Кіріспе

Америкалық Азаматтық соғысы шайқасы

1863 жылғы 17 шілдеде болған Хани-Спрингс шайқасы, сондай-ақ Елк-Крик оқиғасы деп те аталады, – Америка Азаматтық соғысы кезінде болған шайқас және Одақ күштерінің Үндістан аумағын бақылауға алудағы маңызды жеңісі. Бұл Оклахома штаты болып қалыптасқан аймақтағы Одақ және Конфедерация күштері арасындағы ең ірі шайқас болды. Бұл шайқастың ерекшелігі – екі тараптың да әскер құрамында ақ сарбаздар аз болды. Американың жергілікті халықтары қарсыласатын әскерлердің маңызды бөлігін құрады, ал Одақ әскерінде афроамерикалық бөлімшелер де болды. Шайқас болған жер қазіргі Чекота қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым, Маскоги қаласынан оңтүстікке қарай 24 шақырым жерде орналасқан. Бұл Форт Гибсоннан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Өмірбаян

Америка Азамат соғысының басында АҚШ Бес өркениетті тайпаны қолдауын тоқтатты. Мәдени және экономикалық себептерге байланысты, Үндістан территориясындағы Бес өркениетті тайпаның барлығы Америка Конфедерациялық Штаттарының жағына шықты. Конфедерация оларға қорғаныс, экономикалық ресурстар және тәуелсіздік ұсынды, сондай-ақ генерал Дуглас Х. Купер басшылығымен үнді әскерлерін құрды. Олар қысқа науқаннан кейін Про-Юнион Криктік үнді күштерін Чустеналах шайқасында жеңіспен аяқтаған соң ығыстырып шықты. Бірақ 1863 жылға қарай аймақтағы Конфедерацияның жағдайы нашарлады. Канзастан генерал-майор Джеймс Г. Блант бастаған Одақ әскерлері Конфедерация күштерін аймақтың солтүстігінен қуып шықты, көптеген черокилер Одаққа қолдау көрсетуге көшті. Сәуір айында полковник Уильям А. Филлипс басқаратын Одақ әскерлері Үндістан территориясындағы Форт Гибсонды қайта басып алды, бұл Конфедерация күштеріне Форт Смитте қауіп тудырды. Алайда, Филлипстің жабдықтау жолы Форт Гибсоннан Канзас штатындағы Форт Скоттқа дейін, солтүстікке қарай Техас жолының мал жолымен созылды. Купердің Хони-Спрингс лагерінен шыққан Конфедерация атты әскері Форт Гибсонды жиі шабуылдап, жабдықтау пойыздарына шабуыл жасады. Жабдықтау Форт Смит, Богги Депо, Форт Кобб, Форт Арбакл және Форт Вашитадан жүзеге асырылды. Бірақ Конфедерация Кэбин-Крик шайқасында 200 вагоннан тұратын Одақ жабдықтау пойызын тоқтатуға күш жеткізбеді. Жабдықтау пойызы Форт Гибсонға генерал Бланттың өзімен бірге, қосымша әскерлер мен артиллериямен бірге келді. Форттағы Одақ күштерінің саны шамамен 3000 адамды құрады. Осы кезеңде Одақ үшін күрескен 2-ші Үндістандық үй күзетшілері Конфедерация және Одақ шебі арасындағы бейтарап аймаққа қателікпен кіріп кетті. Одақ командирлері күзетшілерге кері шегінуге бұйрық берді, ал Конфедерация бұл – шегіну бұйрығы деп ойлап, шабуыл жасады. Конфедерация әскерлері 1-ші Канзас түсті ерікті жаяу әскерінің бекінілген қорғаныс шебіне шабуыл жасады, бірақ шабуыл сәтсіз аяқталды. Жеңіске жеткен Одақ күштері Хони-Спрингс қоймасын басып алды, дереу қолдануға болмайтын заттарды өртеп, алаңды басып алды. Блант бұл шайқасты үлкен жеңіс деп жариялады, Одақтың жоғалтулары 76 адамды (17 қаза тапқан және 60 жараланған) құрады, ал жаудың жоғалтулары 500-ден асты деді. Бірақ Купер Конфедерация тарапынан 181 адамның зардап шеккенін (134 қаза тапқан немесе жараланған және 47 тұтқынға алынған) хабарлады. Купер жаудың 200-ден астам әскерінің жойылғанын мәлімдеді.

Одақтың жеңісі себептері

Одақ әскері, оның құрамында афроамерикалықтар мен үндістердің әскерлері де болды, қару-жарақ саны мен сапасы бойынша айқын артықшылыққа ие болды. Одақ артиллериясында он 1857 жылғы 12 фунттық Наполеон гаубицасы, екі 6 фунттық гаубица және көптеген Спрингфилд мылтықтары болды. Одақ әскерлерінде де оқ-дәрі, снарядтар мен шашалар жеткілікті болды. Конфедерация әскерлері нашар қаруланған, көбінесе ескірген, тегіс ұңғылы мылтықтармен және кремнийлі мылтықтармен жабдықталған. Оларға арналған оқ-дәрі көбінесе арзан мексикалық ұнтақтан жасалған, ол жаңбырға өте сезімтал болды. Конфедерация әскерлерінің нашар жабдықталуы және олардың ұнтағын бүлдірген жаңбыр, конфедерацияның жеңілісіне үлкен үлес қосты. Алайда, кейбір куәгерлер, әсіресе болашақ крик үнді басшысы Джордж Вашингтон Грейсон, Купердің нашар басшылығы жеңіліске себеп болды деп мәлімдеді, конфедерация әскерінің шамамен жартысы тіпті шайқасқа қатыспаған деді.

Салдары

Соғыстан кейін жеңілген Конфедерация әскерлері қайтып кетті, өлген жолдастарын қалдырып, шамамен 50 шақырым қашықтықта Кэбелдің 3000 саяқты көмекші күштерімен қосылды. Генерал Блант оларды қумай, өйткені оның әскерлері мен аттары тығырықтан шығып, шаршаған еді. Ол оларға майданда түнде орналасып, жаралыларды емдеуді және екі тараптың да қаза тапқандарын жерлеуді бұйырды. Бланттың өзі әлі де энцефалиттен кейін қатты қызудан зардап шегіп жатты. Соңында ол күнінің қалған бөлігін төсекте өткіруге мәжбүр болды. Келесі күні кешке Блант әскерлерге Форт Гибсонға қайтуға бұйрық берді. Кейін Купер Блантқа Конфедерацияның қаза тапқандарын жерлегені үшін алғыс айтатын хат жазды. Соғыстан кейін Одақ әскерлерінің мәйіттері эксгумацияланып, Форт Гибсон ұлттық зиратында қайта жерленді. Конфедерация әскерлері 1863 жылдың тамызында Форт Смиттен бас тартып, оны Одақ күштеріне қайтаруға қалдырды. Стенд Уоти сияқты көрнекті офицерлердің күш-жігеріне қарамастан, аймақтағы Конфедерация күштері ешқашан бастамашылықты қайтарып алмады және Одақ әскерімен ашық, тікелей шайқасқа түспеді, оның орнына Федералдық армиямен күресу үшін негізінен партизандық соғыс пен шағын атты әскерлік операцияларға сүйенді. Honey Springs қоймасындағы жабдықтың жоғалуы да апатқа ұшырады. Бұрыннан-ақ тар бюджетпен және нашар жабдықпен жұмыс істеген Конфедерация күштері соғысты жалғастыру үшін ұсталған Одақ соғыс материалдарына көбірек тәуелді болды.