Кіріспе

2006 жылғы АҚШ сайлаулары 2006 жылдың 7 қарашасында, сейсенбі күні, республикалық президент Джордж Буштың екінші мерзімінің ортасында өтті. Он екі жылдық республикашылдардың үстемдігін күйрететін саяси төңкеріс кезінде Демократиялық партия Конгресс, штат губернаторлары және ел бойынша штат заң шығарушы органдарында көпшілікке ие болды. Бұл 1994 жылғы сайлаудан бері кез келген партияның осындай жетістікке қол жеткізген алғашқы және жалғыз жағдайы болды. Бұл сайлау кеңінен «демократтардың толқыны» деп сипатталды. Сенатта демократтар 6 орынға қосымша ие болып, сол палатада шағын көпшілікті қамтамасыз етті. Демократтар Өкілдер палатасында да 31 орын жеңіп алды, ал сайлаудан кейін Нэнси Пелоси бұл палатаның алғашқы әйел спикері атанды. Губернаторлық сайлауларда демократтар 6 орынға ие болды. Ел бойынша республикашылдар сайлауға дейін демократтардың иелігінде болған конгресс немесе губернаторлық орынды жеңіп ала алмады. Бұл сондай-ақ 1994 жылдан бері партияның губернаторлық немесе конгресс сайлауында бірде-бір өкілін жоғалтпаған алғашқы жағдай болды. Демократиялық партияның жеңісіне себеп болған факторлар: Джордж Буштың беделінің төмендеуі, оның әкімшілігінің «Катрина» даулы мен Ирак соғысын басқаруына наразылық, АҚШ тұрғын үй рыногының күйреуінің басталуы, Буштың Әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіру және иммиграциялық реформаға қатысты заң шығарудағы сәтсіздігі, республикашылдар бақылаған Конгрестің Терри Шиаво ісіне беспрецедентті және жағымсыз араласуы, сондай-ақ 2006 жылы республикалық саясаткерлерді қамтыған бірқатар даулы оқиғалар.

Өмірбаян

2003 жылдың наурызында президент Джордж Буш 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдармен байланысы бар деп саналған және жаппай қырып-жою қаруын өндіріп жатқан Иракқа шабуыл жасауға бұйрық берді. Мамыр айында, бастапқы шабуылдан кейін екі ай өткен соң, Буш Ирактағы негізгі жауынгерлік операциялар аяқталғанын жариялады. Келесі айларда көтерілісшілер американдық оккупацияға қарсылық көрсетуді бастады. Сонымен қатар, Саддам режимі кезінде басылып келген шииттер мен сунниттер арасындағы діни шиеленіс зорлық-зомбылыққа әкелді. 2003 жылдың соңына қарай, соғыстың бастапқыдағы танымалдығына қарамастан, соғыстан кейінгі оккупация американдық қоғамның қолдауын жоғалта бастады. 2003 жылдың қарашасында Gallup сауалы Бушқа деген мақұлдау деңгейі соғыстың басында 71% болғаннан 50%-ға дейін төмендегенін көрсетті. Келесі жылы Буш демократтық үміткер сенатор Джон Керриді 51%-дан аспайтын дауыспен және 286 сайлаушы дауысымен (қажетті 270 дауыстан 16 дауыс қана артық) жеңіске жетті. Бұл 1916 жылғы сайлауда Вудро Вильсоннан бері президенттің ең аз айырмамен жеңісі болды. Дегенмен, 1988 жылдан бері бірінші рет жеңімпаз көпшілік дауыс жинады. Сайлауда терроризм мен Ирактағы соғыс басымдық құрды, ал ішкі мәселелер екінші орынға түсті. Буш өзінің екінші мерзімін оккупацияны жалғастырумен және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін жекешелендіру жоспарымен бастады. Екі саясат та халыққа ұнамады, ал Ирактағы зорлық-зомбылық күшейе берді. Соғыстың жағымсыз бейнесін одан әрі нашарлатқан фактор – жаппай қырып-жою қаруы табылмайтын болды. 2005 жылдың тамызында Бушқа деген мақұлдау деңгейін соңғы рет ірі қоғамдық пікір сауалы көрсетті. Катрина дауылға үкіметтің баяу жауабынан кейін Бушқа деген жағымсыз пікірлер оның танымалдылығын одан әрі төмендетті. Сонымен қатар, республикашылдар бақылауындағы 109-шы Конгрестің танымалдылығы да төмендеді. Вашингтонда бірқатар резонанстық Конгресс жанжалдары орын алды, оның ішінде Джек Абрамоффтың лоббистік ісі, сондай-ақ 2006 жылдың қазан айында болған Марк Фоули және Куннингэм жанжалдары. 2006 жыл бойы Бағдад пен Ирактың басқа да аймақтарында діни зорлық-зомбылық жалғасты. Көптеген адамдар бұл қақтығыстың азаматтық соғысқа айналып бара жатқанын айтты. Президент Бушқа деген мақұлдау деңгейі сирек 40% жоғары болды. Конгресс пен республикашылдарға деген жалпы пікір өте жағымсыз болып қала берді. Бұған қоса, Конгресс өте аз маңызды жетістіктерге қол жеткізді (Партияның Палата мен Сенаттың екеуін де бақылауда ұстауы және Ақ үйді де бақылауда ұстауы ескерілгенде) және орташадан көп күндерге сессияда болмады. Бұл демократтар мен басқаларға оны "Ештеңе жасамайтын" Конгресс деп сипаттауға және прогресс жетіспеушілігі үшін республикалық басшылықты кінәлауға мүмкіндік берді.

Нәтижелердің жиынтығы

Демократиялық партия 1994 жылдан бері алғаш рет «Республикалық революция» деп аталатын сайлау жылында штат губернаторларының көпшілігін, сондай-ақ АҚШ Өкілдер палатасы мен Сенатының орындарын жеңіп алды. 1854 жылы Республикалық партия құрылғаннан бері алғаш рет, ешбір республикашы бұрын демократтардың иеленген Өкілдер палатасы, Сенатта немесе губернаторлық орынды қайтарып алмады. Демократтар Өкілдер палатасында 233–202 есе көп орынға ие болды және АҚШ Сенатында 49–49 теңдікке қол жеткізді. Сенаттағы орын саны кейде БАҚ-та 51–49 деп көрсетіледі, оның ішінде тәуелсіз кандидаттар ретінде қатысқан екі сенатор бар: Берни Сандерс және демократтармен бірігіп жұмыс істеуге уәде берген Джо Либерман. Сенаттың соңғы нәтижесі демократ Джим Уэбб Вирджиния штатында қолданыстағы Джордж Алленнен жеңіске жеткенде шешілді, деп Associated Press хабарлады. 2006 жылдың 9 қарашасында Аллен мен Монтана штатының республикалық сенаторы Конрад Бернс жеңілісті мойындады, Сенаттың бақылауын демократтарға өткізді. Бұл сайлау нәтижесінде Нэнси Пелоси (D Калифорния) тарихымыздағы алғашқы әйел, итальян-американ және Калифорниялық Өкілдер палатасының спикері, ал Гарри Рид (D Невада) – алғашқы мормон Сенаттың көпшілік көшбасшысы болды. Кит Эллисон (D Миннесота) АҚШ Конгресіне сайланған алғашқы мұсылман, ал Мази Хироно (D Гавай) және Хэнк Джонсон (D Джорджия) – АҚШ үкіметіндегі алғашқы буддистер атанды. Жеті штат бір жынысты некелерді мойындауға тыйым салса, Аризона мұндай бастаманы қабылдамаған алғашқы штат болды. Оңтүстік Дакота федералдық конституциялық аборт құқықтарын күшпен жоюға бағытталған, барлық жағдайларда абортты тыйым салатын ұсынысты қабылдамады, бұл Роу против Уэйд ісінің күшін жоюға әкелуі мүмкін еді. Бұл нәтиже 2022 жылы орын алды, Миссисипи штатының заңы бойынша абортқа 15 апталық шектеу қойылды, бұл Доббс против Джексон ісіне және Роудың күшін жоюға әкелді. Республикашылдардың жоғалтқан Өкілдер палатасы мен Сенаттағы орындарының бір бөлігі 1994 жылғы «Республикалық революция» мүшелеріне тиесілі болды. Пенсильваниядан Рик Санторум мен Огайодан Майк ДеУайн сенаторлары, сондай-ақ Нью-Гэмпширден Чарли Басс, Индианадан Джон Хостеттлер, Миннесотадан Гил Гуткнехт және Аризонадан Дж.Д.Хейворт 1994 жылғы сайлауда демократтардың орындарын жеңіп алған, бірақ 2006 жылы жеңіліске ұшырады. Нью-Йорктан Сью Келли де 1994 жылы сайланған, ол да жеңілді. Демократтар Канзас штатының 2-ші және Огайо штатының 18-ші округтерін де қайтарып алды, олар 1994 жылы жоғалған еді. 2006 жылғы сайлауда Демократиялық партия штат губернаторларының көпшілігін де иеленді, Нью-Йорк, Массачусетс, Колорадо, Арканзас, Мэриленд және Огайо штаттарында республикалық губернаторлардың билігін алды, бұл партияға губернаторлардың 28–22 есе көптігін қамтамасыз етті. Марк Фоулидің конгресс парақшасы, Джек Абрамоффтың жанжалы және неке адалдығын бұзу және зорлық-зомбылық туралы айыптаулар сияқты түрлі даулар кейбір кандидаттардың үмітін жоққа шығарды, әсіресе PA 10 және NY 20 округтеріндегі қолданыстағы сенаторлардың үмітін, бұл елдегі ең жағымсыз сайлау кампанияларының біріне айналды. Вирджиния штатының сенаторы Джордж Аллен, 2008 жылғы республикалық президенттік сайлауға үміткер, қарсыласының науқанында жұмыс істеген жас американдық индейге қатысты нәсілдік айыптау сөздері тіркелген видеодан кейін қайта сайлану мүмкіндігінен айырылды.

Үшінші тараптар

Үшінші партиялар 2006 жылғы сайлауда көбінесе ара-жібісіз нәтижелерге қол жеткізді. Мэн штатының Өкілдер палатасында Жасыл партиядан сайланған Джон Эдер Портлендтің 118-ші округі үшін өткен қатыгез сайлауда демократ Джон Хинкке шамалы есе жіберді. Эдердің жеңілісі АҚШ Жасыл қозғалысының кез келген штаттағы ең жоғары сайланған лауазымын жойды. Вермонт штатының Өкілдер палатасында Вермонт прогрессивті партиясы палатадағы алты орынды сәтті сақтап қалды. Вермонт прогрессивті партиясы соңғы жылдары АҚШ-та жоғары лауазымға сайланған ең табысты үшінші партиялардың біріне айналды. Иллинойс штатында демократ губернаторы Род Благоевич пен республикалық кандидат Джуди Бар Топинкаға наразылық білдірген сайлаушылардың 10%-ы Жасыл партиядан Рич Уитниге дауыс берді, Уитни телерадио арналарында үгіт жүргізбесе де, бұл үлкен жетістік саналды. Монтана штатында Рик Жор, Монтана Өкілдер палатасының 12-ші округіне сайланған оңшыл Конституция партиясының алғашқы кандидаты болып тарихқа енді. Жор 2004 жылы үш дауыс айырмасымен жеңіске жеткенімен, сот демократтардың жеңісіне жеткілікті дауыстарды жойды. 2006 жылғы сайлауда Жор 56,2% дауыс жинап, сенімді жеңіске жетті. Алайда Монтана Конституция партиясы енді ұлттық партияның құрамында тіркелмегендіктен, АҚШ Конституция партиясының жоғары лауазымға иелік ету құқығы жойылды. Либертариандық және Реформа партиялары штаттағы заң шығарушы органдарға бірде-бір орын жеңе алмады.

Жергілікті сайлау

Жергілікті, қалалық және округтік мемлекеттік лауазымдарға көптеген сайлаулар өтті. Оңтүстік Дакота штатында ерекше жағдай болды: Мари Стайхен сайлауға екі ай бұрын қайтыс болғанына қарамастан, Джерольд округі комиссары болып сайланды. Оның аты бюллетеньде өзгертілмеді, ал дауыс бергендер оның қайтыс болғанын білді. Калифорния штатының 100 мыңнан астам тұрғыны бар Ричмонд қаласында Жасыл партиядан үміткер, қалалық кеңес мүшесі Гейл Маклафлин демократ Ирма Андерсонды жеңіп, осындай ірі қаланың тұңғыш Жасыл партиялық мэрі атанды. Невада штатындағы Конституция партиясының бөлімшесі, "Тәуелсіз американдық партия" (Невада) деп аталатын, екі үміткер де сайланды. Джеки Берг 54,1% дауыспен Еврика округінің кеңсе меңгерушісі болып сайланды, бұл республикашыл және либертариандық үміткерлерден айқын артықшылықты құрады. Сондай-ақ, Сель Очоа Невада штатының Searchlight қаласында 54,93% дауыс жинап, республикалық қарсыласын жеңіп, жаңа полиция инспекторы болады. Неваданың тәуелсіз партиясының тағы бір өкілі Билл Уилкерсон Элко, Невада мектеп кеңесіне сайланды, бұл сайлау партиялық сипатта болған жоқ. Монтана штатының Миссула округінде тұрғындар шериф департаментіне марихуанаға қатысты құқық бұзушылықтарды ең соңғы шара ретінде қарауды ұсынды. Техас штатының Далас округінде демократтар 42 республикалық судьялық орынның 41-ін, сондай-ақ округтік прокурордың кеңсесі мен округтік судья лауазымын қайта бақылауға алды.

Жаңғақтар

Көптеген саяси сарапшылар сайлау нәтижелерінің президент Джордж Буштың Ирак соғысындағы саясаты мен Конгресстегі жемқорлыққа байланысты екеніне келісті. Сайлау нәтижелеріне байланысты өткен баспасөз конференциясында президент Буш сайлаудың жалпы нәтижелерін демократтардың "қатты жеңілісі" деп атады.

Демократиялық күн тәртібі

Демократтар ең төменгі жалақыны көтеру, 9/11 комиссиясының барлық ұсыныстарын іске асыру, мұнай компанияларына берілетін субсидияларды жою, лоббистердің қызметін шектеу, ең бай америкалықтарға салық жеңілдіктерін жою, студенттік несиелердің пайыздық сыйымдылығын төмендету, шешек жасушаларын зерттеуді кеңейту, Ирактағы соғысқа дейін және оның кезінде жасалған әрекеттері үшін саяси тағайындалғандарды тергеу, қолданыстағы салық жеңілдіктерінің мерзімін ұзартуға рұқсат бермеу және Medicare жүйесі арқылы дәрі-дәрмек бағаларын келісуді жоспарлады. Олар 2007 жылғы қаңтарда билікке келген алғашқы 100 заң шығару сағатының ішінде осы мәселелер бойынша заң қабылдауды көздеді. "Democrasource, LLC" (Огайо штатындағы ұлттық саяси кеңес беру тобы) президенті Брайан Райттың сөзіне қарағанда, "Әкімшілік пен Ирак жағдайы осы жылға бағыт-бағдар берді. Бұл жаңа билік тепе-теңдігі елді дұрыс жолға қоюға ықпал ете алады".

Дональд Рамсфелд

8 қарашада өткен баспасөз конференциясында Буш сайлау туралы сөз сөйлеп, Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелдтің отставкаға кететінін жариялады. Буш: "Ирактағы соғысымыздың нәтижелеріне қатысты сайлаудың нені білдіретіні туралы көптеген пікірлер айтылып жатыр. Көптеген американдықтардың кешегі сайлауда ондағы үлкен прогресс болмауына наразылық білдіргенін түсінемін" деді. Сайлауға дейін Буш Рамсфелдті президенттік мерзімінің соңына дейін Қорғаныс министрі қызметінде қалдыру ниетін білдірген еді. Бірақ, Буш 8 қарашадағы демократтардың жеңісі Рамсфелдтің отставкаға кетуіне себеп болмағанын мәлімдеді. Рамсфелдтің қызметі сайлауға бірнеше ай бұрын күмәнді күйде болған, және оны сайлаудан кейін де қызметте қалдыру туралы шешім де бірнеше ай бұрын қабылданған көрінеді. Міне, осының бәрі оның отставкаға кетуіне соқтырды.

Республикашылдардың басшылығы

Сол күні, сол кездегі Палата Төрағасы, Иллинойс штатының 14-ші округінен сайланған өкіл Деннис Хастерт 110-шы Конгресс үшін Оппозиция жетекшісі лауазымына таласпайтынын мәлімдеді.

Дауыс беру үрдісі

Сайлаудан кейін "The Weekly Standard" газеті АҚШ Конгресін Республикалық партияның қалай басқарғанына қатысты бірқатар сынға толы мақалалар жариялады. Газет G.O.P.-тың сайлаудағы жеңілісін "апатқа дейін аздап жетпеген" деп сипаттап, "реформа партиясы ештеңе реформаламады" деді. Сондай-ақ, Демократиялық партияның "демократиялық биліктің географиялық аймағын" Монтана, Колорадо, Аризона, Вайоминг, Пенсильвания, Индиана, Огайо, Мичиган, Висконсин және Миннесота сияқты бұрын Республикалық партияның бақылауында болған штаттарға кеңейткенін, ал Иллинойс сияқты штаттарды Демократиялық партияның бекіністеріне айналдырғанын мәлімдеді. Жаңа Англия аймағында Род-Айленд штатының танымал Республикалық сенаторы Линкольн Чафи, 60%-ға жуық қолдауға ие болғанына қарамастан, жеңіліске ұшырады. Республикалық партия қазір 22 конгресс округінің ішінде Крис Шейс басқаратын CT 04 округін ғана бақылайды. Демократтар Атлантиканың орталық бөлігінде де анық басымдыққа ие болды. Нью-Йорк штатында екі Республикалық конгрессмен жеңіліске ұшырады, ал Демократтар Республикалық партиядан бос қалған бір орынды иеленді. Бұл орындардың барлығы штаттың солтүстігіндегі Республикалық партияның бекіністерінен алынды. Пенсильвания штатында төрт Республикалық конгрессмен жеңіліске ұшырады. Демократтар сайлау өткізілген барлық Солтүстік-Шығыс штаттарының заң шығарушы органдарында орын алды, Род-Айленд штатында жағдай өзгеріссіз қалды (демократтардың басымдығы сақталды). Коннектикут штатының Өкілдер палатасы мен Сенатында, сондай-ақ 1874 жылдан бері алғаш рет Нью-Гэмпшир штатының заң шығарушы органының екі палатасында да басымдыққа ие болды. Демократтар Мэриленд пен Нью-Джерси штаттарындағы екі сенат орынын да күткеннен асып түсетін үлкен артықшылықпен жеңіп алды, сондай-ақ Миссури мен Вирджиния штаттарындағы сенат орындарын да жеңіп алды. Газет Демократиялық партияның Индиана, Вирджиния және Огайо штаттарына енуі "Республикалық партияның болашақ табысқа жету мүмкіндігін күрт төмендетті" деп мәлімдеді. "Буш әкімшілігінің жартылай ресми органы" деп сипатталатын газет сондай-ақ саяси кеңсеге жол табу үшін көптеген адамдардың "мойынұсынуға" мәжбүр болатынын айтты. Партияның болашақ өміршеңдігі үшін Республикалық партияны орталыққа қарай жылжуға шақырды. "Консерваторлар мұны естігісі келмейді, бірақ оңтүстікке қарай жылжығаннан кейін ең үлкен жеңіске жеткен Республикалық партия өкілі" деді. Сондай-ақ, "Оңтүстік ұлттық басқарушы көпшілікті құруға жеткілікті кеңістік емес" деп қорытындылады.