Кіріспе

2007 жылғы стратегиялық видео ойын.

Europa Universalis III – Paradox Development Studio әзірлеген және Paradox Interactive баспасынан шыққан стратегиялық видео ойын. Ойын 2007 жылдың қаңтар айында Microsoft Windows үшін шығарылды, ал кейін Virtual Programming компаниясы 2007 жылдың қараша айында Mac OS X платформасына көшірді. Ойыншы бір ұлтты басқарып, соғыс, дипломатия, сауда және экономика салаларындағы мәселелермен айналысады. Кеңейтулерсізгі түпнұсқа ойын 1453 жылы, Константинополь құлағаннан кейін басталып, 1789 жылға дейін, француз революциясының басталған кезіне дейін жалғасады. Napoleon's Ambition кеңейтуі ойынның соңғы жылын 1821 жылға дейін ұзартады, ал In Nomine кеңейтуі басталу жылын 1399 жылға дейін кері жылжытады, осылайша сериядағы ең ұзақ ойын уақытын қамтамасыз етеді. Europa Universalis III Paradox компаниясының жаңа 3D қозғалтқышы – Clausewitz Engine-ді алғаш рет пайдаланды, ол пайдаланушы жүйелерінің Pixel Shader 2.0 стандартына сай болуын қажет етеді. Картада әлемнің көп бөлігін қамтитын 1700 құрлық және теңіз провинциясы бар, сонымен қатар 250 тарихи ұлтты ойнауға болады. Ойын басқа Paradox ойындарының, мысалы Crusader Kings, Victoria және Hearts of Iron II элементтерін де пайдаланады.

Ойын процесі

Ойыншылар ойынды бастау үшін кампанияларын бастайтын күнді және қандай ел ретінде ойнағылары келетінін таңдайды. Ойынға кіргеннен кейін ойыншылар елдерін түрлі жолдармен қалыптастыра алады. Үкімет нысандарына патшалықтар, республикалар, теократиялар және тайпалық үкіметтер жатады. Ойыншылар «слайдерлерді» (реттегіштерді) – мысалы, еркін сауда/меркантилизмді – реттеу арқылы ұлттың қоғамы мен құндылықтарына ықпал ете алады және Вольфганг Амадей Моцарт сияқты сарай кеңесшілерін жалдауы мүмкін. Ойын дамыған сайын ойыншылар Liberté, Égalité, Fraternité сияқты «ұлттық идеяларды» таңдай алады, олар арнайы бонустар береді. Ойында 300-ден астам ойналатын ел бар, соның ішінде Мин Қытай сияқты алыптар, Богемия мен Қазан сияқты аймақтық державалар және Мальдивтер сияқты кішкентай елдер де бар. Формалды жеңіс шарттары болмағандықтан, ойыншылар көбінесе өзіне мақсат қояды, мысалы, шағын қала-мемлекетті әлемдік деңгейге көтеру. Әлем картасында 1700-ге жуық провинция мен теңіз аймақтары бар. Америка, Африка және Океаниядағы көптеген провинциялар ешқандай елге тиесілі емес, бұл отарлауға мүмкіндік береді. Ерте заманауи дәуірдегі экономика салықтар мен провинциялардан түсетін өндіріс табысы, сондай-ақ сауда арқылы модеделденеді. Ұлттық саудагерлер Венеция және Любек сияқты «сауда орталықтарында» бәсекелеседі, ал сауда табысына бағытталған елдер (мысалы, Голландия) айтарлықтай артықшылықтарға ие. Тым көп валюта шығаратын немесе алтын өндіруге тым тәуелді елдер инфляциямен жазаланады. Технологияға инвестиция жасау ұзақ мерзімді перспективада маңызды; ойын Civilization стиліндегі технологиялық ағашты қолданбайды, оның орнына жаңа әскери бөлімдер мен ғимараттарды ашатын бірнеше технологиялық санаттар бар. Дипломатия өте егжей-тегжейлі: патшалық некелер, ұяттаулар, одақтар, сауда эмбарголары және т.б. елдер арасындағы қарым-қатынастарға әсер етеді. Ойыншылар жеке одақтар мен вассалдық арқылы бейбіт жолмен басқа елдерді бағындыра алады. Киелі Рим империясы, Папалық Курия және «Илаһи жел» кеңейтілуімен Шоғайлық сияқты ерте халықаралық институттар тереңдеп модеделденген. Әр елдің өзіндік мәдениеті мен діні бар, бұл дипломатиялық бірлік немесе шиеленіс тудырудың жиі себебі болып табылады. Билеушілер әскерлерді, флоттарды және жалдамалы әскерлерді басқарады. Жарыс абстрактілі, шайқастарды тікелей бақылау жоқ (Total War ойындарынан өзгеше). Жақсы генералдар мен адмиралдарды жалдау үшін әскери дәстүр қажет. Агрессия (негізді талапсыз провинцияларды басып алу) Paradox ойындарына тән халықаралық жамандыққа ие «бэдбой» жүйесімен тексеріледі. Ойын тарихи тұрғыдан егжей-тегжейлі; 1453 немесе 1399 жылдан бастап «үлкен науқанды» ойнауға болады, бірақ Француз революциясына дейінгі кез келген жыл (1821 жыл, Наполеонның амбициясы кеңейтілуімен) тарихи басшылар мен елдерге сәйкес жаңартылған дұрыс бастау нүктесі болып табылады. Камбре лигасының соғысы сияқты маңызды оқиғаларды осылай ойнауға болады. Көбінесе ойын уақыт өте келе шындықтан ауытқиды, мысалы Португалия Солтүстік Американы отарлау немесе Польша-Литва көршілерін қорлау үшін аман қалу сияқты тарихи емес оқиғалар орын алады. Ойынды бір немесе көп ойыншылар ойнауы мүмкін, ойыншылар түрлі елдерді басқарады; адам емес елдердің барлығы өздік AI-мен басқарылады.

Кеңейту пакеттері

Paradox Europa Universalis III үшін 4 кеңейту жинағын шығарды; әрқайсысы барлық алдыңғы кеңейтулерді қажет етеді. Europa Universalis III Complete ойынының бір нұсқасы түпнұсқа ойын және алғашқы екі кеңейтуді қамтиды. Europa Universalis III Chronicles нұсқасы бастапқы ойынмен және барлық төрт кеңейтумен бірге келеді.

Наполеонның амбициясы

2007 жылғы 22 тамызда GamersGate платформасы арқылы «Наполеонның амбициясы» деп аталатын қосымша пакет жарық көрді. Қосымшаның Windows нұсқасын GamersGate-тен жүктеу арқылы немесе «Europa Universalis III Complete» сауда жинағының құрамында алуға болады. Оның мақсаты – жақсартылған интерфейс, күшейтілген сауда жүйесі, кеңейтілген мүмкіндіктер және ұзартылған кезеңді қамтитын қосымша мазмұн арқылы EUIII-ді дамыту. «Virtual Programming» сол жылдың 7 желтоқсанында Mac OS X үшін «Наполеонның амбициясы» қосымша пакетін шығарды.

Номиналды

2008 жылғы 28 мамырда «In Nomine» атты екінші кеңейтім шығарылды. Оның мүмкіндіктері: ойынның уақыт шеңберінің одан әрі кеңеюі, Византия империясының қосылуы, стратегиялық мақсаттарға бағытталған жаңа интеллект (AI) және өз мақсаттары мен қабілеттері бар толығымен жаңартылған бүлікшілер. Virtual Programming компаниясы «In Nomine» кеңейтімін Mac OS X үшін 18 тамызда жариялады. Ойын енді Англияның Генрих IV-і таққа отырғаннан кейін, 1399 жылдың қазан айында басталады. Ойынның уақыт шеңбері 54 жылға ұзартылғандықтан, Византия империясы және Джалайридтер сияқты елдер, Тамерлан сияқты басшылар және Жүз жылдық соғыстың аяқталуы сияқты оқиғалар енгізілді. Кеңейтімнің маңызды ерекшелігі – ойыншының елдің болашағын анықтайтын маңызды шешімдер қабылдау мүмкіндігі. Мысалы, ойыншы Ұлыбританияны құруды, Парижде «Массаға лайық» оқиғасын жасауды немесе Шығыс Үнді сауда компаниясын құруды таңдай алады. Жаңа шешімдер жүйесі арқылы ел және провинция деңгейінде шешімдерді қабылдауға болады, оның ішінде жағдайға (мысалы, қазіргі мемлекеттік дін) және елге байланысты жүздеген түрлі шешімдер бар. «In Nomine» сонымен қатар «мақсатты бүлікшілерді» ұсынады. Бүлікшілердің бірнеше түрі бар (Діни, Отандық, Шаруа), олардың әрқайсысының өзіндік мақсаттары мен қабілеттері бар. Мысалы, отандық бүлікшілер провинцияны бақылауға алса, ол провинция тағы 10 жыл бойы ұлтшылдықтан зардап шегеді және оның тәуелсіздікке ұмтылу ықтималдығы артады. Басқа бүлікшілерге отарларыңыздағы өкілдік немесе тәуелсіздік талап ететін отаршылдар және серфтерді бұрынғы орнына қайтаруға тырысатын реакциялық ақсүйектер жатады. Ойыншылар енді бүлікшілерді әскери күшпен басуды, олармен келіссөздер жүргізуді немесе оларды тастап, елдеріне талаптарын орындауын күтуді таңдай алады. «Наполеонның амбициясы» және «In Nomine» екеуі де «Europa Universalis III Complete» жинағына кіреді.

Тақтың мұрагері

Үшінші "Таққа мұрагер" кеңейтуі Windows жүйесі үшін 2009 жылдың 15 желтоқсанында шығарылды және форум мүшелері сұраған көптеген мүмкіндіктерді қамтиды. Атауынан көрініп тұрғандай, ол көбінесе патшалық отбасының қарым-қатынастарына арналған. Virtual Programming компаниясы Mac OS X үшін кеңейтуді 2010 жылдың 24 мамырында жариялады.

Жаратушы Ие

2010 жылдың мамыр айында Paradox форумдарында бір дамытушы пайдаланушыларға жаңа кеңейтуді таңдау үшін дауыс беруге мүмкіндік беретін сауалнама жасады. Таңдаулардың ішінде Europa Universalis III, Europa Universalis: Rome, Hearts of Iron III және Victoria II кеңейтулері болды. Дауыстардың 46% жинаған Europa Universalis III кеңейтуі жеңіске жетті, ол әлемнің қалған бөлігіне арналған. Жаңа кеңейтудің атауы – "Жаратушы Жел". Оны ойнау үшін Europa Universalis III Complete және "Таққа мұрагер" кеңейтулері қажет. Бұл кеңейту 2010 жылдың 14 желтоқсанында жарық көрді. Divine Wind Mac OS X үшін Virtual Programming компаниясы 2011 жылдың 16 наурызында шығарды.

Жинақтау

2011 жылдың 22 наурызында жарық көрген Europa Universalis III: Chronicles түпнұсқа ойынмен қатар барлық төрт кеңейтуді де қамтыды. «Тақ мұрагері» және «Жаратушы жел» кеңейтулері бөлшек саудада тұңғыш рет осы жинақта қолжетімді болды. Europa Universalis III: Chronicles Mac OS X үшін Virtual Programming компаниясы 2011 жылдың 28 қыркүйегінде шығарды.

Модтар

EU3 параметрлерінің көп бөлігі картаны, тарихи оқиғаларды және басқаларын өзгертуге оңай болатын қарапайым мәтіндік файлдар түрінде сақталады. Көптеген танымал модарлар ойынды түбегейлі өзгертіп, тарихи атмосфераны, фантастикалық сценарийлерді немесе жаңа ойын механикасын қосады.

Magna Mundi компаниясының бөлінісі

EU3 ойыны үшін Magna Mundi деген мод бар, оның мақсаты – ойын картасына толыққанды мәліметтер қосу және жазылған оқиғалар арқылы ойын көрсеткен балама тарихты нақты тарихқа жақындату. Magna Mundi-нің жеке нұсқасы, мод авторлары дамытатын, Universo Virtual әзірлеу студиясы болып жұмыс істейтін және Paradox баспасынан шығатын жеке ойын ретінде жоспарланған. 2012 жылы Paradox MM жобасын тоқтатты, себебі жеткіліксіз прогресс пен дамытушыларға сенімсіздік болған. Paradox өкілінің сөзіне сүйенсек, "MM командасының мүшелері [ ] жобада белсенді басшылықтың жоқтығын хабарлады". Universo Virtual, ойынның шығаруға дайын екенін мәлімдеп, Paradox-қа қарсы сот шараларын қолдануға белсенділік танысты. Ойынның шығу күні белгіленбеген және жобаның жағдайы әлі де белгісіз.

Жалғасы

Ойынның жалғасы Europa Universalis IV 2013 жылдың 13 тамызында шықты.

Қабылдау

Europa Universalis III Metacritic сайтында 83% рейтинг алып, көбінесе оң пікірлерді көрсетті. Eurogamer үшін жазған рецензиясында Алек Мэр ойынға 10 балдық шкала бойынша 7 балл берді, оның "теңдесі жоқ икемділігі" бар екенін және "зор өзімсезімділікке шақыратын" мүмкіндігін айтты, сонымен қатар ойынның түсініксіз механикасы, әсіресе идеялар жүйесін сынады. Game Revolution-нан Николас Бейл де оң баға беріп, оны "көптеген мүмкіндіктері бар бай стратегиялық ойын" деп сипаттады.