Кіріспе

Неміс генералы (1888–1971)

Отто Вильгельм Генрих Вагенер (29 сәуір 1888 – 9 тамыз 1971) – неміс генерал-майоры және бір кезеңде Адольф Гитлердің экономикалық кеңесшісі және жақын серігі.

Өмір және мансап

Вагенер Дурлах қаласында дүниеге келді, гимназияны бітіріп, әскер офицері болды. 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вагенер Бас штабқа көтерілді. Соғыстан кейін Вагенер Позен қаласына (қазіргі Польшадағы Познань) шабуыл жоспарлауға қатысты, бірақ тұтқындалудан қашу үшін Балтық елдеріне қашуға мәжбүр болды. Онда ол барлық Фрайкорп бірлестіктерін неміс легионына біріктірді және оның басшысы Пол Сиверт өлтірілгеннен кейін басшылықты қабылдады. Германияға оралғаннан кейін ол Жоғарғы Силезия, Саксония және Рур аймағындағы Фрайкорп операцияларында белсенді болды. 1920 жылы экономиканы оқып, шетелге саяхат жасап, білімін кеңейтті. 1929 жылы Вагенер нацистік партияға (НСДАП) және Штурм бөліміне (СА) қосылды, оны бұрынғы Фрайкорп әріптесі Франц Пфеффер фон Заломон шақырды. Вагенер өзінің кәсіби білігі мен байланыстарын нацистік партия үшін, әсіресе СА үшін тиімді пайдаланды:

Вагенер өзінің кәсіби байланыстарын пайдаланып, темекі фирмасын СА мүшелері үшін «Штурм» темекісін өндіруге көндірді – бұл фирма мен СА қазынасына пайда әкелетін «демеушілік» келісім. Штурмшылар тек осы темекіні татуға ынталандырылды. Пайданың бір бөлігі СА-ға түсті. 1933 жылы ол НСДАП-тың Рейхстаг депутаты болды. 1931 жылдың қаңтарында Вагенер НСДАП-тың саяси-экономикалық бөлімін басқарды, ал 1932 жылдың қыркүйегінде Гитлердің жеке экономикалық кеңесшісі болып тағайындалды. Гитлер оны 1933 жылдың сәуірінен маусымға дейін экономика жөніндегі Рейх комиссары етіп тағайындады. 1930 жылдың соңында немесе 1931 жылдың басында Вагенер ұлттық-социалистік экономикалық саясатқа өз үлесін қосты. Пачтың сөзінше (2010 ж.):

Вагенер Гитлермен құпия әңгімелерде корпоративтік және басшылық принциптерге негізделген жаңа экономикалық саясатты жасады және көптеген орта буынды өндіріс менеджерлерін және шағын фабрикалардың иелерін НСДАП-қа тартуға жетті [Вагенердің құпия жобасы] корпоративтік «кәсіподақ» (Werksgemeinschaft) идеясын қабылдады және жұмыс берушіні өзінің зауытындағы «Фюрер» деп сипаттады. Жасы мен еңбек жағдайларына қатысты даулар болашақтағы ұлттық-социалистік мемлекетте жеке компанияның «отбасы» шеңберінде шешілетін болады. Кәсіподақтар тек кәсіптік білім берумен айналысады. Вагенердің орнына экономикалық мәселелер жөніндегі комиссар ретінде Вильгельм Кепплер тағайындалды, өйткені Вагенер 1933 жылдың қаңтарында ұлттық-социалистер билікке келгеннен кейін өнеркәсіп басшыларымен «үйлестіру» дауларына қатысып, тіпті «Германия өнеркәсібінің рейхтік қауымдастығы» өнеркәсіптік сауда қауымдастығын жабу ниетімен күштеп басып алды. Ішкі қақтығыстар 1933 және 1934 жылдары Вагенерге қарсы сот процесіне әкелді, ол USCHLA (партиялық трибунал) алдында өтті. Ұзын пышақ түнінен кейін Вагенер қысқа мерзімге қамауға алынды. Бірақ ол оңалтылып, әскери қызметін қайта бастады. Екінші дүниежүзілік соғыста Вагенер майданға барып, генерал-майор шеніне көтеріліп, дивизия командирі болды. Оның 1944 жылдың 20 шілдесінен бастап басқарған Родос аралында еврей халқының көбі өлтірілді. Соғыстан кейін Вагенер алдымен британдық, кейін 1947 жылдан 1952 жылға дейін итальяндық әскери тұтқын лагерьлерінде ұсталды. Вагенер Италияда (Рим аумақтық әскери трибуналы) сотталып, 1948 жылдың 16 қазанында он бес жылға бас бостандығынан айырылды. 1951 жылы жазасы жеңілдетілді. 1946 жылы британдықтар ұстаған кезде Вагенер Гитлер және нацистік партияның ерте тарихы туралы естеліктерін жазды, ол «Hitler aus nächster Nähe. Aufzeichnungen eines Vertrauten 1929−1932» (ағылшын тілінде «Hitler: Memoirs of a Confidant») деп аталды. Оның еңбегі өлімінен жеті жыл өткен соң, 1978 жылы жарияланды. Оның естеліктерін нацистік Германия тарихын зерттеушілер белгілі бір дәрежеде пайдаланады. Отто Вагенер 1971 жылы Чиминг қаласында қайтыс болды.