Кіріспе

Құс түрі. Кішкентай қара шағала (Phalacrocorax sulcirostris) – шағала тұқымдасына жататын теңіз құсы. Австралияның көп бөлігінде және Жаңа Зеландияның солтүстігіндегі кішкентай өзендер мен көлдерде кең таралған, онда оны кішкентай қара шағала деп те атайды. Оның ұзындығы шамамен алты жүз сантиметрге жетеді, және ол толығымен қара түсті, көк-жасыл көздері бар.

Таксономия

Кішкентай қара құртты 1837 жылы неміс туған натуралист Иоганн Фридрих фон Брандт ресми түрде сипаттады. Ол оны Carbo туысына жатқызып, Carbo sulcirostris деген екі атаулы номенклатура берді. Қазіргі кезде бұл түр Phalacrocorax туысына жатады, оны француз зоологы Матурин Жак Бриссон 1760 жылы енгізген. Phalacrocorax туысы – латын тіліндегі «құрт» деген сөз. Sulcirostris деген атау латын тіліндегі «sulcus» – «жоғалау» және «rostris» – «мүңкілген» деген сөздердің қосындысынан тұрады. Түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды. 2019 жылы жарияланған молекулалық филогенетикалық зерттеуде кішкентай қара құрттың үнді құртымен туыс екені анықталды. Екі түрдің шамамен 2,5–3,2 миллион жыл бұрын кейінгі плиоцен дәуірінде бөлініп кеткені болжанып отыр.

Сипаттама

Кішкентай қара шағала – толық қара реңді, шағын шағала. Арқасы жасыл көкшіл жылтырмен жабылады. Көбейтілу маусымында басы мен мойнында ақ қауырсындар шашыраңқы түрде пайда болады, және ақшыл қабау анық байқалады. Соңынан қауырсынының түсі солғын қоңырға айналады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кішкентай қара құрт Малай түбегінен Индонезияға (Сумғарадан басқа) және Жаңа Гвинеяға (Д'Энтрекасто аралдарын қоса алғанда) сондай-ақ бүкіл Австралияға дейін таралған. Ол Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында кездеседі. Кішкентай қара құрттар Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орталық жағалауындағы Уайонг өзенінде байқалған. Олар үйір-үйір болып қоректенеді. Бір бағытта қозғалып, судан ұшып, қанаттарымен су бетінде бірнеше метрге қағып, содан кейін суға қонады және алдарынан келе жатқандары қонғанша күтеді, ал олар суға сүңгіп, балықтардың шоғырын ұстайды. Олар су бетіне шығып, балықтарды жұтып, қайтадан алға жылжып кетеді. Құрттардың тобы жүздеген құстан тұруы мүмкін және алға жылжығанда 10-20 метрлік тығыз қалыпты сақтайды.

Өсіру

Көбею оңтүстік Австралияда жылына бір рет көктемде немесе күзде, ал тропиктік аймақтарда муссоннан бұрын немесе кейін жүзеге асады. Ұясы – суға батып тұрған ағаштардың шанышқыларында құрғақ бұтақтар мен таяқшалардан салынған кішкентай платформа. Ұялар көбінесе басқа су құстарының жанында орналасады, мысалы, басқа қара құстар, тұзбастар, қасқырқұстар немесе қалақұстар. 3-тен 5-ке дейін (сирек жағдайда 6-7) 48 x 32 мм өлшемді, ақшыл көк түсті, сопақ жұмыртқалар салынады. Жұмыртқалар жұқа әк қабатымен жабылады, бұл оларға матовый ақ түсті көрініс береді. Көбею маусымы бойында ұя сияқты, жұмыртқалар да нәжіспен ластанады.