Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық «Өзен» классы суасты қайықтары

Кіріспе

II дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет еткен британдық су асты кемелерінің түрі, сол атаумен тағы да басқа әскери кеме кластары.

River class, немесе Thames class, Royal Navy үшін салынған су асты кемелерінің класы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдаланылған үш кемеге және барлығы Ұлыбританиядағы өзендердің аттарымен аталынды. Соғыс кезінде біреуі жоғалып, қалғандары соғыстан кейін қызметтен шығарылды.

Дизайн

River класы – Адмиралтействоның "флоттық су асты кемелерін" жасауға жасаған соңғы әрекеті болды. Бұл су асты кемелері флот құрамында жұмыс істеуге жеткілікті жылдамдыққа ие болуы керек еді, яғни сол кезде су бетінде шамамен жылдамдықпен жүзе алатын болуы тиіс еді. Бұрынғы әрекеттер бумен жұмыс істейтін K класты және үлкен қарулы M класты су асты кемелері болды. M класы – K класының корпустары дизельмен қайта жабдықталған және бір ғана теңіздік зеңбіректі басқару мұнарасының алдына орналастыру үшін өзгертілген. 1920 жылдардың соңында жоба жасалып, Vickers компаниясы Барроу қаласында үш кеме салды: 1932 жылы Темза, ал 1935 жылы Северн және Клайд. Соңғы екеуі Темзадан сәл үлкен болды. Бастапқыда 20 кеме салу жоспарланған, бірақ ойлардың өзгеруі және шығындарды қысқарту нәтижесінде құрылыс тек үш кемемен шектелді. Дизайн салмақты азайту және жылдамдықты арттыру үшін суға бату тереңдігінен құрбандық берді. Олардың қауіпсіз суға бату тереңдігі шамамен 300 фут (91 м) болды, ал олардан бұрынғылары 500 фут (152 м) тереңдікке түсе алатын. Олар екі дизельдік қозғалтқышпен жабдықталған. Екі Ricardo қозғалтқышы дизельдік қозғалтқыштарды күшейту үшін генераторларды іске қосты, бұл оларға су бетінде шамамен жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. River класының бір кемшілігі – бірнеше ұзақ сапардан кейін қозғалтқыштардың жиі бұзылуы. Тағы бір алаңдатарлық ақаулық, бірақ ол тек Клайд кемесіне ғана тән болды – рульдердің істен шығуы, нәтижесінде су асты кемесінің түбіне тиюі. Бұл су асты кемесінің корпусына үлкен стресс тудыратын еді, өйткені ол дәнекерленген конструкцияға емес, қабырғалы конструкциядан жасалған, басқа британдық су асты кемелерінен өзгеше.

Пайдалану тарихы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде олар бастапқыда Солтүстік теңізде және Жерорта теңізінде жұмыс істеді, содан кейін соғыстың соңғы кезеңдерінде Қиыр Шығысқа көшті. Клайд пен Северн 1939 жылдың 31 тамызында, жаулық әрекеттер басталғанға дейін төрт күн бұрын, Фритаунға бару үшін Гибралтардан жолға шықты. Олар Оңтүстік Атлантика командасына қосылып, конвойлерді қорғау міндетін алды. Олар 7 қыркүйекте келді, ал Клайд келесі күні алғашқы соғыс патруліне шықты. Темза 1940 жылдың 23 қыркүйегінде Норвегия жағалауларында неміс крейсері Гнеизауды батыру операциясы кезінде жоғалып кетті. Операция сәтті аяқталмады, бірақ Гнеизауды сүйемелдеген торпедалық қайық Лукс суға батты. Темзаның құлау орны әлі табылмаған. Оны тапқан жағдайда, оны тыныш қалдыруға жол беруі мүмкін, өйткені соғыс кезінде жоғалған барлық кемелер сияқты, ол соғыс қабірі саналады. 1941 жылдың қыркүйек айында Клайд қоршаудағы Мальта аралына азық-түлік жеткізу үшін алты рет пайдаланылды. 1940 жылдың қаңтарында Северн SL16F конвойын сүйемелдеді, сонымен қатар қарулы сауда кемесі Чешир және эсминецтер Харди мен Хостайл да бірге болды. Конвойлік міндеттер Северн мен Клайд үшін жаңа емес еді, өйткені олар ұзақ қашықтыққа арналғандықтан, осы міндетті үнемі орындап тұратын. Клайд пен Северн АҚШ-та кең ауқымды жөндеуден өтті. Северннің қызметі ең қызықты болды. Ол Рио-де-ла-Плата шайқасынан кейін неміс теңіз шабуылдаушыларын және олардың қолдау кемелерін іздеу үшін пайдаланылды. 1940 жылдың 5 сәуірінде Северн FN139 конвойымен кездесті. Ол Бисмаркке қарсы аңшылыққа қатысуға дайындыққа алынды, бірақ Бисмарк Северн әрекетке кіріспес бұрын батып кетті. Ол 1943 жылдың маусым-шілде айларында «Гавторн» операциясының бір бөлігі ретінде қолданылды. Северн мен Клайд, қалаулары бойынша немесе жай ғана кездейсоқ болса да, көбінесе бірге орналастырылды. Северн мен Клайд Қиыр Шығыста (Тринкомалиден жұмыс істеп) қызметтен алынған кезде, Северн 1944 жылдың желтоқсанында, ал Клайд 1945 жылдың шілдесінде қызметтен шығарылды. Екі кеме де 1946 жылдың соңына дейін сүзіліп кеткен деп есептеледі.

During the Second World War, they initially operated in the North Sea and Mediterranean, then moved to the Far East in the latter stages. Clyde and Severn set sail from Gibraltar heading to take up station in Freetown on 31 August 1939, just four days before the outbreak of hostilities. On their arrival, they joined South Atlantic Command and were tasked with convoy defence duties. They arrived on September 7, with Clyde departing on her first war patrol the following day. Thames was lost off Norway on 23 September 1940 during an operation to sink the German Battlecruiser Gneisenau. It failed to do this, but sank the escorting torpedo boat Luchs. The wreck of the Thames is yet to be found. When it is discovered, it is highly likely that it is to be left alone, because like all ships lost in wartime, it is considered to be a war grave. Clyde was used on six occasions to deliver supplies to the besieged island of Malta in September 1941. Severn was used as part of the escort for Convoy SL16F in January 1940, along with the Armed Merchant Cruiser HMS Cheshire and the destroyers HMS Hardy and HMS Hostile. Convoy duty was not something that was alien to Severn and Clyde, as they would carry out this duty on a regular basis due to their long range. Clyde and Severn would both go through an extensive refit in the USA

Severn had the most colourful service out of all three. It would be used in the aftermath of the Battle of the River Plate to hunt for German Surface Raiders and their support ships. April 5, 1940 would see Severn join the northbound convoy FN139. It would also be put on standby for potential involvement in the hunt for the Bismarck, but the Bismarck was sunk before the Severn was called into action. It would be used for part of Operation Hawthorn during June July 1943. Severn and Clyde , whether it was by choice or accident, would often be stationed together. Severn and Clyde were in service in the Far East (operating out of Trincomalee) when they were taken out of service Severn in December 1944 and Clyde in July 1945. Both ships were believed to have been scrapped by the end of 1946.