Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі заманда қалада күрдтер, халлами арабтары және ассириялықтар қоныстанған. Ескі Эстель ауданының 80-85% күрдтермен толы. Бұл қала бастапқыда сириялық христиандардың, көбінесе сириялық православие, католик және протестанттардың мекені болған. Мидиятта бұған дейін қазіргі арамей тілі (сурайт) қолданылып келді және қала тарих бойында сириялық христиандығының орталығы – Тур Абдин аймағының астанасы саналды.
In the modern era, the town is populated by Kurds, Mhallami Arabs and Assyrians. The old Estel neighborhood is about 80 to 85% Kurdish populated. it was originally a Syriac Christian town made up of mostly Syriac Orthodox, Catholics, and Protestants. The spoken language of Midyat was until recently modern Aramaic (Surayt) and the town has throughout history been considered the capital of the Tur Abdin region, the heartland of Syriac Christianity.
Тарих
Б.з.д. 9 ғасырдағы ассириялық тақташаларда Мидият Матиат деп аталады. 879 жылы ассириялық патша Ассурнасирпал II және оның әскері қала арқылы өтіп, екі түн демалды. Оның ізбасары, ассириялық патша III Салманасар да 845 жылы осылай істеді. Тақташаларда сондай-ақ Ассурнасирпал II қалада тұрғызған, әлі күнге дейін табылмай отырған ескерткіш туралы мәлімет бар. Матиат археологиялық орны қаланың төменгі жағында орналасқан және шамамен 1900 жыл бойы пайдаланылған, ал өркендеген кезеңінде 70 000-ға дейін адам тұрған деп есептеледі. Ассирияның белгілі сириялық православиелік Сафар әулеті Дексури конфедерациясында ықпалды орынға ие болды, ал жергілікті ассириялықтардың бір бөлігі үкіметке қарсы Хеверкан конфедерациясына қосылды. 1915 жылдың ортасында Мидияттағы ассириялық христиандар басқа жерлердегі қырғындар туралы естігеннен кейін қарсылық көрсетуді ойлады, бірақ жергілікті сириялық православие қауымы бастапқыда бұған қолдау көрсетуден бас тартты. Ханне Сафар-паша Мидиятта көтеріліс ұйымдастыруды көздеген басқа христиан басшыларымен келісімнен бас тартуға көндірілді. Бірақ көп ұзамай Сафар бейбітшіл протестант Гермез әулетінің барлық ер адамдары өлтірілгеннен кейін қаза тапты. Маусым айының соңында қаймақам Нұри бей із-түссіз жоғалып кетті, оны жергілікті христиан ассириялықтарды қырғынға салудан бас тартқандықтан Мехмед Решид өлтірген болуы мүмкін. 21 маусымда 100 христиан еркек (көбінесе армян және ассириялық протестанттар) тұтқындалып, басқаларды айыптаған жақсылықтарын алу үшін азапталды және қала сыртында атылды; бұл оқиға ассириялық халқының арасында үрей тудырды. Жергілікті тұрғындар қаруларын тапсырудан бас тартты, үкіметтік кеңселерге шабуыл жасады және телеграф сымдарын кесіп тастады; Осман үкіметі христиандарға шабуыл жасау үшін жергілікті араб және күрд тайпаларын жалдады. Қала қанды қақтығыстардың нәтижесінде, жүздеген христиан (ассириялықтар мен армян) қаза болғаннан кейін тамыз айының басында басылды. Аман қалғандар шығысқа, қорғанысы мықтырақ Ивардоға қашып, жергілікті езидтердің азық-түлік көмегімен сәтті тұрып қалды.
Assyrian tablets from 9th century BC refer to Midyat as Matiate. During a campaign in 879 BC, the Assyrian king Assurnasirpal II and his army marched through the city, staying for two nights. His successor, the Assyrian king Shalmaneser III did the same in 845 BC. The tablets also described how Assurnasirpal II erected a monument in the city, which remains to be found. The archaeological site Matiate is located below the town and is assumed to have been in use for about 1,900 years and at its peak been inhabited by up to 70,000 people. The leading Assyrian Syriac Orthodox family, the Safars, were highly placed in the Deksuri confederation, while other local Assyrians were aligned with the opposing, anti government Heverkan confederation. In mid 1915, Assyrian Christians in Midyat considered resistance after hearing about massacres elsewhere, but the local Syriac Orthodox community initially refused to support this. Hanne Safar Pasha was persuaded to break with other Christian leaders who wanted to organize an uprising in Midyat. Shortly thereafter, Safar was killed after all male members of the pacifist Protestant Hermez family. In late June, kaymakam Nuri Bey disappeared, likely executed by Mehmed Reshid after refusing to massacre local Christian Assyrians. On 21 June, 100 Christian men (mostly Armenians and Assyrian Protestants) were arrested, tortured for confessions implicating others, and executed outside the city; this panicked the Assyrian population. Local people refused to hand over their arms, attacked government offices, and cut telegraph lines; local Arab and Kurdish tribes were recruited by the Ottoman government to attack the Christians. The town was pacified in early August after weeks of bloody urban warfare which killed hundreds of Christians (Assyrians and Armenians). Survivors fled east to the more defensible Iwardo, which held out successfully with the food aid of local Yazidis.
Экономика
Мидият – ауданның өңірлік сауда орталығы және Мардин провинциясының ірі қалаларының бірі. Мардин сияқты, бұл қала да киіз, сүлгі және басқа да матадан жасалған сириялық қолөнер бұйымдарымен әйгілі. Алайда, қаланың ерекшелігі – телькари деп аталатын сириялық күміс бұйымдары, олар қолмен жасалған филигрань әшекейлері. 2023 жылдың желтоқсанында Мидият Телькари мұражайы ашылды, онда Рим империясы, Византия империясы, Осман империясы және Республика кезеңдерінен келген көптеген туындылар қойылған. Қаланың шығысында дәстүрлі сириялық шарап өндіретін шарап зауыты бар – бұл аймаққа тән шарап. Мидият базарындағы тағы бір маңызды өнім – бидайдан жасалған бұршақ, ол дәнді азық болып табылады.
Midyat is the regional center of commerce for the district, and is one of the largest cities in Mardin Province. Similarly with Mardin, the city is known for its Syriac handicrafts such as carpets, towels and other cloth goods. More specific to the city is its Syriac silver crafts called telkari, which are handcrafted filigreed ornaments. In December 2023, the Midyat Telkâri Museum was opened, exhibiting a wide variety of works from the Roman Empire, Byzantine Empire, Ottoman Empire and the Republican periods. To the east of the city there is a winery that makes traditional Syriac wine: a wine native to the region. Another staple in the Midyat market is its bulgur, which is a cereal food derived from wheat.
Климат
Мардин провинциясының бір бөлігі Мидьяттың климаты жартылай құрғақ, жазда өте ыстық және құрғақ, ал қыста суық, ылғалды және кейде қарлы болады. Жазда температура көбінесе 40–50 °C (104–122 °F) дейін жетеді, себебі Мардин Сирия шекарасына өте жақын орналасқан. Қар желтоқсан мен наурыз айлары аралығында жиі жауады, бір-екі аптаға созылуы мүмкін. Мардинде жылына 3000 сағаттан астам күн сәулесі тіркелген. Ең жоғары тіркелген температура 48,8 °C.
Midyat, part of the province of Mardin, has a semi arid climate with very hot and dry summers and cold, wet, and occasionally snowy winters. Temperatures in summer usually increase to 40 °C – 50 °C (104 °F – 122 °F) due to Mardin being situated right next to the border with Syria. Snowfall is quite common between the months of December and March, snowing for a week or two. Mardin has over 3,000 hours of sun per year. The highest recorded temperature is 48.8 °C.