Швециядағы оңшыл альянстың тарихы

Кіріспе

Бұрынғы саяси одақ

Альянс (Alliansen, 2004 жылдан бастап Швеция үшін одақ, Allians för Sverige) – орталық-оңшыл партияның басшысы Ульф Кристерссон және христиандық демократтар партиясының басшысы Эбба Буш бұл келісімді сынап, Буш Альянсты "аяқталған кезең" деп мәлімдеді.

Мүшелер

Альянс Швеция парламенті Риксдагтағы (Riksdag) төрт оңшыл-орталық (богерлиг, әдетте "бұржаулық" деп аударылады) партиядан тұрды. Оның құрамына кіретіндер: Ұлттық консервативтік партия (M), либералды консервативтік партия. Орталық партия (C), либералды, бұрынғы аграрлық партия. Христиан демократтар (KD), христиандық демократиялық партия. Либералдар (L, бұрынғы Либералды халық партиясы), либералды партия.

Тарих

Швеция саясаты 70 жылдан астам уақыт бойы Социал-демократиялық партияның үстемдігінде болды. Олар 1932 жылдан бері тоғыз жылды қоспағанда, барлық уақытта үкімет құрды (1936 жылдың жазы, 1976–1982 жылдар, 1991–1994 жылдар). Оппозициялық партиялар бұл жағдайдың себебінің бірі олардың нақты және тиімді балама үкімет ұсынбауы екенін анықтады. 2004 жылы Орталық партиясының төрағасы Мод Олофсонның Вестроботниядағы Хогфорс ауылындағы үйінде сол кездегі төрт оңшыл орталық партияның лидерлері – Геран Хагглунд (KD), Ларс Лейжонборг (L), Мод Олофсон (C) және Фредрик Райнфельдт (M) саяси ынтымақтастық құру туралы шешім қабылдады. Кездесу 2004 жылдың 31 тамызында төрт партияның сайлауға қатысу ниетін көрсететін бірлескен декларациямен аяқталды. Бір жыл өткен соң, Христиан-демократтар партиясының төрағасы Геран Хагглундтың Банкерйдегі үйінде ұқсас кездесу өтті, нәтижесінде одақ нығайтылды және тағы бір декларация жарияланды.

Мақсаттар мен саясат

Орталық оңдық "Швеция үшін одақ" партиясы 2006 жылғы Риксдаг сайлауында көпшілік орынды жеңіп алып, коалициялық үкімет құруды мақсат етті. Осы мақсатқа жету үшін мүше партиялар ортақ саяси мәлімдемелер жасап, бірлескен сайлау манифестін әзірлеуді шешті. Әр партияның өз манифесті мен саясаты болғанмен, олар Одақтың бірлескен ұсыныстарындағы ортақ ұсыныстар негізінде құрылатын болды. Одақтың алты сала бойынша жұмыс тобы болды: экономикалық саясат, білім беру саясаты, сыртқы саясат, әлеуметтік мемлекет, жұмыс және кәсіпкерлік саясаты, сондай-ақ құқық тәртібі саясаты. Бұл топтар партиялардың мөлшеріне қарай құрылмады, әр партиядан бір жоғары саяси лауазымдағы тұлға (көбінесе депутат) және бір қызметкер қатысты. Олардың жұмысы "әркім үлес қосады және әркім пайда көреді" принципіне негізделді. Саяси ынтымақтастықтың мысалы ретінде 2005 жылғы 2 қазанда Одақ партиялары ұсынған бюджеттік ұсынысты қарастыруға болады. Басты ұсыныс – 49 миллиард швед кронасы көлемінде салықты төмендету, бұл 2005 жылғы ЖІӨ-нің 1,9%-ы және мемлекеттік сектордың жалпы табысының 3,3%-ы болды. Әр партия өз саясатын қосымша ұсынды. Мысалы, Либералдар жоғары білім беруге қосымша 1 миллиард крон жұмсауды қаласа, Христиан демократтары отбасыларға жәрдемақы мен салық жеңілдіктерін ұсынғысы келді. 2006 жылғы 14 маусымда "Швеция үшін Одақ" келесі парламенттік кезеңде (2006–2010 жылдар) қолданылатын ортақ энергетикалық саясат туралы келісімге келді және осы кезеңде ешқандай атом электр станциясын жабуға уәде берді (Барсебек-2 станциясы 2005 жылы жабылған). Атом электр станцияларын салуға тыйым салынып, атом энергиясын кезең-кезеңмен тоқтату заңы күштен шығарылып, барлық энергия зерттеулеріне мемлекеттік гранттар беруге рұқсат етілді (қазіргі уақытта Швецияда атом энергиясын зерттеуге тыйым салынған). Одақтың үкіметі қауіпсіздік талаптары орындалған жағдайда, қолданыстағы станциялардың қуатын арттыруға барлық өтініштерді мақұлдайтын болды. Бұл қадам тарихи маңызы бар деп бағаланды, өйткені атом энергиясы мәселесі Швециядағы орталық оңшыл партиялардың арасында ұзақ жылдар бойы келіспеушілік тудырып келген. Орталық партия атом энергиясына қарсы болса, Ұлттық партия мен Христиан демократтары оның жалғасуын қолдайды, ал Либералдар көбірек атом электр станцияларын салуды қалайды. Бұл келісімнің ұзақ мерзімді перспективада сақталуына күмән туды, өйткені Орталық партия мен Либералдар атом энергиясы бойынша өздерінің негізгі ұстанымдарын өзгерткен жоқ. 2006 жылғы 5 шілдеде Готландтағы Альмедалендегі саяси аптада Одақ партиялары жылжымайтын мүлік салығын жою жоспарын жариялады. Олардың келісімінде салық салынатын құндылықтар қазіргі деңгейде тоқтатылып (қазіргі қайта бағалау тоқтатылатынын білдіреді), пәтерлерге салынатын салық ставкасы салық салынатын құндылықтың 0,5%-ынан 0,4%-ына дейін төмендетілетіні айтылды. Сондай-ақ, үйдің жер учаскесінің құнына салынатын салық 5000 кронмен шектелетін болды. Партиялар салықты жойып, оны мүліктің құнына тәуелсіз коммуналдық төлеммен алмастыруға келісті. Бұл реформа 2008 жылы жүзеге асырылуы жоспарланған. 2006 жылы жылжымайтын мүлік салығынан 28,1 миллиард крон түсуі күтілді, ал 2007 жылы 30,2 миллиард, 2008 жылы 32,2 миллиард кронға жетеді деп болжанып отыр (салық салынатын құндылықтардың өсуімен байланысты). Одақтың жоспарының бірінші кезегі (мүлік құндылықтарын тоқтату, жер құнына салынатын салықты шектеу және пәтерлерге салынатын мөлшерлемені төмендету) шамамен 4,5 миллиард кронға бағаланды. Бұл жобаның қаржыландырылуы 2006 жылғы тамызда Одақтың манифестінде жарияланды. "Швеция үшін Одақ" 2006 жылғы 23 тамызда "Көбірек жұмыспен қамтылған халық – көбірек бөлісуге мүмкіндік" ("Fler i arbete – mer att dela på") деген атпен сайлау манифестін жариялады. Сайлау нәтижесі сайлау түнінде Ұлттық партияның басшысы Фредрик Райнфельдт өзін жеңімпаз деп жариялап, Геран Перссон Премьер-министр лауазымынан және Социал-демократиялық партияның төрағасы лауазымынан кетіп отырғанын мәлімдеді. "Швеция үшін Одақтың" төрт оңшыл партиясы Фредрик Райнфельдт Премьер-министр болып тағайындалған үкімет құрды, ол 6 қазанда Риксдагқа ұсынылды.

The centre right Alliance for Sweden aimed to win a majority of seats in the 2006 Riksdag elections and to form a coalition government. In order to do this, the member parties decided to issue common policy statements and to draft a joint election manifesto. Each individual party still had its own manifesto and policies, but these would build up from common proposals in the Alliance's joint proposals. The Alliance had policy working groups for six areas: economic policy, education policy, foreign policy, the welfare state, employment and business policy, and policing. These were not set according to party size, but with one senior politician (often an MP) and one staff per party, and following the idea that "everybody contributes and everybody gains". An example of this policy cooperation was the budget proposal that the Alliance parties put forward on 2 October 2005. The core proposal was a tax cut of 49 billion Swedish kronor, which is 1.9% of GDP and 3.3% of the total income of the public sector in 2005. Each individual party also proposed its own policies in addition. For example, the Liberals wanted to spend 1bn kronor extra on tertiary education and the Christian Democrats want to have more benefits and tax deductions for families. On 14 June 2006 Alliance for Sweden agreed on a common energy policy which would apply over the next parliamentary term (2006–2010), and included a promise not to shut down any more nuclear reactors during that period (Barsebäck 2 was shut down in 2005). The proposal was that no more reactors were to be built, that the nuclear phase out law would be repealed and that all forms of energy research would be legal and able to receive state grants (research on nuclear power is currently forbidden in Sweden). An Alliance government would also grant any applications to increase the output of the existing plants, provided that it would be safe to do so. This has been hailed as a historic step, as disagreement over nuclear power has long plagued the centre right in Sweden: the Centre Party opposes nuclear power, the Moderates and Christian Democrats support its continuing operation while the Liberals want to build more reactors. Some doubts were raised about the long term survival of this compromise, as neither the Centre Party nor the Liberals have changed their fundamental positions on nuclear power. On 5 July 2006, during the politics week at Almedalen on Gotland, the Alliance parties announced a plan to abolish property tax. Their agreement promised to freeze taxable values at the current level (so that the revaluation that was being carried out would not apply), and to reduce the rate of tax on apartments from 0.5% to 0.4% of their taxable value. A ceiling of 5,000 kronor would also be imposed on the taxation of the value of a house's plot. The parties also agreed on the abolition of the tax and its replacement with a municipal charge independent of the value of the property; this reform was planned to be carried out in 2008. Property tax is estimated to bring in 28.1 billion kronor in 2006, rising to 30.2bn in 2007 and 32.2bn in 2008 (as taxable values rise). The first stage of the Alliance's plan (freezing property values, capping the tax on land value and reducing the rate for apartments) is estimated to cost around 4 5 billion kronor. The financing of this was to be revealed in the Alliance's manifesto in August 2006. Alliance for Sweden released its election manifesto, entitled More people in work more to share (Fler i arbete mer att dela på), on 23 August 2006. The result of the election was clear enough on election night for Moderate Party leader Fredrik Reinfeldt to declare himself the victor and for Göran Persson to announce his resignation as Prime Minister and as leader of the Social Democratic Party. The four centre right parties of Alliance for Sweden formed a government with Fredrik Reinfeldt as Prime Minister, which was presented to the Riksdag on 6 October.

Үкіметте (2006-2014 жж.)

Қаржы министрі Андерс Борг 2006 жылдың 16 қазанында үкіметтің алғашқы бюджетін ұсынды. Бюджетте Альянстың сайлау науқанында басым болған көптеген ұсыныстар қамтылған: табыс салығындағы жұмыс орнына арналған жеңілдік, ол еңбек нарығында қалуға қарттарды ынталандыру үшін үлкендетіледі, сондай-ақ, 1 қаңтардан бастап күшіне енеді, бір жылдан астам уақыттан бері жұмыссыз қалған адамдарды жұмысқа орналастырған компаниялар үшін төмендетілген жалақы салығы бар "жаңа жұмыс орындары". Жастарды жұмысқа қабылдаған компанияларға және үй шаруашылығы қызметтеріне салық жеңілдіктері 1 шілдеден бастап күшіне енеді. Бюджетте жарияланған салық жеңілдіктерінің жалпы сомасы 42 миллиард швед кронасын құрайды, оның ішінде табыс салығы бойынша жеңілдік 38,7 миллиардқа жетеді. Басқа өзгерістерге жұмыс берушілердің ауру демалысы бойынша төлемдерді екінші аптадан бастап тоқтатуы, жұмыссыздық жәрдемақысын азайту және жұмыссыздық қорларына төлемдерді едәуір арттыру кіреді, бұл кәсіби одақтар мен жұмыссыздық қорларының мүшелік санының айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Жұмыссыздық жәрдемақысы бұрынғы жалақының 80 пайызын 200 күн бойы құрайды, содан кейін 70 пайызға төмендейді. Жәрдемақы алу мерзімі ең көп дегенде 300 күнге дейін, ал баласы барлар үшін 450 күнге дейін созылуы мүмкін.

Сайлау тарихы

Партиялар бұған дейін 1991 жылы оңшыл популистік партия «Жаңа демократия» қолдауымен оңшыл азшылық үкіметін құрған болатын. 1994 жылғы сайлауда коалиция жеңілгеннен кейін оң орталық партиялар коалициясы таратылды, бірақ оң орталық оппозициялық партиялар бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды. 2004 жылы 1991 жылы оң орталық партияларды құрған төрт партия – Ұлтық партия, Орталық партия, Либералдық халық партиясы және Христиан демократтары тағы да бірлесуге ниеттенді, сондықтан олар оң орталық партиялардың жаңа коалициясы ретінде «Альянс» құрды.