Кіріспе

Оңтүстік Азия этносы – Шри-Ланка тамилдары (немесе), сондай-ақ Цейлон тамилдары немесе Илам тамилдары деп те аталады. Олар Оңтүстік Азиядағы арал мемлекеті Шри-Ланканың түпкілікті тұрғындары. Бүгінде олар Солтүстік провинцияда көпшілікті құрайды, Шығыс провинциясында ең көп санды топты құрайды және елдің қалған бөлігінде азшылықта болады. Шри-Ланкадағы Шри-Ланка тамилдарының 70% Солтүстік және Шығыс провинцияларында тұрады. Біріккен Ұлттар Ұйымының тобы азаматтық соғыстың соңғы айларында 40 000-ға дейін тамил азаматтары қаза болған болуы мүмкін деген қорытынды жасады. 2020 жылдың қаңтар айында президент Готабая Раджапакса 20 000-нан астам жоғалып кеткен Шри-Ланка тамилдарының қайтыс болғанын мәлімдеді. Азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін Шри-Ланкада жағдай толыққанды жақсармады, баспасөз бостандығы қалпына келтірілмеді және сот жүйесі саяси бақылауға түсті. Шри-Ланка тамилдарының үштен бірі қазір Шри-Ланкадан тыс жерлерде тұрады. Британдық отаршылдық кезеңінде Сингапур мен Малайзияға айтарлықтай көші-қон болған, бірақ азаматтық соғыс 800 000-нан астам тамилдің Шри-Ланкадан кетуіне әкелді, ал көптеген адамдар Канада, Ұлыбритания, Германия және Үндістан сияқты елдерге босқындар немесе эмигранттар ретінде кетті. TamilNet ақпаратына сәйкес, Шри-Ланка тамилдарының басынан өткен қудалау мен кемсіту салдарынан кейбір тамилдер енді өздерін шри-ланкалықтар деп санамайды, оның орнына Илам тамилдары, Цейлон тамилдары немесе жай ғана тамилдер деп таныстырады. Көптеген адамдар әлі де Тамил Илам идеясын қолдайды, Шри-Ланка тамилдары Шри-Ланканың Солтүстік-Шығысында құруға ниеттенген тәуелсіз мемлекет. Тамил Иламның туынан шабыт алған, сондай-ақ LTTE қолданған жолбарыс, Шри-Ланкадағы кейбір тамилдер мен Шри-Ланка диаспорасы үшін тамил ұлтшылдығының символына айналды.

Тарих

Сангам әдебиетінде Илам деп те аталатын Шри-Ланка тамил халқының Шри-Ланкада болуы туралы ғалымдар арасында кең пікір жоқ. Бір ескі теория бойынша, 10-шы ғасырға дейін Шри-Ланкада ірі тамилді елді мекендер болған жоқ. Антропологиялық және археологиялық дәлелдерге сәйкес, Шри-Ланка тамилдары Шри-Ланкада өте ұзақ тарихқа ие және кем дегенде б.з.д. 2-ші ғасырынан бері осы аралда тұрып келеді.

Тарихқа дейінгі кезең

Жергілікті ведда тайпасы этникалық жағынан Оңтүстік Үндістан халқымен және Оңтүстік-Шығыс Азияның ертедегі тұрғындарымен байланысты. Олардың бастапқыда қандай тілде сөйлегенін анықтау мүмкін емес, себебі ведда тілі өзінің түпнұсқасынан (сингал тілінің ықпалынан) қалысқан деп есептеледі. К. Индрапаланың сөзінше, адамдардың қоныс аударуы емес, мәдениеттің таралуы арқасында Пракрит және тамил тілдері Үндістан түбегінен мезолит дәуіріндегі халыққа тарады. Осы кезеңде аралда тамил тілін жазу үшін тамил брахми және тамил пракрит жазулары қолданылды. Прототарихи кезеңде (б.з.д. 1000-500 жж.) Шри-Ланка мәдени тұрғыдан Оңтүстік Үндістанмен біріңғай болды және мегалиттік зираттар, керамика, темір технологиясы, егіншілік әдістері және мегалиттік жазулары ортақ болды. Бұл мәдени кешен Велер сияқты дравид руларымен бірге Оңтүстік Үндістаннан, пракрит тілінде сөйлейтіндер қоныс аударудан бұрын тарады. Шри-Ланкада Анурадхапурадан алынған радиометрлік деректер бойынша, брахми емес белгілері бар қара және қызыл керамика б.з.д. 10 ғасырда кездеседі. Жафна ауданындағы Анаикодайда ерте темір дәуірінің басшысының қаңқасы қазылып алынды. Сүйекпен бірге жерленген мөрге брахми жазуымен "Ко Вета" деген есім жазылған, қазба жұмыстарын жүргізушілер оны б.з.д. 3 ғасырға жатқызады. Тамил тілінде "патша" деген мағына беретін "Ко" атауы, ежелгі Оңтүстік Үндістан мен Египеттегі қазіргі тамил брахми жазуларында кездесетін "Ко Атан", "Ко Путивира" және "Ко Ра Пуман" сияқты есімдермен салыстыруға болады.

Тарихи кезең

Біздің заманымызға дейінгі 2 ғасырдан бастап тамил жазуы бар қыш сынықтары солтүстіктен Пунагари (Килиноччи ауданы) және оңтүстікке қарай Тиссамахарамадан табылған. Олардың үстінде бірнеше жазулар, соның ішінде “veḷ” тайпалық аты бар, ол ежелгі тамил елінен “velir” атауымен байланысты. Пракрит тілінде сөйлейтіндер аралда үстемдікке қол жеткізгеннен кейін, Махавамса тамил Пандия патшалығынан Анурадхапура патшалығына ерте тарихи кезеңде патшалық қалыңдықтар мен қызмет ететін касталардың көшіп келуін баяндайды. Эпиграфикалық дәлелдер көрсеткендей, адамдар өздерін Дамела немесе Дамедас (пракрит тілінде тамилдерді атау үшін қолданылатын сөз) деп таныстырған, бұл Анурадхапура, Раджаратаның орталық патшалығы және Шри-Ланканың басқа да аймақтарында б.з.д. 2 ғасырдан бастап кездеседі. Шри-Ланканың оңтүстігіндегі Тиссамахарама аймағындағы қазба жұмыстары кезінде б.з.б. 2 ғасыр мен б.з. 2 ғасыры аралығында шығарылған жергілікті монеталар табылды, олардың кейбіреулерінде ерте тамил әрпімен жазылған жергілікті тамил есімдері болды, бұл Шри-Ланканың оңтүстік жағалауындағы саудаға қатысқан жергілікті тамил саудагерлерінің бар екенін көрсетеді. Осы кезеңдегі басқа да көне жазуларда тамил саудагері, Ілбархатта тұратын тамил үй иесі және Карава есімді тамил теңізшісі туралы айтылған. Дамедаларға (тамилдерге) қатысты алты көне жазудың екеуі Вавюния ауданындағы Перия Пуллякуламда, біреуі Тринкомали ауданындағы Серувавилада, біреуі Ампара ауданындағы Кудувилде, біреуі Анурадхапурада және біреуі Матале ауданында орналасқан. Әдеби дереккөздерде тамил билеушілерінің б.з.д. 2 ғасырда аралға су кемелерімен жылқы әкелгені туралы айтылады, олар ең алдымен Кудирамалайға келген болуы мүмкін. Тарихи жазбалар көрсеткендей, қазіргі Үндістандағы тамил патшалықтары б.з.д. 2 ғасырдан бастап аралдың ісіне тығыз қатысқан. Кудирамалай, Кандародай және Валлипурам солтүстік тамилдердің ірі астаналары және осы патшалықтармен және римдіктермен сауда-саттық орталықтары ретінде б.з.д. 6-2 ғасырларда танымал болған. Бұл қалалардағы археологиялық жазбалар мен Манимехалай тарихи поэмасы Джаффна түбегіндегі Нака Надудағы Нака Тивудың тамил балықшылары үшін інжу-маржан және шомырт саудасының табысты халықаралық нарығы болғанын көрсетеді. Тарихи поэма Махавамсада Эллалан сияқты этникалық тамилдер б.з.д. 145 жылы аралға шабуыл жасаған. Еламетсеннидің ұлы Карикалан біздің заманымыздың бірінші ғасырында Цейлонды жаулап алу үшін Чола теңіз күшін пайдаланған. Бұл кезеңде индуизм, буддизм және джайнизм тамилдер арасында кең таралған, сондай-ақ ауылдық құдайларға табыну да кең таралған. Амаравати мектебі Телугу Сатавахана әулеті Андхра империясын құрған кезде аймақта ықпалды болды және оның 17-ші монархы Хала (б.з. 20-24 жж.) аралдан ханшайымды үйлендірген. Ежелгі Ванниарлар біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында аймақты өңдеу және күту үшін аралдың шығысына қоныстанды. Ванни аймағы гүлденген. Біздің заманымыздың 6-шы ғасырында Жаффна түбегінен оңтүстікке қарай Тринокамалидегі (Конесверам) саивиттік діни орталықтарға және одан әрі оңтүстікке қарай Баттикалоаға (Тиркковиль) дейін кемемен арнайы жағалау жолы құрылды, сондай-ақ солтүстік жағалаудағы Муллайтивудегі бірнеше шағын тамил сауда орындарынан өтті. Паллава патшасы Нарасимхаварман І (630-668 жж.) және оның атасы Симавишну (537-590 жж.) аралды жаулап алғаннан кейін аралдың айналасында, әсіресе солтүстік-шығысында бірнеше Ковильдер салынды және құрылысы дамыды. Бұл Паллава дравидтік тас ғибадатханалары келесі бірнеше ғасырлар бойы аймақтағы сәулет өнерінің танымал және ықпалды стилі болып қала берді. Қазіргі Оңтүстік Үндістаннан тамил әскерлері Анурадхапураға біздің заманымыздың 7-11 ғасырлары аралығында соншалықты көптеп әкелінді, олар жергілікті басшылар мен патшалардың өкіметін бекіту үшін оларға сене бастады. Біздің заманымыздың 9-10 ғасырларында Шри-Ланкаға Пандия және Чола шабуылдары Чоланың аралды аннексиясына әкелді, ол біздің заманымыздың 11 ғасырының екінші жартысына дейін жалғасты. Раджа Раджа Чола І солтүстік тақтың атын Мамуди Чола Мандалам деп өзгертті, солтүстік-шығыс өлкесін жаулап алғаннан кейін аралда тамил саудагерлерін жылдар бойы тонаудан, тұтқындаудан және өлтіруден қорғау үшін. Раджадхираджа Чоланың аралды жаулап алуы сондағы төрт патшаның құлдырауына әкелді, олардың бірі Джаффна патшасы Мадавараджа Раштракута әулетінен шыққан узурпатор болды. Бұл әулеттер патшалық үлестіру арқылы ғибадатханаларға берілген жерлердегі қауымдарға қызмет көрсеткен бірнеше ковильдердің дамуын бақылады. Олардың билігі басқа діндерге де көмек көрсетті. Соңғы қазба жұмыстары кезінде Делфт аралында Раджа Раджа Чола І дәуіріндегі әкшене Ковиль табылды, оның ішінде осы кезеңдегі Чола монеталары табылған. Шри-Ланкадағы Чола билігінің құлдырауынан кейін 11 ғасырдың аяғында Полоннарува патшалығы қалпына келтірілді. 1215 жылы пандиялық шабуылдардан кейін тамилдік басымдықты Ария Чакараварти әулеті Джаффна түбегінде және солтүстіктің басқа бөліктерінде тәуелсіз Джаффна патшалығын құрды. Ария Чакравартидің оңтүстікке қарай кеңеюі Алгакконарамен тоқтатылды, ол Тамил Надудың Канчипурам қаласынан шыққан саудагерлер отбасынан шыққан адам болды. Ол Сингала патшасы Паракрамабаху V (1344-59 жж.) бас министрі болды. Алгакконараның ұрпағы Вира Алакешвара кейінірек Сингала патшасы болды, бірақ ол 1409 жылы Мин адмиралы Чжэн Хэ тарапынан құлатылды. Келесі жылы қытай адмиралы Чжэн Хэ аралдың оңтүстігіндегі Галледе қытай, парсы және тамил тілдерінде жазылған үш тілді тас тақта орнатты, ол Буддаға, Аллаға және тамилдердің құдайы Тенаварай Наянарға жасаған сыйлықтарын жазды. Адмирал саудаға негіделген бейбіт әлем үшін Перымпанаягам Тенаварам ғибадатханасындағы индуист құдайларының батасын тіледі. 1502 жылғы Кантино картасында аралдың шығыс жағалауындағы үш тамил қаласы – Муллайтиву, Тринкомали және Панама көрсетілген, онда тұрғындар даршын және басқа да дәмдік өсімдіктерді өсіреді, інжу-маржан және шомырт іздейді және құдайларға табынады, сондай-ақ Кераланың Кожикоде қаласымен қарқынды сауда жасайды. Ария Чакараварти әулеті 1619 жылы португалдықтардың Джаффна патшалығын басып алуына дейін Солтүстік-Шығыс Шри-Ланканың үлкен бөлігін биледі. Аралдың жағалау аймақтары голландтар тарапынан басып алынды, содан кейін 1796 жылы Британ империясының бір бөлігіне айналды. 14-15 ғасырларда жазылған Сингала Нампотасы бүкіл Тамил патшалығының, тіпті қазіргі Тринкомали ауданының бір бөлігінің Демала паттана (Тамил қаласы) деген атпен Тамил айманы ретінде танылғанын көрсетеді. Бұл еңбекте қазір Джаффна, Муллайтиву және Тринкомали аудандарында орналасқан бірқатар ауылдар Демала паттанадағы орындар ретінде айтылған. Англиялық теңізші Роберт Нокс 1681 жылы жарияланған «Арал Цейлонның тарихи қарым-қатынасы» еңбегінде аралдың тамил еліне кіргенін сипаттады, олардың патшалық, ауылдық және экономикалық өмірінің кейбір аспектілерін айта келіп, оның ішіндегі кейбір патшалықтарды картада көрсетті. 17 ғасырдан бастап еуропалық державалар келгеннен кейін тамилдердің жеке ұлты аралдың солтүстік-шығысындағы тұру орындарында сипатталды. Көптеген сингалалардың касталық құрылымы 13 ғасырдан бері Оңтүстік Үндістаннан келген тамил және Керала иммигранттарын қабылдады. Бұл Салагама, Дурава және Карава сияқты үш жаңа сингалалық каста тобының пайда болуына әкелді. Тамилдердің көшіп келуі мен ассимиляциясы 18 ғасырға дейін жалғасты.

Басқа да тамил тілдес қауымдастықтар

Шри-Ланкада орналасқан тамилдердің екі тобы бар: Шри-Ланка тамилдері және Үнді тамилдері. Сонымен қатар, Шри-Ланкада тамил тілінде сөйлейтін және ислам дінін ұстанатын маңызды халық тобы бар. Көптеген дәлелдер осы мұсылмандардың этникалық тамилдер екенін көрсетсе де, Шри-Ланка үкіметі оларды даулы түрде жеке этникалық топ ретінде тізімдейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, екі топ та өзін жеке қауымдастық деп санаған, бірақ 1980 жылдардан бері олардың арасында біртұтас сезім күшейді. 1948 жылы Біріккен Ұлттық партия үкіметі Үнді тамилдерін азаматтығынан айырды. 1960 жылдары Шри-Ланка және Үндістан үкіметтері арасында жасалған келісімге сәйкес, Үнді тамилдерінің шамамен қырық пайызы Шри-Ланка азаматтығын алды, ал қалғандарының көп бөлігі Үндістанға қайтарылды. 1990 жылдарға қарай, Үнді тамилдерінің көпшілігі Шри-Ланка азаматтығын алған болатын.

Өңірлік топтар

Шри-Ланка тамилдері аймақтық таралуы, диалектілері және мәдениетіне сүйене отырып, үш топқа жіктеледі: аралдың батыс бөлігінен шыққан Негомбо тамилдері, шығыс бөлігінен шыққан Шығыс тамилдері және солтүстіктен шыққан Жаффна немесе Солтүстік тамилдері.

Шығыс тамилдары

Шығыс тамилдары Тринкомали, Баттикалоа және Ампара аудандарымен шектесетін аймақта қоныстанған. Олардың тарихы мен дәстүрлері жергілікті аңыздарға, туған өлке әдебиетіне және отаршылдық құжаттамаға негізделген. 16 ғасырда бұл аймақ Канди патшалығының номиналды билігінде болды, бірақ 1215 жылы Маға әскерімен келген Баттикалоа ауданының Ваннимай басшыларының шашыраңқы басшылығы күшінде болды. Осы кезден бастап Шығыс тамилдерінің әлеуметтік дамуы Солтүстік тамилдерінен ерекшелене бастады. Шығыс тамилдары негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын қоғам. Олар Оңтүстік Үндістан немесе Дравид рулық жүйесіне ұқсас касталық жүйеге сүйенеді. Шығыс тамилдерінің касталық иерархиясында Муккувар, Веллалар және Карайярлар басымдық құрайды. Олардың қоғамының ерекшелігі – куди жүйесі. «Куди» сөзі тамил тілінде «үй» немесе «қоныс» деген мағынаны білдірсе де, Шри-Ланканың шығысында ол некелік байланыстармен тығыз байланысты. Бұл экзогамдық аналық руларға қатысты және көптеген касталық топтарда кездеседі. Ерлер мен әйелдер туған кездерінен бастап куди мүшелігінде қалады және туысқандық байланыс арқылы бауыр немесе әпке-қарындас болып саналады. Ешбір ер адам өз куди ішінде үйленуге құқығы жоқ, себебі әйел оған әрқашан қарындас болып қалады. Бірақ, ер адам тек өзінің саманта кудилерінен біреуіне ғана үйлене алады, сакотара кудилеріне емес. Дәстүр бойынша, отбасында дүниеге келген бала анасының кудиіне жатады. Кудилер индуистік храмдар сияқты құдайға арналған орындарға да бірлесіп иелік етеді. Әр кастада әртүрлі атаулары бар бірнеше кудилер бар. Ішкі куди жүйесі бар касталардан басқа, «Сирайкудилер» немесе «тұтқын кудилер» деп аталатын он жеті касталық топ бар, олардың мүшелері тұтқын болып саналды және кір жуу, тоқыма тоқу, пальма шырыны жинау сияқты белгілі бір жұмыстармен шектелді. Алайда, мұндай шектеулер қазірде қолданылмайды. Тринкомали ауданының тамилдары солтүстіктегі Джафна патшалығының ықпалына байланысты оңтүстік көршілерінен өзгеше әлеуметтік әдет-ғұрыптарға ие. Шығыс жағалаудағы жергілікті Ведда халқы да тамил тілінде сөйлейді және Шығыс тамилдерінің касталық құрылымына сіңіп кеткен. Көптеген Шығыс тамилдары голланд отарлау кезеңінде кодификацияланған «Муккува заңдары» деп аталатын дәстүрлі заңдарды ұстанады.

Солтүстік тамильдер

Жаффнаның тәуелсіз мемлекет болған тарихы Шри-Ланка тамилдерінің саяси талаптарының заңдылығын нығайтады және олардың конституциялық талаптарына бағыт-бағдар береді. Солтүстік тамил қоғамы негізінен екі топқа бөлінеді: солтүстіктегі Жаффна түбегінің тұрғындары және оңтүстіктегі Ванни аймағының тұрғындары. Жаффна қоғамы касталар бойынша жіктеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Шри-Ланка веллалары солтүстік аймақта үстемдік құрды және дәстүрлі түрде егіншілік және мал шаруашылығымен айналысқан. Олар халықтың жартысын құрайды және голланд билігі кезінде үстемдікке ие болды, сондай-ақ осы қауымнан отарлық саяси элита да қалыптасты. Теңіз жағалау қауымдастықтары егіншілікке негізделген касталық жүйеден тыс өмір сүрді және олардың арасында Карайярлар басымдық танытты. Үстем касталар (мысалы, веллалар немесе карайярлар) дәстүрлі түрде Кудимаккал деп аталатын топтың қызметін пайдаланды. Кудимаккал ретінде қызмет ететін Панчамарлар құрамына Налавар, Паллар, Параяр, Ваннар және Амбаттар кіреді. Ғибадатханалардың діни қызметкерлерінің касталары – Куруккальдар мен Айерлер де жоғары құрметке ие. Қаммалар деп аталатын шеберлер де Кудимаккал ретінде қызмет етеді және олардың құрамына Каннар (қола құюшылар), Коллар (ұсталар), Таттар (алтын шеберлер), Татчар (ағаш өңдеушілер) және Картатчар (мүсіншілер) кіреді. Кудимаккалдар – үстем касталарға ритуалдық маңыздылығы бар үй қызметшілері болды. Ванни аудандарының тұрғындары өздерін Жаффна түбегінің тамилдерінен бөлек санады, бірақ екі топ арасында некелер кездесетін. Осы некелерінен туған көптеген отбасылар жері бар Ванни аудандарына көшіп кетті. Ванни – орманды жерлердегі бірнеше жоталардан тұрады, онда суарналы егіншілік жүргізіледі. 1890 жылғы халық санағы бойынша, осы аймақта 711 мұндай суарна бар екені анықталды. Аң аулау және су бұқасы мен ірі қара сияқты мал өсіру егіншілікке қосымша шаруашылық саласы болып табылады. Тамилдер қоныстанған Ванни аймағына Вавуния, Муллативу және шығыс Маннар аудандары кіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ванни аймағы қазіргі Оңтүстік Үндістанмен байланыста болды, соның ішінде орта ғасырларда Ванниар басшылары билік жүргізді. Солтүстік тамилдер голланд отарлау кезеңінде кодификацияланған "Тесаваламай" деп аталатын дәстүрлі заңдарды сақтайды.

Батыс тамильдер

Батыс тамилдері, сондай-ақ Негомбо тамилдері немесе Путталам тамилдері деп те аталады, – батыс Гампаха және Путталам аудандарында тұратын Шри-Ланканың туған тамилдері. Бұл термин осы аймақтарға көшіп келген тамилдерге қатысты емес. Олар басқа тамилдерден диалектілерімен, соның ішінде Негомбо тамил диалектісімен және олардың мәдениетінің ерекшеліктерімен, мысалы, дәстүрлі заңдармен ерекшеленеді. Көптеген Негомбо тамилдері сингализация процесі арқылы сингал этносына сіңіп кеткен. Сингализацияға касталық мифтер мен аңыздар көмектескен. Батыс тамилдерінің касталық иерархиясында негізінен теңізді Карайярлар және Параварлар сияқты басқа да үстем топтар басымдық танытады. Гампаха ауданында тамилдер тарихи түрде жағалау аймағында қоныстанған. Путталам ауданында 20 ғасырдың басындағы екі онжылдыққа дейін үлкен тамил халқы болған. Өздерін тамилдер деп жариялайтындардың көпшілігі Удаппу және Мараданкулам сияқты ауылдарда тұрады. Жаффнадан Чилауға дейінгі жағалау жолағы "католик белдеуі" деп те белгілі. Көптеген тамил христиандары, әсіресе католиктер, Негомбо, Чилау, Путталам сияқты ірі қалаларда және Мампури сияқты ауылдарда өздерінің мұрасын сақтап қалды. Негомбо тамилдерінің тілі, каравалардың тамилдердің Жаффнаға көшіп келгенінен кейін Шри-Ланкаға келгенін көрсетеді. Бұл Негомбо диалектісінің Шри-Ланкаға келгенге дейін Корамадель жағалауында дамып, сингал тілінің ықпалына түскенін білдіреді. Сондықтан, кейбір жағынан қарағанда, бұл диалекті Жаффна тамиліне қарағанда Тамил Надуда қолданылатын тілге жақын. Осы аудандарда тамил жер аттарының кейбірі сақталған. Тамилдер басым Солтүстік-Шығыстан тыс, Путталам ауданында Шри-Ланкада тамил текті жер аттарының ең жоғары пайызы кездеседі. Бұл аудандарда құрама немесе гибридті жер аттары да бар.

Генетикалық туыстық

Шри-Ланка тамилдары мәдени және тілдік жағынан ерекшеленсе де, генетикалық зерттеулер олардың аралдағы басқа этностармен тығыз байланысты екенін, сонымен қатар Оңтүстік Үндістанның тамилдарымен де байланысты екенін көрсетеді. Шри-Ланка тамилдары, сингаль және үнді этностары арасындағы байланыстарды көрсететін түрлі зерттеулер бар. 1995 жылы Кшатрия жүргізген зерттеуде Шри-Ланканың этнолингвистикалық топтары, соның ішінде тамилдер, Үндістанның тамил халқына және Оңтүстік Үндістанның мұсылман халқына жақын екені анықталды. Олар Веддалардан ең алыс, ал Солтүстік-Батыс үндістерінен (пунджабтар мен гуджараттар) және Солтүстік-Шығыс үндістерінен (бенгалдар) тым алыс екені байқалды. Үнді тамилдарымен салыстырғанда, Шри-Ланка тамилдарының сингальдықтармен араласуы жоғары болды, бірақ сингальдықтардың өзі 69.86% (+/ 0.61) генетикалық араласу үлесін үнді тамилдарымен бөліседі. 1981 жылы Шри-Ланка тамилдарының сексен пайызы шайва сектасын ұстанатын индуистер болды. Қалғаны негізінен португалдардың Жаффна патшалығын басып алғаннан кейін дінін қабылдаған католиктер еді. 18 ғасырда Америка Цейлон Миссиясы сияқты ұйымдардың миссионерлік қызметінің нәтижесінде протестанттардың да аз тобы пайда болды. Батыс провинциясында тұратын тамилдердің көпшілігі католиктер, ал Солтүстік және Шығыс провинцияларында тұратындар негізінен индуистер. Ішкі көшіп қонғандар мен босқындар арасында алғашқы өнімді тойлау және басқа да шіркеулер, мысалы, Ехоба куәгерлері белсенділік танытады. 2012 жылғы Шри-Ланка халық санағы Шри-Ланка тамилдары арасында 22 254 буддалық бар екенін көрсетті, яғни Шри-Ланкадағы барлық Шри-Ланка тамилдарының шамамен 1 пайызы. Индуизм элитасы, әсіресе веллалар, шайва сиддханта (шайва мектебі) діни идеологиясын ұстанады, ал қара халық халықтық индуизмді ұстанады, жергілікті ауыл құдайларына сенімдерін сақтайды, олар ресми индуистік жазбаларда кездеспейді. Құдайға табыну орны табыну нысанына және оның орналасқан жеріне байланысты. Бұл Агамдық жазбаларға (ғибадат культын реттейтін жазбалар жиынтығы) сәйкес салынған Койил деп аталатын индуистік ғибадатхана болуы мүмкін. Алайда, көбінесе ғибадатхана Агам жазбаларына сәйкес аяқталмайды, бірақ жергілікті құдайды орналастыратын ең қарапайым құрылымнан тұрады. Мұндай ғибадатханаларда күнделікті Пуджа (дұға) уақыттары өтеді және жергілікті тұрғындар қатысады. Екі типтегі ғибадатханада да Куруккал деп аталатын рәсім жүргізуші немесе діни қызметкер болады. Куруккал Пандарам немесе Айер қауымы сияқты белгілі жергілікті тектің мүшесі болуы мүмкін. Шығыс провинциясында Куруккал көбінесе Лингяйт сектасына жатады. Басқа ғибадат орындарында құдайлардың бейнелері болмайды. Киелі орында үшбұрыш (кулам), тас немесе үлкен ағаш орналастырылуы мүмкін. Мұндай ғибадатханалар Солтүстік және Шығыс провинцияларында көптеп кездеседі, әдеттегі ауылда мұндай құрылымдар 150-ге дейін болады. Жерді ұсынатын жерді иеленуші отбасының ең үлкені болады. Жұма күні кокос майынан жасалған шам жағылады, ал отбасы үшін ыңғайлы деп саналатын күні немесе Тай Понгал күні немесе Тамил жаңа жылында арнайы күріш тағамы пісіріледі. Айянар, Анаммар, Вайравар, Кали, Пиллайяр, Мурукан, Каннаки Амман және Мариамман сияқты бірнеше құдайларға табынушылық бар. Ауылдарда жергілікті шаруалар қамқорлық жасайтын Пиллайяр ғибадатханалары көбірек. Каннаки Амманды көбінесе теңізшілер қолдайды. Тамил католиктері, басқа діндердің өкілдерімен бірге, Мадудағы біздің ханымның ғибадатханасында ғибадат етеді. Индуистердің Кетешварам, Конешварам, Нагулешварам, Муннешварам, Тондешварам және Наллур Кандасвами сияқты тарихи маңызы бар бірнеше ғибадатханалары бар. Қатарағама ғибадатханасына және Адам шыңына барлық діни қауымдар келеді.

Тіл

Шри-Ланка тамилдері негізінен тамил тілінде және оның Шри-Ланка диалектілерінде сөйлейді. Бұл диалекттер классикалық немесе ежелгі тамил тілінен (б.з.д. 3-ғасыр – б.з. 7-ғасыры) дамыған кезде фонетикалық өзгерістер мен дыбыстық лезгіліктерге байланысты ерекшеленеді. Шри-Ланка тамил диалектілері Үндістанның қазіргі Тамил Наду және Керала штаттарының диалектілерінен өзгеше топты құрайды. Олар үш негізгі топқа бөлінеді: Жаффна тамилі, Баттикалоа тамилі және Негомбо тамилі диалектілері. Бұл диалекттерді тамилдерден басқа сингалылар, мұсылмандар (моорлар) және веддалар сияқты этникалық топтар да қолданады. Сингала тіліндегі тамил сөздері де Шри-Ланка тамил диалектілерінің ерекшеліктерін көрсетеді. Негомбо тамиль диалектісін Негомбо аймағындағы екі тілді балықшылар қолданады, олар өздерін сингалылар деп есептейді. Бұл диалект Сингала тілімен айтарлықтай үйлесімділікке ие болған. Тринкомали ауданының тұрғындары қолданатын тамил диалектісі Жаффна тамиль диалектісімен көптеген ортақ белгілерге ие. Сонымен қатар, қоныс аударушылардың көп бөлігі Коромандель және Малабар жағалауларынан келген, бұл диалектті сақтауға көмектескен болуы мүмкін. Олардың күнделікті сөйлеуі классикалық тамил тіліне жақын. Жаффна тамиль диалектісі мен Үнді тамиль диалектілері белгілі бір деңгейде бір-бірін түсінбеуі мүмкін, ал үнді тамилдері біріншісін жиі малаялам тілімен шатастырады. Жаффна тамиліне ең жақын Тамил Наду тамилінің түрі – ресми сөздер мен жаңалықтар оқуда қолданылатын әдеби тамил. Сондай-ақ, Жаффна тамиліне тән пракрит сөздері де бар.

Білім

Шри-Ланка тамил қоғамы білімді өте жоғары бағалайды, оның өзі үшін де, сондай-ақ ол ұсынатын мүмкіндіктер үшін де. Ариячакраварти әулетінің патшалары тарихи түрде әдебиет пен білімнің демеушілері болды. Ғибадатхана мектептері және верандаларда (тамил тілінде Тиннай Палликодам деп аталады) дәстүрлі гурукулам сабақтары жоғары топқа дін, сондай-ақ тамил және санскрит сияқты тілдер бойынша негізгі білім берді. Португалдар 1619 жылы Жаффна патшалығын басып алғаннан кейін батыс үлгісіндегі білім беруді енгізді. Иезуиттер шіркеулер мен семинариялар ашты, бірақ голландтар оларды жойды және Шри-Ланканың тамил тілінде сөйлейтін аймақтарын басып алған кезде голланд реформат шіркеулеріне қарасты өз мектептерін ашты. Білім беру мүмкіндіктеріне түрткіс берген нәрсе – 1813 жылы Американың Шетелдік Миссиялар жөніндегі комиссарлар кеңесінің демеушілігімен келген миссионерлермен Жаффна ауданында Америка Цейлон Миссиясын құру болды. Миссионерлердің ең маңызды кезеңі 1820 жылдардан бастап 20 ғасырдың басына дейін созылды. Осы кезеңде олар ағылшын мәтіндерін тамил тіліне аударды, баспа және жариялаумен айналысты, бастауыш, орта және жоғары білім беретін мектептер ашты және Жаффна түбегінің тұрғындарына денсаулық сақтау қызметтерін ұсынды. Американың Жаффнадағы қызметінің күтпеген салдары да болды. Жаффнадағы тиімді протестант миссионерлік мектептерінің шоғырлануы Арумуга Навалар басқаратын жергілікті индуистер арасында жаңару қозғалысын тудырды, ол Жаффна түбегінде көптеген мектептер салып жауап берді. Жергілікті католиктер де өздерінің мектептерін ашты, ал мемлекет те бастауыш және орта білім беруде өз үлесін қосты. Осы өзгерістердің нәтижесінде тамил сауаттылығы күрт өсті. Бұл британдық отаршылдық үкіметті британдықтар бақылап отырған Цейлон, Үндістан, Малайзия және Сингапурда тамилдерді мемлекеттік қызметке жұмысқа алуға итермеледі. 1948 жылы Шри-Ланка тәуелсіздік алған кезде, халықтың он бес пайызын құрайтын тамилдер мемлекеттік лауазымдардың шамамен алпыс пайызын иеленді. Елдің сайланған сингалдық басшылары мұны британдықтардың сингалдық көпшілікті бақылауға алу үшін жасаған қастандық деп қарады және оны стандарттау саясатын іске асыру арқылы түзету қажет деп санады.

Тәуелсіздікке дейін

1814 жылдан бастап протестант миссионерлерінің ірі көлемде келуі Шри-Ланка тамилдерінің саяси санасының қалыптасуына басты себепкер болды. Америкалық сыртқы миссиялар жөніндегі комиссиясының және методист және англикан шіркеулерінің миссионерлерінің қызметі индуист тамилдерінің арасында жаңаруға алып келді. Олар өздерінің әлеуметтік топтарын құрды, мектептері мен храмдарын салды және миссионерлік әрекеттерге қарсы тұру үшін өз әдебиеттерін жариялады. Бұл күш-жігердің сәттілігі тамилдерге жаңа сенімділік сыйлады, оларды өздерін бір қауымдастық ретінде қарастыруға ынталандырды және 19 ғасырдың ортасында олардың мәдени, діни және тілдік қоғам ретінде қалыптасуына жол ашты. 1815 жылға қарай бүкіл аралды бағындырған Ұлыбритания 1833 жылы заң шығару кеңесін құрды. 1833 жылғы Колбрук-Камерон реформалары барысында британдықтар бақылауды Коломбоға шоғырландырып, бұрын бөлек басқарылған тамилдердің аймақтарын қоса алғанда, барлық әкімшілік аумақтарды біріктірді. Аралда алғаш рет заманауи орталық үкімет құрылды, одан кейін Раджакарияны қоса алғанда, жергілікті феодализмнің біртіндеп құлдырауы болды, ол жақын арада жойылды. Заң шығару кеңесінде британдықтар үш еуропалық орынды, ал сингалыларға, тамилдерге және бургерлерге бір-бір орын бөлді. Бұл кеңестің басты міндеті – губернаторға кеңес беру болды, ал орындықтар ақыры сайлау арқылы иеленуге айналды. 1913 жылы тамил Поннамбалам Аруначалам сингалылар мен тамилдердің ұлттық заң шығару кеңесіне сайланған кезде сингалылар мен тамилдер арасында бастапқыда аз шиеленіс болды. Алайда, 1918 жылы тағайындалған британдық губернатор Уильям Мэннинг «қауымдық өкілдік» тұжырымын белсенді түрде қолдады. Соңынан 1931 жылы Дономор комиссиясы қауымдық өкілдіктен бас тартып, жалпыға бірдей сайлау құқығын енгізді. Бұл шешімге тамил саяси басшылығы қарсы болды, себебі олар парламентте жалпы халық санына пропорционалды түрде азаятынын түсінді. 1944 жылы тамил қауымының жетекшісі Г.Г. Поннамбалам Соулбери комиссиясына тәуелсіз Цейлонда сингалылар мен азшылықтарға шамамен тең санда орын бөлуді ұсынды (50:50), бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Алайда комиссия құрастырған конституцияның 29(2) бабында азшылық топтарына қосымша қорғау шаралары қарастырылды, мысалы, кез келген түзетулерге үштен екі көпшіліктің қолдауы қажет болды және этникалық азшылықтарға басымдық беретін өкілдік жүйесі енгізілді.

Тәуелсіздік алғаннан кейін

1948 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай Г. Г. Поннамбаллам және оның Бар Цейлон Тамил Конгресі Д. С. Сенанаяке бастаған, батысқа бағытталған Біріккен Ұлттық партияның үкіметіне қосылды, бұл Тамил Конгресінің бөлінуіне әкелді. Бөлінген Федералды партияның (FP немесе Illankai Tamil Arasu Kachchi) жетекшісі С. Ж. В. Челванаякам, Үндістаннан келген тамилдерге азаматтық құқықтарын жоққа шығарған Цейлон азаматтығы туралы заңға қарсы Жоғарғы сотта, содан кейін Англиядағы Кеңесте шағымданып, бірақ оны күшін жоюға қол жеткізе алмады. Федералды партия ақырында тамилдер арасындағы ең басты саяси партияға айналды. 1956 жылы Сингаль тілін жалғыз ресми тіл деп жариялаған «Сингаль тілі туралы» заңға жауап ретінде Федералды партияның Парламент мүшелері зорлықсыз отырыс (сатьяграха) акциясын ұйымдастырды, бірақ оларға көтерілісшілер күш қолданды. 1958 жылғы мамыр-маусым айларында тамилдерге қарсы болған тәртіпсіздіктерден кейін Федералды партия кінәлі деп танылып, қысқа мерзімге тыйым салынды, оның барысында көптеген адамдар қаза тауып, мыңдаған адамдар үйлерінен қашуға мәжбүр болды. Қоғамдар арасындағы келіспеушіліктердің тағы бір себебі – мемлекеттік отарлау жобалары, бұл Шығыс провинциядағы демографиялық тепе-теңдікті өзгертті, бұл аймақты тамил ұлтшылдары өздерінің дәстүрлі отаны деп санайтын, сингальдардың пайдасына. 1972 жылы жаңа Конституция 1947 жылғы Соулбери Конституциясының 29(2) бабын алып тастады, ол азшылықтардың мүдделерін қорғау үшін жасалған еді. Сонымен қатар, 1973 жылы Шри-Ланка үкіметі британдық отаршылдық кезеңінде университеттерге қабылдау кезінде туындаған теңсіздіктерді түзету мақсатында «Стандарттау саясатын» енгізді. Бұл саясаттың нәтижесінде сингаль студенттерінің артықшылықтарына ие болуы Шри-Ланка университеттеріндегі тамил студенттерінің санын айтарлықтай азайтты. Осыдан кейін, 1973 жылы Федералды партия жеке тамил мемлекетін құруды талап етуге шешім қабылдады. 1976 жылы олар басқа тамил саяси партияларымен бірігіп, Тамил Біріккен Азаттық фронтын (TULF) құрды. 1981 жылы тағы да зорлық-зомбылық орын алды, сол кезде ұйымдасқан сингальдық топ 31 мамырдан 2 маусымға дейінгі түнде Жаффна қалалық кітапханасын өртеп жіберді, ол сол кезде Азиядағы ең ірі кітапханалардың бірі болып есептелді және 97 000-нан астам кітаптар мен қолжазбаларды қамтыды.

Қарулы күштердің көтерілуі

1948 жылдан бері, үкіметтер бірінен кейін бірі сингал қауымын білім беру және мемлекеттік қызметке орналасу сияқты салаларда қолдау көрсететін саясат қабылдады. Бұл саясат орта таптағы тамил жастарының университетке түсуіне немесе жұмыс табуына кедерлес болды. Бұл жас буынға жататын адамдар, басқа тамилдер көбінесе "балалар" (тамил тілінде Подияңгал) деп атаған, көптеген содыр ұйымдар құрды. Тамилдер өлтірілді, соның салдарынан көптеген жастар қарулы қарсылық жолын таңдады. 1987 жылдың соңына қарай, содыр жастар тобы Шри-Ланка қауіпсіздік күштерімен және Үндістанның бейбітшілік сақтау күштерімен ғана емес, бір-бірімен де соғысты, ал Тамил Иламның Азат ету жолбарыстары (ТИТЭ) көбісін жойды. ТИТЭ-ден басқа қалған көптеген ұйымдар Тамил Ұлттық Альянсының ішіндегі шағын саяси партияларға немесе тәуелсіз саяси партияларға айналды. Кейбіреулері Шри-Ланка армиясының құрамындағы жарымәскери топтар ретінде де жұмыс істейді. Шри-Ланка үкіметі мен содырлар ТИТЭ адам құқықтарын бұзуда айыпталып келді. 2003 жылы Amnesty International үкімет пен ТИТЭ арасындағы атысты тоқтату және бейбіт келіссөздердің нәтижесінде адам құқықтары жағдайының жақсарғанын байқады, бірақ 2007 жылы саяси өлтірулердің, балаларды әскери қызметке алудың, ұрлаудың және қарулы қақтығыстардың күшеюі туралы хабарлады, бұл елдің солтүстігі мен шығысында үрей атмосферасын құрды.

Азамат соғысының аяқталуы

2009 жылдың тамызында азаматтық соғыс үкіметтік күштердің толық жеңісімен аяқталды. Соғыстың соңғы кезеңінде көптеген тамил азаматтары мен жауынгерлері қаза тапты. Үкімет 22 000-нан астам ЭЛТТ мүшесі қаза болғанын мәлімдеді. Азаматтардың қаза тағдыры 40 000 немесе одан да көп болуы мүмкін деп бағаланады. Бұл, азаматтық соғыстың соңғы кезеңінің басталғанға дейін қаза тапқан 70 000 шри-ланкалықтың санына қосылады. 300 000-нан астам ішкі көшіп қонған тамил азаматы арнайы лагерьлерде ұсталды, кейін босатылды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, мемлекеттік түрмелерде сотталуын күтіп отырған бірнеше мың күдікті жауынгер бар еді. Шри-Ланка үкіметі 11 000-нан астам қайта оқудан өткен бұрынғы ЭЛТТ мүшесін босатты. Маннар (солтүстік-батыс қаласы) епископы Раяппу Жозеф 2008 жылдың қазанынан бастап азаматтық соғыс аяқталғанға дейін 146 679 адамның жоғалып кеткенін хабарлады. Тамилдердің Шри-Ланка саясаты мен қоғамындағы ықпалы қайта жандануда. 2015 жылғы сайлауда Тамил Ұлттық Альянсы Парламентте үшінші орынды иеленді, ал ең ірі партиялар ЮНП және СЛФП бірігіп үкімет құрғанда, ТҰА жетекшісі Р. Сампантан оппозиция жетекшісі болып тағайындалды. К. Шрипаван 44-ші бас судья болып, осы лауазымды атқарган екінші тамил атанды.

Тәуелсіздікке дейінгі кезең

Шри-Ланкадан шетелге саяхат жасаған ең алғашқы тамил тілінде сөйлейтін адамдар Tenilankai Valanciyar (Оңтүстік Ланкадан Валанциар) деп аталатын саудагерлер гильдиясының мүшелері болды. Олар Оңтүстік Үндістанда 13 ғасырға жататын жазуларды қалдырды. 19 ғасырдың соңында Жаффна түбегінен шыққан білімді тамильдер колониялық бюрократияға көмектесу үшін Малайя (Малайзия және Сингапур) мен Үндістанның британдық колонияларына көшіп кетті. Олар мемлекеттік басқарудың дерлік барлық салаларында, сондай-ақ плантацияларда және өнеркәсіпте жұмыс істеді. Forbes тізіміндегі белгілі шри-ланкалық тамильдер: Ананда Кришнан, Радж Раджаратнам және Г. Гнаналингэм, ал Сингапурдың бұрынғы сыртқы істер министрі және вице-премьері С. Раджаратнам шри-ланкалық тамиль тегінен шыққан. Үндістанда тұратын тамил тілін жаңғыртушы C. W. Thamotharampillai Жаффна түбегінде дүниеге келген. Шри-Ланкадағы азаматтық соғысқа дейін шри-ланкалық тамил қауымдастықтары Малайзия, Сингапур, Үндістан және Ұлыбританияда жақсы орныққан болатын.

Азамат соғысынан кейінгі кезең

Шри-Ланка үкіметі мен Тамил Иламның азат ету жолбарыстары арасындағы қақтығыс басталғаннан кейін, тамилдердің соғыстың ауыртпалықтары мен қауіп-қатерлерінен қашуға тырысқан жаппай көші-қоны болды. Алғашқыда дәрігерлер мен инженерлер сияқты орта тапқа жататын мамандар эмиграциялады, олардан кейін қоғамның кедей топтары да көшті. Соғыс салдарынан 800 000-нан астам тамил өз үйлерінен Шри-Ланканың басқа аймақтарына және шетелге ішкі және сыртқы көшіп қоныстанғандар ретінде тарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖК) 2004 жылы оларды баспана іздеушілердің ең ірі тобы деп атады. Көшіп қонған тамилдердің ең көп саны Канадада – 200 000-нан астам заңды тұрғын, олардың көпшілігі Үлкен Торонто аймағында шоғырланған. Сондай-ақ, Шри-Ланка тамил тегінен шыққан бірнеше белгілі канадалықтар бар, мысалы, жазушы Шям Селвадурай және Альберта университетінің бұрынғы президенті Индира Самарасекера. Үндістандағы Шри-Ланка тамилдерінің көп бөлігі арнайы лагерьлердегі 100 000-нан астам және лагерьтерден тыс жердегі 50 000-нан астам босқындардан тұрады. BBC журналисі Джордж Алагия да Шри-Ланка тамил тегінен шыққан танымал тұлғалардың бірі. Шри-Ланка тамил индуистері Солтүстік Америка мен Еуропаның, әсіресе Канада, Франция, Германия, Дания және Ұлыбританиядағы бірнеше көрнекті индуистік храмдарды салды. Халықаралық көші-қон ұйымы мен Австралия үкіметі Шри-Ланка азаматтарының, оның ішінде тамилдердің кейбіреулерін экономикалық мигранттар деп жариялады. Канада үкіметі жүргізген сауалнама көрсеткендей, Шри-Ланка тамил босқындарының 70%-дан астамы демалысқа Шри-Ланкаға оралған, бұл олардың босқын мәртебесіне қатысты күмәндік тудырады. Дегенмен, тамилдердің өз жерлеріне орала алмауы 2009 жылдың мамырында қарулы қақтығыс аяқталғаннан кейін де оларға қарсы араздық пен кемсітушілік әрекеттер жалғасып жатқанын көрсетеді.