Кіріспе

Оптикалық иллюзия

Эймс трапециясы немесе Эймс терезесі – мысалы, тікбұрышты терезедей көрінетін, бірақ шындығында трапеция болатын, картонның жалпақ бетіне салынған сурет. Картонның екі жағында да бірдей сурет болады. Картонды сымға тік іліп, үздіксіз айналуына мүмкіндік береді немесе үздіксіз айналу үшін тік механикалық оське бекітіледі. Терезенің айналуын бақылағанда, терезе 180 градустан кем айналған сияқты көрінеді, бірақ көрінетін нақты қозғалыс мөлшері трапецияның өлшемдеріне байланысты өзгереді. Ол қысқа ғана уақытқа тоқтап, бағытын өзгертетіндей сезіледі. Сондықтан ол бір бөлігінде үздіксіз айналып жатқандай емес, керісінше, тербеліп тұрғандай қабылданады. Бұл құбылысты 1947 жылы Адельберт Эймс кіші ашқан.

Мұра

1960 жылдары кейбір психологтар Эймс терезесін қолдана отырып, "мәмілелік беймаздық" ұғымын зерттеді және таратып жариялады. Бұл гипотеза бойынша, көрерменнің психикалық күтуі немесе "дайындығы" екіұшты стимулдардың нақты қабылдауына әсер ете алады, бұл психикалық дайындық адамның стимулдарға қатысты сезімдері мен қорытындыларына ғана емес, сонымен қатар олардың визуалды қабылдауына да әсер ететіні туралы бұрыннан қалыптасқан сенімді кеңейтеді. Эймс терезесі осы гипотезаны тексеру үшін эксперименттерде қолданылды, онда қатысушылар айналмалы терезеге қарау үшін кішкентай тесіктен қарады, ал сұр ағаштан жасалған таяқша бір жақтаудан көлбеу бұрышпен орналастырылған. Қатысушылар екі топқа бөлінді: біріне таяқша резеңкеден жасалған, екіншісіне болаттан жасалған делінді. Гипотеза бойынша, екі топ арасында статистикалық айырмашылық болуы керек еді: болаттан жасалған делінген топ таяқшаның жақтауды кесіп өтетінін көбірек байқаса, ал резеңкеден жасалған делінген топ оның айналып оралғанын көбірек байқауы керек еді. Бұл эксперименттер университеттердегі эксперименталды психология курстарында кеңінен таралды, кейде нәтижелер гипотезаны қолдаса, ал кейде қолдамады. "Мәмілелік беймаздық" туралы сипаттамалар мен психикалық дайындықтың қабылдауға әсері туралы гипотеза көбінесе назардан тыс қалғанмен, ол Эймс жақсы танылған визуалды екіұшты демонстрацияларды пайдаланудың қызықты және ойға тартарлық жолы болып қала береді, және егер бұл рас болса, құқық қорғау және зерттеу салаларында жақсы белгілі "көзі куәгер" құбылысы үшін қосымша ғылыми негізді ұсынады.