Кіріспе

Жаңа партия немесе Модернисттік партия (Νεωτεριστικόν Κόμμα, Neoteristikon Komma) – Грек еліндегі реформалық саяси партия.

Саяси ахуал

Бірінші грек Республикасы (1828–1832) және король Оттоның (1833–1863) билігі кезінде саяси партиялар негізінен ірі державалардың ықпалындағы клиенттік қатынастарға негізделген: Ресей партиясы, ағылшын партиясы және француз партиясы. Георгий I билігінің алғашқы жылдары елдің саяси өмірі бұрынғы Оттон кезеңінен көп ерекшеленбеді. Сонымен қатар, 1864 жылғы жаңа Конституция саяси жүйені жаңғыртуға бағытталған. Дегенмен, монархтың саяси араласуы тоқталмады, және «сарай үкіметтері» бірінен соң бірі ауысып тұрды. Ескі саяси партиялардың тарауы нақты және тұрақты парламенттік принциптерге негізделген жаңа партиялардың құрылуына әкелді. 1870 жылдарға дейін принциптері мен саяси бағдарламасы жоқ, еркін партиялар басым болды, олар көбінесе шамалы харизматикалық көшбасшының тұлғасы төңірегінде ұйымдастырылды. Бұл жағдай Шарилаос Трикупис белсенді түрде араласуымен өзгерді, ол өзінің Бесінші партиясын жаңа философиялық негіздегі партияға айналдырды. Британдық екіпартиялық парламенттік жүйені қолдаушы; 1873 жылы ол батыс демократияларының үлгісімен Жаңа партияны (Неотеристико Комма) құрды. Трикупис «Кім кінәлі?» деген тақырыптағы Афинадағы «Кайрои» газетінде жариялаған сындық мақаласында премьер-министрлерді таңдаудағы патшалық сүйкімділікке назар салды, одан кейін қысқа мерзімге түрмеге қамалып, 1875 жылғы жалпы сайлауға елді жетектеу үшін үкімет құруы сұралды. Бұл сайлау грек тарихындағы ең адал сайлаулардың бірі болды, бірақ Жаңа партия Александрос Кумундуростың Ұлттық партиясынан жеңіліске ұшырады.

Партияның философиясы

Жаңа партия елдің саяси, әлеуметтік және экономикалық өмірін жаңғырту (Батыс Еуропа мәдениетін үлгі етіп алу деп түсіндіріледі) принциптері негізінде құрылды. Жаңа партияның басымдығы жеке экономикалық саланың дамуы және оның нәтижесінде экономикаға мемлекеттік араласуды шектеу болды. Бұл саяси бағдарламаны Грек мемлекетінде қалыптасып келе жатқан орта тап, шетелде тұратын гректердің кәсіби қызметтері және дәстүрлі еуропалық экономикалардың күрт төмендеуіне байланысты жаңа инвестициялық мүмкіндіктер іздеген батыс еуропалық инвесторлар қолдады. Осылайша, Жаңа партияның бағдарламасы грек мемлекетіне британ либерализмінің жаңа идеялары мен принциптерін жүйелі түрде енгізді. Дегенмен, бұл бағдарламаны оны заманауи партия деп сипаттауға жеткіліксіз. Партия ішінде саясатты жоспарлау және шешім қабылдау үшін жауапты, қалыптасқан басқару тәртібі мен органдары болмағандықтан, бұл партия Грек тарихындағы көптеген саяси топтар сияқты көшбасшыға тәуелді болды. Сондықтан, Неотеристико партиясын "аралық" партия деп атау дәлірек болар еді, себебі ол жаңа институттар мен тәртіптерді құрудың орнына, партияларды жаңғырту талаптарын қойды.

Сайлау тарихы

Ұлттық партия 1882 жылдың 15 наурызына дейін билікте болды. Осы уақыт ішінде ол реформалардың белсенді бағдарламасын жүзеге асыра алды. Трикупис экономиканы қолдау үшін инфрақұрылым құру және шетелдік инвестицияларды тарту қажеттігіне қатты сенді. Жол және теміржол құрылысының прогрессивті бағдарламасы ішкі байланыстарды айтарлықтай жақсартты. Ол қол қойған жұмыстардың ең маңыздысы – Коринф каналын қазу болды. 1885 жылғы жалпы сайлауда сайлаушылар Теодорос Делиганнис басқарған Ұлттық партияның 184 депутатына қарсы Жаңа партияның 56 депутатын ғана сайлады. Бірақ мандатына қарамастан, Делиганнис үкіметі бір жылдан кейін құлады және Трикупис 1890 жылға дейін қайтадан премьер-министр болды. Трикупис 1892 жылдың 22 маусымынан 1893 жылдың 15 мамырына дейін Жаңа партия үкіметтерін басқарды, онда Трикупис парламент алдында тұрып, өзінің мансабындағы ең әйгілі мәлімдемесін жасады: "Өкінішке орай, біз банкрот болдық". Бұл Грекияның құрлықта және теңізде әскери күштерін жаңғыртуға тырысқан және әр үкімет алдыңғысынан озуға тырысқан кездегі үлкен шығындардың салдарынан болды. Шетелдік қарыздардың төлемі тоқтатылды, ал барлық ең қажетті емес шығындар қысқартылды. Жаңа партия 1893 жылдың 11 қарашасынан 1895 жылдың 24 қаңтарына дейін билікте болды. Осы кезеңде 1896 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын ұйымдастыру жоспарлау басталды. Трикупис ойындарға күмәнданып, елдің осы шығындарды көтере алмайтынен қорқыды. Бірақ ол ақырында оларды өткізуге келісіп, қажетті шараларды қабылдады. Бұл оның соңғы өкілеттігі болды. Трикупис елдің кредиторларымен келісімге келуге тырысты, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Оның ұсынған алғашқы салық салу туралы заң жобасы үлкен қарсылық туғызды, сондықтан ол 1895 жылдың қаңтарында отставкаға кетті. 1895 жылғы жалпы сайлауда төрт айдан кейін ол және оның Жаңа партиясы жеңілді, ал бір жыл ішінде Жаңа партияның білген жалғыз көшбасшысы қайтыс болды. Корфиот Георгиос Теотокис партияны басқарды және премьер-министр болды: 14 сәуір 1899 жылдан 25 қараша 1901 жылға дейін, 27 маусым 1903 жылдан 11 шілде 1903 жылға дейін және 19 желтоқсан 1903 жылдан 29 желтоқсан 1904 жылға дейін. 1905 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін ол 21 желтоқсан 1905 жылдан 29 шілде 1909 жылға дейін премьер-министр қызметін атқарды. Гуди мәлімдемесінің нәтижесінде әскер тарапынан құлатылған Теотокис Жаңа партияның соңғы басшысы болды. 1910 жылы Грекияға Элефтериос Венизелос келгеннен кейін либералды жақтастардың көпшілігі жаңа Комма Филелефтерон партиясына өтті.