Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1942–44 жылдары Польшадағы соғыс қылмыстарының дәлелдерін жою жөніндегі нацистік жоба.
1942–44 Nazi project to destroy evidence of war crimes in Poland
Sonderaktion 1005 («Арнайы іс-шара 1005»), сондай-ақ Aktion 1005 немесе Enterdungsaktion («Эксумациялық іс-шара») деп аталатын бұл операция 1942 жылдың маусымынан 1944 жылдың соңына дейін жүргізілген құпия нацистік операция болды. Жобаның мақсаты – Польшаның Бас үкіметі басып алған аймағындағы барлық еврейлерді жоюға бағытталған Рейнхард операциясы кезінде жасалған жаппай қырғынның кез келген дәлелін жасыру немесе жою еді. Зондеркомандо тұтқындарынан құралған топтар, ресми түрде Лейхенкомандо («майыттар тобы») деп аталды, жаппай қабірлерді қазып, денелерді өртеп жіберуге мәжбүр болды; тұтқындардың қашуына жол бермеу үшін олар көбінесе тізбекпен байланды. Бұл жоба Режимдік полиция батальондары мен Einsatzgruppen – миллиондаған адамды, оның ішінде 1 миллионнан астам еврей, рома және славяндарды өлтірген неміс өлім отрядтары жасаған геноцидтің дәлелдерін жою мақсатымен жүзеге асырылды. Аталған іс-шараны Sicherheitsdienst (SD) және униформа киген тәртіп полициясының бөлімдері бақылады.
Sonderaktion 1005 (, 'Special Action 1005'), also called Aktion 1005 or Enterdungsaktion (, 'Exhumation Action'), was a top secret Nazi operation conducted from June 1942 to late 1944. The goal of the project was to hide or destroy any evidence of the mass murder that had taken place under Operation Reinhard, the attempted (and largely
successful) extermination of all Jews in the General Government occupied zone of Poland. Groups of Sonderkommando prisoners, officially called Leichenkommandos ("corpse units"), were forced to exhume mass graves and burn the bodies; inmates were often put in chains to prevent them from escaping. The project was put in place to destroy evidence of the genocide that had been committed by the Order Police battalions and Einsatzgruppen, the German death squads who murdered millions, including more than 1 million Jews, Roma and Slavs. The Aktion was overseen by selected squads of the Sicherheitsdienst (SD) and the uniformed Order Police.
Операциялар
1942 жылдың наурыз айында Рейх қауіпсіздік бас кеңсесінің басшысы Рейнхард Гейдрих, жоғары дәрежелі СС офицері Пол Блобельді 1005-і операцияны жүргізуге тағайындады, бірақ Гейдрих 1942 жылдың маусым айының басында жасалған қастандықтан алған жарақатынан қайтыс болғандықтан, операцияның басталуы кейінге шегерілді. Маусым айының соңында гестапо басшысы Генрих Мюллер Блобельге тапсырма берді. Операцияның басты мақсаты – еврейлерді жоюға қатысты дәлелдерді жою болғанмен, нацистік репрессиялардың еврей емес құрбандары да оған тартылды. Блобель Челмно (Кульмхоф) жойқын лагерінде тәжірибе жүргізе бастады. Эксгумацияланған денелерді өртеу үшін тұтандырғыш бомбаларды қолдану әрекеттері сәтсіз аяқталды, себебі қарулар жақын жердегі орманды өртеп жіберді. Соңында, ең тиімді әдіс – темір торлардағы алып өртеулер екені анықталды. Бұл әдіс теміржол рельстерінің үстіне бір-бірімен кезегімен тізілген мәйіттер мен отынды үйіп салуды көздейтін. Өрт толыққан соң, қалған сүйек сынықтарын ауыр темір таяқтармен немесе ұнтақтағыш машинада ұсатып, содан кейін шұңқырларға қайта көміп тастауға болатын. Треблинка жойқын лагерінде мәйіттерді жартылай өнеркәсіптік күйдіруге бұрынғы жерлеулермен байланысты саяси тәуекел бар екені анықталғаннан кейін кірісті. 1943 жылы Кеңес Одағының Катынь оқиғасында қаза болған 22 мың поляк құрбанының денелері Смоленск маңынан табылып, Адольф Гитлерге хабарланды. Олардың денелері жер астында жақсы сақталған, бұл кеңестік жаппай қырғынды куәландырды. 1943 жылдың сәуір айында нацистік пропаганда осы соғыс қылмысына халықаралық қоғамның назарын аудара бастады. Осы арада, жаппай қабірлерді қазу және олардың орнына жүздеген мың құрбандарды өртеп жіберу туралы құпия бұйрық сәуір айында тікелей нацистік басшылардан келді. 1943 жылдың наурыз айында лагерьге келген Генрих Гиммлердің өзі бұйрығы бойынша Треблинкада жерленген мәйіттерді қазып шығарды және өртеді. Рельстерді тор ретінде пайдалану туралы нұсқауды лагерьдегі кремация маманы Герберт Флос берген. Денелерді ұзаққа созылған өртке жапқан, ал олардың үстіне бетон блоктармен орнатылған рельстер салынған. Оларды отынға бензин құйып, шамамен 300 тұтқын қатысқан бір үлкен өртке күйдірді. Бельжекте тәулік бойы жұмыс 1943 жылдың наурызына дейін жалғасты. Треблинкада ол шілде айының соңына дейін толық қарқынмен жүрді. Операция сондай-ақ Баби Яр, Понары, Тоғызыншы форт сияқты бұрынғы жаппай қырғындар орын алған жерлерге де қайта оралды. 1944 жылы Кеңес әскерлерінің шабуылы күшейген кезде Рейхсгау Вартеланд басшысы Вильгельм Коппе, Бас үкімет аумағының бес округіне 1005-і операциясын жүргізу үшін өз командаларын құруға бұйрық берді, мақсаты – жаппай қабірлерді «тазалау» еді. Операциялар толыққанды сәтті болмады, себебі Кеңес әскерлері кейбір жерлерге оларды тазартудан бұрын жетіп келді. Блобель Айнзатцгруппен ісінде АҚШ-тың Нюрнберг әскери трибуналынан өлім жазасына кесілді. Ол 1951 жылдың 7 маусымында Ландсберг түрмесінде асылып өлтірілді. Блобельге шамамен 60 мың өлім жазылады, бірақ Нюрнбергте куәлік берген кезде ол 10-15 мың адамды ғана өлтіргенін мәлімдеді. 1961 жылы Айхманның сотында прокурорлар Айхманның Блобельдің бастығы болғанын дәлелдеуге тырысты, бірақ сот оны қабылдамады. Блобельдің бастығы Генрих Мюллер еді.
In March 1942, Reinhard Heydrich, head of the Reich Security Main Office, placed high ranking SS functionary Paul Blobel in charge of the Aktion 1005, but its start was delayed after Heydrich died in early June 1942 from wounds sustained in an assassination attempt. It was after the end of June that Heinrich Müller, head of the Gestapo, finally gave Blobel his orders. While the principal aim was to erase evidence of Jewish exterminations, the Aktion would also include non Jewish victims of Nazi persecution. Blobel began his work experimenting at the Chełmno extermination camp (Kulmhof). Attempts to use incendiary bombs to destroy exhumed bodies were unsuccessful, as the weapons set fire to nearby forests. The most effective way was eventually found to be a giant pyres on iron grills. The method involved building alternating layers of corpses and firewood on railway tracks. After the pyre burned down, remaining bone fragments could be crushed by pounding with heavy dowels or in a grinding machine and then re buried in pits. The semi industrial incineration of corpses at the Treblinka extermination camp began as soon as the political danger associated with the earlier burials was realised. In 1943, the 22,000 Polish victims of the Soviet Katyn massacre were discovered near Smolensk and reported to Adolf Hitler. Their remains were well preserved underground, attesting to the Soviet mass murder. By April 1943, Nazi propaganda began to draw attention of the international community to that war crime. Meanwhile, the secret orders to exhume mass graves and instead to burn the hundreds of thousands of victims came directly from the Nazi leadership in April. The corpses that had been buried at Treblinka with the use of a crawler excavator were dug up and cremated on the orders of Heinrich Himmler himself, who visited the camp in March 1943. The instructions to utilise rails as grates came from Herbert Floss, the camp's cremation expert. The bodies were placed on cremation pyres that were up to long, with rails laid across the pits on concrete blocks. They were splashed with petrol over wood and burned in one massive blaze attended by roughly 300 prisoners, who operated the pyres. In Bełżec, the round the clock operation lasted until March 1943. In Treblinka, it went on at full speed until the end of July. The operation also returned to the scenes of earlier mass killings such as Babi Yar, Ponary, the Ninth Fort, By 1944, with Soviet armies advancing, Wilhelm Koppe, head of the Reichsgau Wartheland, ordered that each of the five districts of General Government territory set up its own Aktion 1005 commando to begin "cleaning" mass graves. The operations were not entirely successful, as the advancing Soviet troops reached some of the sites before they could be cleared. Blobel was sentenced to death by the US Nuremberg Military Tribunal in the Einsatzgruppen Trial. He was hanged at Landsberg Prison on June 7, 1951. Nearly 60,000 deaths are attributable to Blobel, but during his testimony at Nuremberg, he claimed that he killed only 10,000 to 15,000 people. The prosecution at the trial of Eichmann in 1961 attempted to prove that Eichmann was Blobel's superior, but the court did not accept it. Blobel's superior was actually Heinrich Müller.