Теккекёй ауданы: ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, тыңайтқыш өндірісі, қуат станциясы, хирургиялық аспаптар. Географиялық орны, көлік және суармалы жерлер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы – негізгі табыс көзі. Қара теңіз мыс зауыты, Самсун тыңайтқыш зауыты, ұйымдастырылған өнеркәсіп алаңы, өнеркәсіп алаңы және ұйымдастырылған азық-түлік өнеркәсібі алаңы, тыңайтқыш және ұсталық өнеркәсібі, газбен жұмыс істейтін электр станциясы, көптеген хирургиялық құралдар өндіруші компаниялар және басқа да өндірушілер экономикалық түрғыдан дамыған аймақ құруға ықпал етті. Теккекей Қара теңіз жағалауында, Шаршамба жазығының батыс жағында және Самсун-Трабзон тас жолының 13-шы шақырымында орналасқан. Самсун трамвайы Теккекейде аяқталады. Аудан жерінің үштен бірі Есілiрмiк өзенiнiң дельтасында орналасқан, бұл Шаршамба жазығының бір бөлігі болып, суаруға мүмкіндік береді. Өнеркәсіп орындары мен Самсун-Орду тас жолындағы көптеген ірі көрме залдарының арқасында күнделікті халық саны 100-150 мың адамға жетеді. Yaşar Doğu Аренасының және жаңа қалалық стадионның салынысы, халықаралық көрме және конгресс орталығы аудан ішінде орналасқандығы, сондай-ақ Логистикалық ауыл, Ғылым және технология орталығы, Өнер және мәдениет орталығы, Олимпиадалық жүзу бассейні сияқты жобалар ауданды жаңғыртуға септігін тигізді. Теккекейде халықаралық брендтерге тиесілі көптеген қонақүйлер бар. Самсун-Шаршамба әуежайы да аудан шегінде орналасқан. 2013 жылдың наурыз айының соңында қалада 7500 орындық көп мақсатты жабық арена – Tekkeköy Yaşar Doğu Arena ашылды. Теккекей муниципалитеті 2015 жылдан бері Тарихи қалалар одағының мүшесі.
Agriculture and animal breeding are the main sources of income. Black Sea Copper Works Inc., Samsun fertilizer Factory, the Organized Industry Site, Industrial Site and Organized Food Industry Site, fertilizer and forging industry, along with a gas fired power plant, many surgical instrument manufacturing companies and other manufacturers have facilitated an economically dynamic area. Tekkeköy is on the coast of the Black Sea, on the western side of the Çarşamba Plain, and located on the 13th km of the Samsun–Trabzon highway. The Samsun tramway ends at Tekkeköy. A third of the district's land is within the delta of the Yeşilırmak, part of the Çarşamba Plain, which supports irrigation. The daily population is between 100–150k due to the industry sites and many big showrooms on the Samsun – Ordu highway. The constructions of the Yaşar Doğu Arena and the new city stadium, the international expo and congress center being located within the district and projects such as the Logistics Village, Science and Technology Center, Arts & Culture Center, and Olympic Swimming Pool has served to modernize the district. There are also many hotels of international brands within Tekkeköy. Samsun Çarşamba Airport is also within the district's limits. A 7,500 seat multi purpose indoor venue, the Tekkeköy Yaşar Doğu Arena, was opened end March 2013 in the town. Tekkeköy Municipality has been a member of the Union Of Historical Towns since 2015.
Тарих
1941 жылы археологтар профессор доктор Тахсин Өзгіш және профессор Нимет Өзгіш Текекейде және оның төңірегіндегі аймақтарда жүргізген зерттеулер нәтижесінде, бұл аудан палеолит дәуірінен бері мекен ету ортасы ретінде пайдаланылғанын анықтады. Қазіргі аудан орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан бұл қоныстар шамамен 600 000 – 100 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Ауданды зерттеу барысында хетт және фригий дәуірлеріне тән қалдықтар да табылды. Бұл жерлер б.з.д. III ғасырының ортасында Понт империясының құрамына кірді, кейіннен римдіктер, византиялықтар және анатолиялық селжұқтар басып алды. Селжұқтар Анатолияға енген кезде, олар үлкен түрік батыры шейх Зейнуддинді осы маңызды аймаққа жіберіп, жергілікті халықты ислам дініне өткізу үшін исламдық мешіт-кешенін (текке) құрды. Шамамен 1250-1330 жылдар аралығында өмір сүрген шейх Зейнуддин саяхатшыларға, кедейлерге және мұқтаж жандарға көмек қолын созды. «Текке» сөзінің тікелей мағынасы «әулиелердің мекені» болғандықтан, Текекей атауы осы мешіт-кешеннен шыққан деседі. 1399 жылы Осман империясы Текекейге билік етті, бірақ 1402 жылы Анкара шайқасынан кейін Кубатоғуллары тайпасы бұл жерді қысқа мерзімге басып алды. Алайда, 1419 жылы Селеби Мехмет арқылы бұл аймақ қайтадан Осман империясының құрамына кірді. Осман дәуірінде түріктер мен жергілікті гректер (румдар) Лозанна шартына дейін бейбіт түрде қатар өмір сүрді. Аталған шарт бойынша, Батыс Фракия мен Балқандағы түріктер (әсіресе Салоники, Грекия және оның төңірегіндегі аймақтар) осы аймақтағы гректермен орын алмастыруға міндеттелді. Осының салдарынан, бүгінгі Текекей тұрғындары үш негізгі топқа бөлінеді: жергілікті тұрғындар, батыстан келген көшпенділер және мәдени мұраларын сақтап қалған орын алмастыру арқылы келген халық. Сонымен қатар, Текекейдегі 1800 жылдарға дейін салынған араб зираты, бұл жерде басқа да тайпалар болғандығын көрсетеді. Румындар да Текекейдің мәдени байлығына үлес қосады. Осы алуан түрлі және бай мәдениеттер Текекейдің мәдени және фольклорлық маңыздылығын құрайды.
In 1941, studies conducted in Tekkeköy and surrounding regions by archeologists Prof. Dr. Tahsin Özgüç and Prof. Nimet Özgüç, and led by Kılıç Kökten, have found that the district has been used as a settlement since the Paleolithic era. Located south of the current district center, these settlements date back to c. 600,000 – 100,000 BC. Archeological studies done in the district have also revealed remains from the Hittite and Phrygian eras. These lands were included in the Pontus Empire in the mid 3rd century BC and later were seized by the Roman, the Byzantine and the Anatolian Seljuk empires respectively. When the Seljuk Empire entered Anatolia, they sent the great Turkish Veli Sheikh Zeynuddin to this important area and established an Islamic lodge (tekke) in order to convert the locals to Islam. Sheikh Zeynuddin, who is thought to have lived c. 1250 1330, cared for the travelers, the poor, and ones in need. It is said that the name Tekkeköy is rooted in that very lodge, as the literal translation for tekke is "holyman's lodge". In 1399, the Ottomans gained reign over Tekkeköy but briefly lost the land to the Kubatoğulları clan in 1402 following the Battle of Ankara. However, the area became Ottoman territory once again in 1419 through Celebi Mehmet. Turks and local Greeks (Rum) peacefully co existed here during the Ottoman era until the Lausanne Treaty, which required the Turks in Western Thrace and Balkans (especially Thessaloniki, Greece and surrounding regions) to swap places with Greeks in the area. As a result, the inhabitants of Tekkeköy today fall into three main categories: Locals, immigrants from the west, and the exchange population who managed to preserve their cultural heritage. Furthermore, the Arabian cemetery in Tekkeköy dated back to the 1800s is proof that other tribes were also here. Romanians also contribute to the rich culture embedded in Tekkeköy. These different and rich cultures have composed the cultural and folkloric significance of Tekkeköy.
Археология аңғарлары мен үңгірлері
Бұл үңгірлер Халколит дәуірінің қоныстары, олар табиғи түрде кішігірім үңгірлер болып қалыптасқан, кейіннен ойылып, үйлерге айналдырылған және кеңейтілген. Үңгірлер көп деңгейлі құрылымға ие, сондықтан оларды пәтерлер үйлері деп санауға болады. Осы үңгірлердің тұрғындары алғашқы симбиоздық мәдениетті қалыптастырған. 1941 жылы Анкара университетінің Тіл, тарих және география факультетінің профессоры, доктор Тахсин Озгуч басқаратын зерттеулер мен қазба жұмыстары аймақта көптеген тарихқа дейінгі үңгірлер, паналау орындары және қоныстарды тапты. Бұл қазба жұмыстары барысында Палеолит дәуірінен жасалған қол балталары, найза ұштары және басқа да өткір заттар табылған. Зерттеулер мен қазба жұмыстары арқасында керамика, сырғалар, білезіктер, пышақтар, қылыштар, найза ұштары және инелер сияқты жоғары шеберлікпен жасалған қабірлік заттар да анықталды. Дюндартепеден оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым жердегі қазба жұмыстары Хетттер мен Ерте қола дәуірінің қалдықтарын ашты. Көбінесе түйе және қызыл түсті керамикалық ыдыстар кездеседі, олар гончарлық шеңберімен жасалған. Хетт аймағынан көптеген қабірлер, қолмен жасалған керамика, қара және ақ геометриялық өрнектермен безендірілген ыдыстар мен антропоморфты вазалар табылды. Археологиялық аңғар және оны қоршаған аңғарлар жаяу серуендеуге, атпен және велосипедпен жүруге қолайлы. Фындыджақ және Чынарлы ағындары аңғарды кесіп өтеді. Аңғардың жартастарындағы әр түрлі өлшемдегі ойықтар мен үңгірлер Халколит дәуірінен қалған. Чинарчик және Фындыджақ ағындарының қиылысында орналасқан және екі аңғарға көрініс беретін массивті тас құрылымы "Қуыс Тас" деп аталады. Тасқа апаратын баспалдақтардың техникалық аспектілері мен пішіндері Фригия дәуіріне тән екені анықталды. Теккекейдегі қалдықтар Самсун археологиялық мұражайында, ал жергілікті дәуірлерді көрсететін материалдар Түркияның алғашқы имитациялық мұражайы – Теккекей археологиялық мұражайында қойылған. Оның бағында мүсіндер де бар. Бұдан әрі Археологиялық аңғар Археопаркке дейін кеңейтіледі.
Settlements of the Chalcolithic Period, these caves were naturally formed smaller caves, which were later hollowed out and expanded to become houses. The caves have a multi leveled structure and therefore can be identified as apartment buildings. The inhabitants of these caves were the ones to establish the first symbiosis culture. In 1941, studies and excavations led by Prof. Dr. Tahsin Özgüç, member of Ankara University's Language, History and Geography Department, found many prehistoric caves, shelters, and settlements in the area. Hand axes, spearheads, and other sharp objects from the Paleolithic era were also found during these excavations. Studies and excavations have also revealed grave goods of more advance craftsmanship such as pottery, earrings, bracelets, knives, daggers, spearheads, and pins. Excavations done 14 km southeast of Dündartepe have revealed remains of Hittite and Early Bronze era. There are mostly potteries of camel and crimson color, which have been shaped on a potter's wheel. And many graves, handcrafted ceramics, vessels with black and white geometric features, and anthropomorphic vases have been found in the Hittite area. Archeology Valley and other surrounding valleys are fit for hiking, horseback riding, and cycling. Fındıcak and Çınarlı streams trance the valley. The hollows and caves of different sizes on the valley cliffs are from the chalcolithic period. The mass rock structure, which is located at the intersection of the Çınarcık and Fındıcak streams and overlooks both valleys, is called "Hollow Stone". The technical aspects and forms of the steps that lead up from the rock have been found to be of the Phrygian era. The remains in Tekkeköy are exhibited in the Samsun Archeology Museum and material that represent local eras are exhibited in Turkey's first imitation museum, Tekkeköy Archeology Museum House. There are also sculptures in its garden. Furthermore, the Archeology Valley will be expanded into an Archeopark.
Ататүрктің үйінің көшірмесі
Ататүрктің Салоникадағы туған үйінің нақты көшірмесі Алтынқая шіркеуінен қайтып келе жатқанда, басты жол торабында көруге болады. Теккекей – 1923 жылғы халық алмасудан кейін аймаққа қоныс аударған түріктердің ең маңызды елді мекендерінің бірі. Бұрын грек ауылдары мен шағын аудандары болған бұл аймақ, алмасу арқылы келген тұрғындар қоныстанғаннан кейін мәдени және фольклорлық маңызға ие болды. Балқаннан көшіп келген түріктер ата-бабаларының жерін еске алу үшін Салоникадағы Ататүрктің үйінің нақты көшірмесін салуды ұсынды, соның нәтижесінде муниципалитетіміз Ататүрк үй-мұражайын салды. Көптеген келушілерді қабылдайтын мұражайда Салоникадағы түпнұсқа үйдің көшірме жиһаздары, сондай-ақ Ататүрктің азаматтық және әскери киімдері қойылған. Кіреберіс қабатында, көбінесе Ататүрк туралы кітаптардан тұратын Тарих кітапханасы орналасқан. Сол қабатта, келушілер сувенирлер сатып ала алатын сыйлық дүкені де бар.
An exact replica of Atatürk's birth home in Thessalonica can be seen on the way back from Altınkaya Church, at the main road intersection. Tekkeköy is one of the most important settlements for the Turks who relocated to the area after the population exchange in 1923. The area, which was previously home to Greek villages and neighborhoods, gained cultural and folkloric significance after the exchange population settled in. Turks who relocated from the Balkans and wanted a reminder of the lands of their ancestors, were the ones to suggest building an exact replica of Atatürk's House in Thessaloniki, and so our municipality built Atatürk's House Museum. The museum, which has many visitors, exhibits replica furniture of the original house in Thessaloniki, as well as Atatürk's civil and military outfits. On the entrance floor there is a History Library, mostly composed of books about Atatürk. There is also a gift shop on the same floor where visitors can buy souvenirs.
Чыркмандағы көне жел диірмені
Қара теңіз аймағындағы жалғыз жел тегермені Текекейдегі Чырақман ауданында орналасқан. Бұл аудан ежелгі грек қонысы, кейіннен 1923 жылғы халық алмасудан кейін аймаққа көшіп келген түріктердің мекені болды. Чырақман сөзі "үлкен от" деген мағынаны білдіреді. Бұл жерде бір кезде өмір сүрген гректер егіншілік және балық аулаумен айналысқан. Олар жағалауға орналасып, үлкен от жағып, балық аулаған. Олардың оттары балықты жағалауға жақындату үшін қолданылған. Сол үлкен от Чырақман деп аталған, содан кейін аймаққа да осы ат берілді. 1800 жылдардың соңында гректер салған ежелгі жел диірмені, консервация комиссиясы мен біздің муниципалитетіміздің күш-жігері арқасында бастапқы қалпына келтірілді. Бүгінде бұл жел диірмені толыққанды жұмыс істейді. Сондай-ақ, ол көптеген жергілікті және шетелдік туристерді тартатын маңызды туристік орын. Ол бидайды ұнтақтай алады және жел бағытына қарай төбесін бұра алады. Жел тегерменінің ішінде 1830 жылдары жұмыс іздеу үшін Грузия мен Ресейге кеткен Чырақмандық гректер құрған шағын мұражай орналасқан. Жел диірменінің айналасын абаттандырғаннан кейін муниципалитет демалыс үшін арналған пикник аймағын ұйымдастырды. Бұрын, жаңа үйленген жұбайлар жел диірменге келіп, жаңа ұнтақталған ұнға қолын малып, мол және бақытты өмір тілеген. Бүгінде бұл дәстүр кейбір жергілікті тұрғындар тарапынан сақталып келеді.
The one and only windmill of the Black Sea region is located in the Çırakman neighborhood in Tekkeköy. This district is an old Greek settlement, which later became home to the Turks who relocated to the area after the population exchange in 1923. Çırakman means "big fire". The Greeks that once lived here used to engage in agriculture and fishing. They set camp on the shore and lit great campfires. Their campfires were a way to attract fish to shallow waters. That big fire was called Çırakman and gave its name to the area. The ancient windmill, which was built in the late 1800s by Greeks, was restored to its original form thanks to the conservation commission and our municipality. Today this windmill is fully functional. It is also a main touristic site that attracts many local and foreign tourists. It can mill wheat and its roof can rotate to adjust to winds. Inside the windmill is a tiny museum, which was established by the Greeks from Çırakman who went to Georgia and Russia to work in 1830s. After landscaping the area surrounding the windmill, the municipality set up a picnic area for recreational use. Back in the day, newlyweds used to come up to the windmill and dip their hands in freshly ground flour, hoping for a fruitful and happy marriage. Today this tradition is still carried out by some of the locals.
Шейх Юсуф Зейнуддин мешіті мен ғибадатханасы
Шейх Юсуф Зейнуддин – Анатолия Сәлжұқ империясы тұсында өмір сүрген ұлы Исламдық Вели. Ол Гавс-Азам шейх Абдулқадыр Ғейланидің ұрпағы. Шейх Юсуф Зейнуддин 1285 жылы мешіт салған, ал мешіт ауласында оның есімімен аталатын қабір бар. Мешітпен қатар, ол мұқтаж жандарға көмек көрсету үшін демалыс үйі мен дастарқан да ашқан. Қазір бұл дәстүрді қала әкімдігі жалғастырып келеді.
Sheikh Yusuf Zeynuddin was a great İslamic Veli who lived in the time of the Anatolian Seljuk Empire. He was a descendant of Gavs ı Azam Sheikh Abdulkadir i Geylani. Sheikh Yusuf Zeynuddin built a mosque in 1285 and there is a shrine in the mosque's garden bearing his name. Along with the mosque, he also established a lodge and soup kitchen to care for people in need. Now the municipality carries out this tradition.
Костел жағалауы
Текекей ауданы теңізге тікелей ұласатын жерде Косталдың ұзын, табиғи құмды жағажайлары жатыр. Косталға қарайтын басты жол бойымен ағатын Бюльбюль ағысы – келуші жабайы қаздар мен балықшыл құстарға мекен, сонымен қатар демалыспен балық аулауға қолайлы жай. Егер Самсун – Орду тас жолынан Самсун Шаршамба әуежайына баратын белгіні орындап, содан кейін Yeni Mahalle және Kurtuluş белгілеріне бұрылсаңыз, Костал орманына жетесіз. Бұл ағыспен солға қарай жүріп, табиғи жағажаймен шектесетін, сосын қарағайлар арасына тығырылған жаздық үйлерге дейін жете аласыз. Басқа аймақтар көбінесе өнеркәсіптік болғандықтан, Костал маңызды жүзу орнына айналған. Тарихи деректерде генуялық теңізшілер де осы жерді пайдаланған, алғашқылардың бірі болып оны Костал (итальян тілінде – теңізші немесе теңізден келген) деп атаған. Генуялықтар Текекейді Мағда (металл орны) деп атап, жергілікті кендерден алынған металдарды өңдейтін шеберханалар құрған. Қазір қираған Самсун қамалының шығыс қақпасы Мағда қақпасы деп аталған екен. Жағалау бойымен созылған Хажы Осман тоғайы, 700-800 метрлік биіктіктегі Капаклы Пынар, Қырантепе, Азман және Асарағаш төбелері пикниктер мен басқа демалыс түрлері үшін танымал орындар.
The long natural sandy beach of Costal is where Tekkeköy district meets the sea. The Bülbül stream, which flows along the main road to Costal, is home to the visiting wild ducks and kingfishers, and also is a nice area for recreational fishing. If you follow the signs to Samsun Çarşamba Airport off the Samsun – Ordu highway, and take a turn following the signs to Yeni Mahalle and Kurtuluş you reach the Costal Forest. Following the brook on your left will eventually lead you to the sea lined with a virgin beach and summer residences hidden among the pine trees. The other areas being mostly industrialized makes Costal an important swimming location. Historically, Genoese sailors have also used this location, the first to call it Costal (Italian: sailor or one that comes from the sea). The Genoese also called Tekkeköy Mağda (place of metal) and set up workshops to craft the metals attained from the local mines. It has been said that the east door of the now destroyed Samsun Castle was called the Mağda Door. The Hacı Osman grove, which stretches along the coast, Kapaklı Pınar, Kırantepe, Azman, and Asarağaç hills at 700 to 800 m altitudes are popular spots for picnicking and other recreational activities.
Бююклудағы Курсунлу шарлауығы
Курсунлу шарлауы Бююклюдің жанында орналасқан.
The Kurşunlu Waterfalls are found near Büyüklü.
Ескі темір жол станциясының ғимараттары
Ескі теміржол станциясы ғимараттары қалпына келтіріліп, айналасындағы аумақ қалалық мұражай және туристік ақпарат бюросы бар ностальгиялық саябаққа дайындалады.
The old railway station buildings will be restored and the surrounding area will be prepared to be a nostalgic park with a city museum and tourism information office.
Жергілікті тағамдар
Жергілікті халықтың, черкестердің, грузиндердің және римдіктердің аймақтағы қозғалысы Текекейдің мәдени байлығына, әсіресе жергілікті ас мәдениетіне, мысалы, қаз етімен дайындалған күрішке әсер еткен. Османдық негіздегі "Юфка" – ет сияқты түрлі ингредиенттерді орап дайындауға қолданылатын өте жұқа қамыр. "Бөрек" (етті қуырылған нан) (борек) танымал. Тандырда пісірілген кебабтар да көп танылған тағамдар. Жергілікті деликатес – Қара теңіз анчоусы (хамси) көптеген мәзірлерде кездеседі және күріш, нан сияқты әртүрлі тағамдарға айналдырылады. Сонымен қатар, табада қуырылған күйінде де жиі ұсынылады. Патенттелген Гама Бөрегі маңызды тағам болып саналады. "Коцакари Герданы" (қарт әйелдің мойны) деген мағына беретін тәтті нан роллы – жәрмеңкелерде кең танылған жергілікті деликатес.
The movement within the area of the local population, Circassians, Georgians, and Romans has influenced the cultural richness of Tekkeköy, especially the local cuisine, such as rice with goose meat. The Ottoman based "Yufka" is a very thin sheet of pastry dough used to enclose various ingredients, such as meat. "Borek" (mincemeat pastries) (börek). Oven kebabs are popular dishes. The local delicacy, Black Sea anchovy (hamsi) is heavily featured on menus and fabricated into various dishes such as rice and bread. It is also widely served as pan fried. An important dish is the patented Gama Böreği. The sweet pastry roll Kocakarı Gerdanı (meaning old woman's neck) is a local delicacy, introduced to wide acceptance at fairs.
Мерекелер мен карнавалдар
Жыл сайын Текекей муниципалитеті Табиғат, мәдениет және туризм фестивалін ұйымдастырады. Дәстүрлі майлы күрес чемпионаты көптеген қонақтарды тартады және осы фестиваль біртіндеп Киркпинар майлы күрес чемпионатымен бірдей маңызға ие болып келеді. Жыл сайын мамыр айының екінші аптасында Қараперчин ауылында ағаш отырғызу және бұзаулар сайысы өтеді. Жергілікті тұрғындар бұрынғы ауылдар болған елді мекендерде де жайлау фестивалдарын өткізеді.
Every year the Tekkeköy Municipality organizes a Nature, Culture, and Tourism Festival. Traditional Oil Wrestling Championship attracts many visitors and is gradually becoming as important as the Kırkpınar Oil Wrestling Championship. Annually in the second week of May, there is a Tree Planting and Calf Contest in Karaperçin Village. Locals also hold Highland Festivals in neighborhoods that are former villages.