дұрыс түсіндіру және осы ежелгі тіл жүйесіне құрмет көрсетілгенше күту үшін олар құпия сақталады. Түрмелер мен оларға байланысты ауызша хабарлар беріліп отырады. Күрделі оқиғалар түрмелердегі суреттер арқылы бейнеленеді және жатқа айтылады. Ақсақалдар мен жергілікті ұстаздар Солтүстік Америкада соңғы мұз дәуірінен бұрын адамдар өмір сүргенін айтады, ал ежелгі жазу тәсілдері және басқа да ежелгі дағдылар мен артефакттар Солтүстік және Оңтүстік Америка халықтарының көші-қон жолдары мен тарихы туралы қызықты мәліметтер беруі мүмкін.

Археологиялық білім

ХХ ғасырдағы археологиялық зерттеулер американдықтардың қайың қабығынан жасалған жазбаларды 400 жылдан астам уақыт бойы қолданғанын растады. 1965 жылы археолог Кеннет Кидд Онтарионың Head of the Lakes аймағында «жануарлардың, құстардың, адамдардың, аңыз кейіпкерлерінің және жасырын белгілердің суреттері ойылған, кескінделген және пішіні берілген қайың қабығының екі бөлігі» табылғанын хабарлады. Олардың кейбіреулері ожибва тайпасының Миде қоғамы қолданған жазбаларға ұқсас болды. Кидд мына қорытындыға келді: «Осы екі 'қайың қабығынан жасалған жазбаның' және олармен байланысты заттардың табылуы, бұл аймақтағы үндістер мұндай заттарды ормандағы шалқап жатқан жерлерде, оларды жерге көміп немесе үңгірлерге тығып, кейде сақтап отырғанын көрсетеді. Бұл қашан немесе қандай кезеңдерде жасалғаны әлі анық емес. Бірақ археологтар бұл әдетті білуі керек және олардың табылу мүмкіндігін қабылдауы керек». Кейінірек, басқа жинақтағы тағы бір жазбаның шамамен 1560 жылға, +/- 70 жылға дейін жазылғаны анықталды.