Кіріспе

Пәкістанның екінші деңгейдегі әкімшілік бөліністері

Пәкістанның төрт провинциясы, астаналық аумағы және екі автономды аумағы 39 әкімшілік "бөліске" бөлінеді, олар одан әрі аудандарға, техсилдерге және соңындағы бірлестік кеңестеріне бөлінеді. Бұл бөлімдер 2000 жылы таратылған, бірақ 2008 жылы қайта құрылды. Бөлімдерге провинциялармен тең саналатын Исламабад астаналық аумағы мен Федералды басқарылатын тайпалық аймақтар кірмейді, алайда 2018 жылы Федералды басқарылатын тайпалық аймақтар Хайбер-Пахтунхва провинциясына біріктіріліп, оның көршілес бөлімдеріне қарастырылды.

Жаңа бөлімдер

Батыс Пәкістан таратылған кезде, бөлімдері төрт жаңа провинцияға қайта топтастырылды. 1970 жылдардың соңында біртіндеп жаңа бөлімдер құрылды: Хазара және Кохат бөлімдері Пешавар бөлімінен бөлінді; Гуджанвала бөлімі Лахор және Равалпинди бөлімдерінің бөліктерінен құрылды; Дера Гази Хан бөлімі Мултан бөлімінен бөлінді; Фейсалабад бөлімі Саргода бөлімінен бөлінді; Сиби бөлімі Калат және Кветта бөлімдерінің бөліктерінен құрылды; Ласбела ауданы Карачи бөлімінен Калат бөліміне ауыстырылды; Макран бөлімі Калат бөлімінен бөлінді. Хайрпур бөлімінің атауы Суккур бөлімі болып өзгертілді және Хайрпур бөлімінің бас кеңсесі Хайрпурдан Суккурға көшірілді. Шахид Беназирабад – Синд облысының жаңа бөлімі. Генерал Зия-ұл-Хактың әскери билігі тұсында Исламды идеологияны кеңейту жөніндегі кеңес (Танзилур Рахман басқарған) елді исламдастырудың жолдарын табуға міндеттелді. Оның ұсынымының бірі – қазіргі төрт провинцияны таратып, жиырма әкімшілік бөлімдерді күшті өкілеттік берумен федеративтік құрылымдағы жаңа провинцияларға айналдыру еді, бірақ бұл ұсыныс ешқашан іске аспады. Соңғы үш онжылдықта Насерабад бөлімі Сиби бөлімінен, Жоб бөлімі Кветта бөлімінен, Банну бөлімі Дера Исмаил Хан бөлімінен, Мардан бөлімі Пешавар бөлімінен, Ларкана бөлімі Суккур бөлімінен, Шахид Беназирабад бөлімі Мирпур Хас бөлімінен және Банборе бөлімі Хайдарабад бөлімінен бөлінді. Сахивал бөлімі Лахор және Мултан бөлімдерінің бөліктерінен, ал Шейхупура бөлімі Лахор және Фейсалабад бөлімдерінен құрылды. Калат бөлімінің астанасы Калаттан Хуздарға көшірілді. Белуджистанға жақында қосылған Рахшан бөлімі Кветта және Калат бөлімдерінің бөліктерін қамтиды, оның орталығы Харан қаласында. Жақында, 2021 жылдың маусым айында Лоралаи бөлімі Жоб бөлімінен бөлініп, Белуджистанға қосылды. Соңғы кезде, 2022 жылдың 17 тамызында Гуджарат бөлімі Пәкістанның Пәнджаб провинциясына қосылды. 2023 жылдың 14 қаңтарында Мианвали бөлімі Пәнджабқа қосылды.

Жою

2000 жылдың тамызында жергілікті басқару реформалары әкімшілік деңгей ретінде "Бөліністі" жойды және жергілікті басқару кеңестерінің жүйесін енгізді, алғашқы сайлау 2001 жылы өтті. Содан кейін жергілікті басқару жүйесі түбегейлі қайта құрылды, "субсидиарлық принципі" іске асырылды, яғни жергілікті деңгейде тиімді орындалатын барлық функциялар сол деңгейге берілді. Бұл бұрын провинциялық және дивизиялық деңгейлерде орындалған көптеген функцияларды аудандар мен теһсилдерге беруді білдірді. Жою кезінде Пәкістанның өзінде жиырма алты дивизия болды – Синдте бесеу, Белуджистанда алтау, Хайбер-Пахтунхвада жеті, Пәкістанның Пәнджаб провинциясында сегіз. Жою Азад Кашмирдің үш дивизиясына әсер етпеді, олар үкіметтің екінші деңгейін құрайды.

Қалпына келтіру

2008 жылы жалпы сайлаудан кейін жаңа үкімет барлық провинциялардың әкімшілік бөліністерін қайта жаңартуға шешім қабылдады. Сынд провинциясында 2010 жылы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мерзімі аяқталғаннан кейін, әкімшілік комиссарлар жүйесін қайта орнату жоспарланған еді. 2011 жылдың шілдесінде Карачи қаласындағы аса зорлық-зомбылық оқиғаларынан және биліктегі Халық партиясы (PPP) мен Сынд провинциясындағы көпшілік партиясы МҚМ арасындағы саяси келіспеушіліктерден, сондай-ақ МҚМ губернаторының отставкасынан кейін, PPP және Сынд үкіметі провинцияда комиссарлық жүйені қайта жаңартуға келісім берді. Осының нәтижесінде, Сынд провинциясының бес әкімшілік бөлінісі – Карачи, Хайдарабад, Суккур, Мирпурхас және Ларкана – құрамындағы аудандарымен бірге қайта құрылды. Бұрынырақ айтқандай, Сынд провинциясына Бханборе және Шахид Беназир Абад атты екі жаңа әкімшілік бөлініс қосылды. Қарачи ауданы бұрынғы бес құрамына – Қараши шығыс, Қараши батыс, Қараши орталық, Қараши оңтүстік және Малир аудандарына – бөлінді. Коранги Қараши шығыс ауданынан бөлініп, Қарашидің алтыншы ауданы мәртебесіне ие болды. Соңғы кезде Кеамари ауданы Қараши батыс ауданынан бөлініп құрылды. Қазіргі таңда осы жеті аудан Қараши әкімшілік бөлінісін құрайды.

Қазіргі бөлімдер

Келесі кестелер Пәкістанның 2017 жылғы халық санағы бойынша провинциялар бойынша ағымдағы 33 әкімшілік бөлінісін және Пәкістан басқаратын Азад Кашмир мен Ғылғыт-Балтистанның 6 әкімшілік бөлінісін көрсетеді.

Халық саны бойынша бөлу

+1981, 1998 және 2017 жылғы санақтардағы деректер Бөлім Халық 2017 Халық 1998 Халық 1981 Ауданы (км²) Тығыздығы/(км²) (2017) Елорда Провинциясы Азат Кашмир 4,045,366 2,972,523 1,980,000 13,297 304.23 Мұзаффарбад Азат Кашмир Бахавалпур 11,464,031 7,635,591 4,068,636 45,588 251.47 Бахавалпур Пәнджәп Банну 2,044,074 1,165,692 710,786 4,391 465.51 Банну ҚХР Дера Гази Хан 11,014,398 6,503,590 3,746,837 38,778 284.04 Дера Гази Хан Пәнджәп Дера Исмаил Хан 2,019,017 1,091,211 635,494 9,005 224.21 Дера Исмаил Хан ҚХР Файсалабад 14,177,081 9,885,685 6,667,425 17,917 791.26 Файсалабад Пәнджәп Ф.А.Т.А. 5,001,676 3,176,331 2,198,547 27,220 183.75 Исламабад Ф.А.Т.А. Гужранвала 16,123,984 11,431,058 7,642,118 17,206 937.11 Гужранвала Пәнджәп Хазара 5,325,121 3,505,581 2,701,257 17,194 309.70 Абботбад ҚХР Хайдарабад (Банбхоре қоса) 10,592,635 6,829,537 4,678,290 64,963 163.06 Хайдарабад Синд Исламабад 2,006,572 805,235 340,286 906 2214.76 Исламабад Исламабад Калат 2,509,230 1,457,722 1,044,174 140,612 17.85 Хуздар Белоуҷистан Карачи 16,051,521 9,856,318 5,437,984 3,528 4549.75 Карачи Синд Кохат 2,218,971 1,307,969 758,772 7,012 316.45 Кохат ҚХР Лахор 19,398,081 12,015,649 7,183,097 11,727 1654.14 Лахор Пәнджәп Ларкана 6,192,380 4,210,650 2,746,201 15,543 398.40 Ларкана Синд Макран 1,489,015 832,753 652,602 52,067 28.60 Турбат Белоуҷистан Малаканд 7,514,694 4,262,700 2,466,767 29,872 251.56 Саиду ҚХР Мардан 3,997,677 2,486,904 1,506,500 3,046 1312.43 Мардан ҚХР Мирпур Кхас 4,228,683 2,585,417 1,501,882 28,171 150.11 Мирпур Кхас Синд Мултан 12,265,161 8,447,557 5,408,561 17,935 683.87 Мултан Пәнджәп Насирабад 591,144 1,076,708 699,669 16,946 34.88 Дера Мурад Джамали Белоуҷистан Гилгит Балтистан 910,000 562,000 72,520 - - Гилгит Гилгит Балтистан Пешавар 7,403,817 3,923,588 2,281,752 4,001 1850.49 Пешавар ҚХР Кветта 4,174,562 1,699,957 880,618 64,310 64.91 Кветта Белоуҷистан Равалпинди 10,007,821 6,659,528 4,432,729 22,255 449.69 Равалпинди Пәнджәп Саргодха 8,181,499 5,679,766 3,930,628 26,360 310.38 Саргодха Пәнджәп Сахивал 5,362,866 4,271,247 1,0302 520.57 Сахивал Пәнджәп Шахид Беназирбад 5,282,277 3,510,036 2,560,448 18,175 290.63 Шахид Беназирбад Синд Сиби 1,038,010 630,901 305,768 27,055 38.37 Сиби Белоуҷистан Суккур 5,538,555 3,447,935 2,103,861 34,752 159.37 Суккур Синд Жоб 1,542,447 956,443 749,545 46,200 33.39 Лоралай Белоуҷистан