Кіріспе

Мұсылман қолбасшысы және Мұхаммедтің серігі (шамамен 581–638) Утба ибн Ғазван әл-Мазини (عُتبة بن غَزْوان المازني) (шамамен 581–638) – Ислам пайғамбары Мұхаммедтің белгілі серігі. Ол Ислам дінін қабылдаған жетінші адам болды және Абиссинияға хижраға қатысты, бірақ екінші хижраны Мәдинаға жасағанға дейін Меккеде Мұхаммедпен бірге болу үшін қайта оралды. Ол Бадр шайқасында (624), Ухуд шайқасында (625), Қазық шайқасында (627) және Ямама шайқастары сияқты көптеген шайқастарға қатысты. Умар халифалығы тұсында (634–644 жж.) Утба 635 жылдың маусым айынан қыркүйек айына дейін Ұбұллаға қарсы 2000 сарбаздық әскерге басшылық етті. Ұбұлла басып алынғаннан кейін, Утба Тигр өзенінен өтіп, Фурат аймағын, одан кейін Мейсан мен Абарқубазды жаулап алды. Халифа оны Басра (Ирак) әкімі етіп тағайындады. 639 жылы Утба хаж жасау үшін Хиджазға сапар шекті және Умардан әкімдік лауазымынан босатуды сұрады. Омар бас тартты, бірақ Басраға қайтып келе жатқанда Утба түйеден құлап қайтыс болды. Оның орнын әл-Муғира ибн Шуба әкімдік қызметке тағайындалды.

Мұхаммедтің шығу тегі мен серігі

Утба шамамен 581 жылы Ғазван ибн әл-Харит ибн Жәбірдің ұлы болып дүниеге келген. Ол Хиджаздағы (Батыс Арабиядағы) Қайс тайпасының Мансур ибн Икрима тармағынан тараған Бану Мазин тайпасының кішігірім бір бөлігіне жатқан. Утба Меккедегі Құрайш тайпасының Бану Науфал тайпасымен одақтас болды. Ол Исламды ерте қабылдап, Мұхаммедтің (ﷺ) сахабы болды. Исламды қабылдаған жетінші адам ретінде танылған, Меккеден Әбіссинияға жасалған екі мұсылман көшіне қатысты, сондай-ақ Бадр шайқасында және Мұхаммедтің (ﷺ) басқаруымен немесе бұйрығымен өткен бірнеше шабуылдарда жауынгерлік рөл атқарды. Утба Бану Тақиф тайпасының әл-Харит ибн Каладаның қызына үйленген; әл-Баладури оның есімін Азда десе, әл-Мадаини оның есімін Сафия дейді.

Иракты жаулап алу

Әбу Бәкірдің халифаты кезінде Халид ибн әл-Уәлид басқаратын мұсылмандар төменгі Месопотамияда (Ирак) Сасанид парсыларына қарсы алғашқы жорықтарын бастаған болуы мүмкін, бірақ олардың олжалары аз ғана уақытқа созылды немесе шектеулі болды. Әбу Бәкірдің ізбасары Омар осы майданға Утбаны Мединеден жіберді, бұл Ирактың толық жаулануының басталуын білдірді. Ортағасырлық араб деректерінде айтылғандай, оның әскері салыстырмалы түрде шағын болды – 300-ден 2000 адамға дейін. Оның қатарында Утбаның туысқандық байланысы бар Бану Тақиф тайпасының өкілдері көптеп кездесті, сондай-ақ Утбаның әскері жолға шыққанда оған қосылған көшпелі араб тайпалары да болды. Утба Убула қаласына және ондағы 500 сарбаздық парсы атты әскеріне шабуыл жасады. Ол жақын маңдағы Хурайба ауылында лагерь құрып, Убуланың қорғаушыларын жеңіп, қаланы басып алып, тонады. Ол өзінің серкесі, қайын інісі Нафи ибн әл-Харит ибн Каладаны қаланы күзетуге тағайындады және оны аймақтағы басқа Сасанид бекіністеріне қарсы операциялардың базасы ретінде пайдаланды. Ол және/немесе оның серкелері әл-Мугира ибн Шуба мен Муджаши ибн Масуд әл-Сулами кейін әл-Фурат және Майсан қалаларын, сондай-ақ Әбазқұбад және Даст Майсан аудандарын басып алды, олардың барлығы Тигр өзенінің төменгі жағалауында орналасқан.