Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тілдік емес (немесе тілге дейінгі) мағына – тілдік белгілер арқылы берілмейтін немесе қабылданылмайтын мағынаның бір түрі. Лингвистикада бұл ұғым талқылаулар барысында қолданылады. Онда осы мағынаның тіл арқылы берілген мағынадан (яғни семантикадан) ерекшеленуі, сондай-ақ лингвистикалық теорияда қандай рөл атқаруы керек екендігі, немесе тілдік білім ойлау және түсінік қалыптастыруға қаншалықты әсер ететіндігі туралы мәселелер қарастырылады (мысалы, ой-тіл гипотезасы немесе тілдік релятивизм).
Non linguistic (or pre linguistic) meaning is a type of meaning not mediated or perceived through linguistic signs. In linguistics, the concept is used in discussions,It is whether about such meaning is different from meaning expressed through language (i. e. semantics), It is also Interesting ,should play a role in linguistic theory, or to which extent thought and conceptualization is affected by linguistic knowledge (as in the language of thought hypothesis or linguistic relativity).
Ішкі түсінік ретінде мағына
Адамдар ғаламдағы әр түрлі нысандардың бір-бірімен байланысты екенін сезінеді. Осы сезімді әдетте адамның “мағына” сезімі деп атайды. Бір адам кинотеатрдағы фильмнен кейін: “Бұл фильм сен үшін қандай мағынаға ие болды?” деп сұрағанда, осы мағына сезімі ояндырады. Қысқасы, “мағына” сөзі кейде адамдардың әлемді қабылдауын сипаттау үшін қолданылады. Мысал: “Түйіндер – мағынамен байланысқан және біріккен ақпараттың бөліктері. (Детальдарды жаттаудың орнына, жалпы мағынаны түсіну) жеке есте сақтау іздерін біріктіріп, түсініктерді құрайды”. Семантиканың бір түрі ретінде қарапайым немесе идеалданбаған мағына – психология мен этиканың бір саласы болып табылады және ол Леди Уэлбидің 20-ғасырдың басында қызының “семантика” терминін француз тілінен аударғаннан кейін “мағына” терминін алғашқы қолданылуын көрсетеді. Екінші жағынан, мағына, егер ол кейінірек нақты жағдайларды және сөйлеушілер мен жазушылардың нақты ниеттерін ескермей, объективтендірілсе, сөздердің, тіркестердің және сөйлемдердің мағынасы бар сияқты көрінетін жолдарды зерттейді. Объективтендірілген семантика, қарым-қатынасқа бағытталған семантикамен қарама-қарсы келеді, онда белгілі бір сөйлеушілер мен жазушылардың ниеті мен болжамдарын түсіну маңызды, яғни адамдар сөздерді, сөйлемдерді немесе ұсыныстарды емес, мағынаны білдіреді деген идея. Негізгі айырмашылық – себептерді қатынастармен немесе заңдармен байланыстырса, мағынаны объективтендіру және оны тіл білімінің бір саласы деп санау қалыпты жағдай. Ал егер себептерді белгілі бір субъектілермен, нысандармен немесе күштермен байланыстырса, яғни себептеу – ықпал ету дегенді білдірсе (көптеген тарихшылар мен тәжірибелі адамдардың пікірінше), онда нақты немесе объективтендірілмеген мағына басты орынға шығады және біз адам психологиясының бір аспектісі ретінде ниет немесе мақсатпен айналысамыз, өйткені адамның ниеті тіл мен тіл білімінен тәуелсіз болуы мүмкін және көбінесе болады. Мысалы, жақсы немесе жаман бедел сияқты коннотация, денотацияға қарама-қарсы, тілдік емес мағынаның бір түрі деп қарастырылуы мүмкін.
The sense that sentient creatures have that the various objects of our universe are linked is commonly referred to as a person's sense of "meaning". This is the sense of meaning at work when asking a person when they leave a theater, "What did that movie mean to you?" In short, the word "meaning" can sometimes be used to describe the interpretations that people have of the world. Example: "Chunks are pieces of information linked and bound by meaning. (Remembering details vs. getting an overall meaning) links individual memory traces together, to create conceptual chunks." Basic or non idealized meaning as a type of semantics is a branch of psychology and ethics and reflects the original use of the term "meaning" as understood early in the 20th century by Lady Welby after her daughter had translated the term "semantics" from French. On the other hand, meaning, in so far as it was later objectified by not considering particular situations and the real intentions of speakers and writers, examines the ways in which words, phrases, and sentences can seem to have meaning. Objectified semantics is contrasted with communication focused semantics where understanding the intent and assumptions of particular speakers and writers is primary as in the idea that people mean and not words, sentences or propositions. An underlying difference is that where causes are identified with relations or laws then it is normal to objectify meaning and consider it a branch of linguistics, while if causes are identified with particular agents, objects, or forces as if to cause means to influence as most historians and practical people assume, then real or non objectified meaning is primary and we are dealing with intent or purpose as an aspect of human psychology, especially since human intent can be and often is independent of language and linguistics. Connotation, such as good or bad reputation, in contrast to denotation, can be considered a kind of non linguistic meaning.
Семантикалық мағынасы
"Мағына" сөзі тілдік қызметке тәуелсіз, сананың ішкі жұмысын сипаттау үшін қолданылады. Бұл терең психологиялық мағына. Егер басқа қолданыстарын қарастырсақ, ниет, сезім, ықпал, маңыздылық, құндылық және белгілеу сияқты ұғымдарды кездестіреміз. "Мағынасыз" деген кері пікір осы қолданыстарға қарсы келіп, оларды жоққа шығаратындықтан, сарапшылар олардың барлығының түйінінде түсіну және түсініктілік жатыр деп санайды. Мағынаны осылай түсінудің бір жолы – психоәлеуметтік теоретик Эрик Эриксонның көзқарасы. Эриксон адам денесінің дамуы мен әлеуметтену процесінде мағынаның қандай рөл атқаратыны туралы нақты пікірлері болды. Оның моделінде "мағына" – адамның эрогендік аймақтарымен және олардың сәйкес режимдерімен байланысты сыртқы қанағаттандыру көзі. Қосымша тақырыптар үшін "импринтинг (психология)" деген мақалаға жүгініңіз. Дене тілі арқылы болатын кейбір қарым-қатынастар тікелей адам инстинктінен туындайтын дене сигналдарынан пайда болады. Қызару, көзден жас шығу, эрекция және сескену реакциясы – осыған мысалдар. Бұл қарым-қатынас түрі көбінесе бейсаналық болып келеді, бірақ бәлігі де, қатысушыларға белгілі бір ақпаратты жеткізеді.
The word "meaning" can be used to describe the internal workings of the mind, independently of any linguistic activity. This sort of meaning is deeply psychological. If we look for other uses we can find intent, feeling, implication, importance, value, and signification. Since the negative form "meaningless" challenges and would deny these uses, experts believe that underlying them all are understanding and understandability. One approach to this way of understanding meaning was the psychosocial theorist Erik Erikson. Erikson had a certain perspective on the role of meaning in the process of human bodily development and socialization. Within his model, a "meaning" is the external source of gratification associated with the human erogenous zones and their respective modes. See imprinting (psychology) for some related topics. Some communication by body language arises out of bodily signals that follow directly out of human instinct. Blushing, tears, erections and the startle reaction are examples. This type of communication is usually unintentional, but nevertheless conveys certain information to anyone present.
Прагматика
Лингвистикалық емес мағынаны прагматика деп атауға болады, және оған сенімдер, импликатуралар, әлеуметтік факторлар және контекстің басқа да ерекшеліктері кіреді. Пол Грайс табиғи (яғни лингвистикалық емес) мағынаны, табиғи емес мағынадан ажыратады, себебі соңғысы ниетке негізделген. Бұл көзқарас, сөздің мағынасы оның салдары деп тұжырымдайтын прагматистермен байланысты. Осы көзқарасты қолдаған Чарльз Сандерс Пирс болды, ол келесіні жазды:
Non linguistic meaning may be identified as pragmatics, and include beliefs, implicatures, social factors and other features of the context. Paul Grice distinguished natural (i. e. non linguistic) from non natural meaning, as the latter is intention based. This perspective is related to the pragmatists, who insist that the meaning of an expression is its consequences. A proponent of this view was Charles Sanders Peirce, who wrote the following:
Прагматикалық дәстүрден тыс, 20 ғасырдың канадалық медиа философы Маршалл Маклюхан болды. Оның "медиа – хабар" деген танымал тұжырымын, мағынаның салдарлық теориясы деп түсінуге болады. Оның идеясы, коммуникация үшін қолданылатын медиа өзімен бірге ақпаратты алып жүреді: атап айтқанда, медианың танымал болуынан туындайтын салдарлар. Мысалы, шамның бір "мағынасы" – түнде оқуға мүмкіндік беруі.
Outside of the Pragmatic tradition was Canadian 20th century philosopher of media Marshall McLuhan. His famous dictum, "the medium is the message", can be understood to be a consequentialist theory of meaning. His idea was that the medium which is used to communicate carries with it information: namely, the consequences that arise from the fact that the medium has become popular. For example, one "meaning" of the light bulb might be the idea of being able to read during the night.
Мағына мен таным
Кейбір лингвистикалық емес мағына табиғи тарихтан ұзақ мерзімді даму нәтижесінде пайда болады. Бұл автопоэз және өзін-өзі ұйымдастыру теориясының негізі. Кейбір әлеуметтанушылар автопоэзді отбасы құрылымдық байланысының дамуына модель ретінде пайдаланады. Мұндай қарым-қатынастың классикалық мысалы – тоңдаушы-жеңілген қарым-қатынасы. Бұл қарым-қатынастар барлық тірі организмдер үшін, адамдарды қоса алғанда, өмір мен өлімге байланысты маңызды ішкі мағынаны білдіреді. Балалардың дамуын және кейбір адамдардағы мінез-құлық бұзылыстарын бақылау, адамның мән жасайтын процеске қажетті туа біткен қабілеттері бар екенін көрсетеді. Екі мысал:
Some non linguistic meaning emerges from natural history as a development over vast periods of time. This is the theory behind autopoiesis and self organization. Some social scientists use autopoiesis as a model for the development of structural coupling in the family. A typical example of this kind of relationship is the predator prey relationship. These relations carry strong intrinsic (life and death) meaning for all living organisms, including people. Observations of child development and of behavioral abnormalities in some people indicate that some innate capabilities of human beings are essential to the process of meaning creation. Two examples are:
Балалардың тілдің тез дамуы, бұл қалыпты оқу процесімен түсіндірілмейтін қарқынмен жүреді. Басқа адамдар туралы жеке "ой-өрісінің" жұмыс істеуі, яғни эмпатия, көптеген адамдардың туа біткен қабілеті болып табылады. (Жақында жарияланған зерттеулер, біз басқа жануарлармен ортақ болатын айналысты нейрондарға негізделген рефлекстік "ой-үлгісін" көрсетіп отыр.)
rapid language development in children, at a pace that can not be accounted for by the usual learning process. the functioning of a personal "theory of mind" about other people, or empathy, as an innate capability of most people. (Recently published research points to a reflex based "model of mind" that is built upon the mirror neurons that we share with certain other creatures.)
Идеялық тезия
Идеятезия – санамыздың мағынаны қабылдау қабілеті. Егер түсініктер белсендірілсе, яғни мағынасы түсінілсе, сезімталдық тәжірибеге әсер етеді. Мағына мен тәжірибе арасындағы осы тығыз байланыс идеятезияны зерттеу арқылы қарастырылады.
Ideasthesia refers to the capability of our minds to experience meaning. When concepts are activated i. e., when the meaning is extracted, the phenomenal experiences are affected. This tight relationship between meaning and experiences is investigated by research on ideasthesia.