Кіріспе

Қытай Республикасы мен КСРО арасындағы шарт 1937 жылғы 21 тамызда Нанкин қаласында Қытай-Кеңес шабуылдаспау шарты ретінде Қытай Республикасы мен Кеңес Одағы арасында, Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде қол қойылды. Шарт қол қойылған күні күшіне енді және 1937 жылғы 8 қыркүйекте Ұлттар Лигасының шарттар жинағына тіркелді.

Әсерлер

Бастапқыда келісім Шың Кай-Шек басқарған Гоминьдан үкіметі мен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынасты жақсартты. Келісімге қол қойылғаннан кейін Кеңес Одағы Жапон шапқыншылығын тойтарыс беруге көмектесу үшін "Зет" операциясы аясында Қытай ұлттық үкіметіне ұшақтар мен экономикалық көмек жіберуге кірісті. Чианг мұның кеңестік әскерлерінің соғысқа араласуының алғы шарты деп үміттенеді, бірақ уақыт өте келе, Совет Одағының Ұлыбритания, Франция және кейінірек АҚШ-пен жасасқан жасырын одағын бұзбау үшін қамқорлық көрсетуге шектеулі екенін түсінді. Бұл елдер Қытайды соғыста қолдағанмен, Советтерге қарсы Жапонияны қолдауға дайын еді, осылайша соңғы екеуін әлсіретуді көздеді. Келісім сонымен қатар Кеңес Одағына батысқа көбірек назар аударуға мүмкіндік берді, онда нацистік Германия кеңестіктермен соғысқа дайындық жасап жатқандай көрінді, әсіресе Кеңес-жапон бейтараптық шартына қол қойылғаннан кейін. Бұл Қытай мен Германия арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына себеп болды, нәтижесінде Германияның Қытайға берген әскери көмегі тоқтатылды.

Кеңес Одағының бұзғаны

Дегенмен, 1937 жылы келісімге қол қойылып жатқанда, кеңестік тарап тамыз бен қазан аралығында Синьцзян соғысын (1937) жүргізу арқылы оны қол қою алдында да, кейін де бұзды. Кеңес әскері Синьцзянның марионеткалық губернаторы Шэн Шицайға көмек көрсетті. Гоминьданның мұсылман генералы Ма Хушань 36-дивизияны (Ұлттық революциялық армия) басқарды. Басқыншылықтан бұрын Ма Хушань Чжан Кайшэңмен байланысып, Питер Флемингке Чжанның кеңестіктерге қарсы күреске көмек жіберетінін айтты. Алайда, Жапонияға қарсы соғыс басталғаннан кейін Ма кеңестік басқыншылыққа жалғыз күшпен қарсы тұруға мәжбүр болды. Кеңес әскерлеріне қарсы тұрып, оларды өлтіргеніне қарамастан, Маның әскерлері соңындағы газбен бомбалаудан жеңіліп, Үндістанға қашып кетті, содан кейін кемемен Қытайға оралды. Шэн Шицай кейіннен Кеңес әскерін Гансу провинциясының жанындағы Турфанға шақырды. Қытай Республикасы үкіметі Синьцзян провинциясына кеңестік әскердің басып кіруінен және Синьцзян мен Гансу аймағында кеңестік әскердің қозғалысынан толыққанды хабардар болды, бірақ халықаралық инциденттерді болдырмау және кеңестік тараптан әскери жабдықтауды жалғастыру үшін маневрлерді "жапондық пропаганда" деп көрсетуге мәжбүр болды. Қытай үкіметі өз әскери қимылдарымен жауап берді. Мұсылман генералы Ма Буцин Гансу дәлізін дерлік толығымен бақылауда ұстады. Ол бұрын жапондықтарға қарсы күрескен, бірақ кеңестік қауіп зор болғандықтан, Чжан Маның мәртебесіне қатысты кейбір шаралар қабылдады. 1942 жылдың шілдесінде Чжан Маға Қыңхай провинциясының Қайдам ойпатындағы Цайдам батпағына 30 000 әскерді көшіруді бұйырды. Чжан Маны Шэн Шицайдың Синьцзяндағы оңтүстік қанатына қауіп төндіретін, Цайдаммен шектес аймақтағы қайта құру комиссары етіп тағайындады. Ма Гансудағы өзінің позицияларын эвакуациялағаннан кейін, Қытайдың орталық аймақтарынан Гоминьдан әскерлері аймаққа ағылып кірді және кеңестік оккупацияланған Синьцзянға еніп, оны біртіндеп қайтарып алды, соның нәтижесінде Шэн Шицай кеңестік тараппен байланысын үзуге мәжбүр болды. 1944 жылдың қараша айында Куоминтанның мұсылман офицері Лю Биньди түркі ұйғыр көтерілісшілерімен шайқас кезінде қаза тапқаннан кейін Синьцзянда Или көтерілісі басталды. Кеңес түркі көтерілісшілерін Гоминьданға қарсы қолдады, ал Гоминьдан күштері қарсы шабуыл жасады. Гоминьдан үкіметі Ма Буфанға бірнеше рет әскерлерін Синьцзянға жіберіп, кеңестік марионеткалық Шэн Шицайды қорқытуға бұйырды. Бұл Синьцзянға көшіп келген қытайлардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге көмектесті. 1945 жылы Или көтерілісі кезінде Ма Буфан Гоминьданның мұсылман атты әскерімен бірге Хи (қазіргі Или) қаласындағы ұйғыр армиясынан қорғау үшін Үрімчиге жіберілді.