Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Урла" атауы грекше Βουρλά ("Vourla") – батпақты жерлер деген мағынаны білдіреді және 20 ғасырға дейін қала батыс деректерінде осылай аталып келген. Брайла (византиялық есім, "Құдайдың қызы" немесе "Қасиетті Мария" дегенді білдіреді) болса, дауысты әріптерінің орны ауысуы нәтижесінде Брайла Vourla, яғни батпақты жерлер деген сөзге айналды деген болжам бар. Урла – ежелгі Клазоменаи қаласының орналасқан жері, оның қиратындары көпке таныс, ал атауы аймақтағы жағалаудың бір бөлігін білдіретін "Килизман" деген ресми емес атауда сақталған, ол Клазоменаиден туындаған және бүгінге дейін қолданылып келеді. (Гузельбахче қаласының бұрынғы атауы). Түркиядағы сауаттылық деңгейі 97% құрайтын Урла қаласында Измир технология институты орналасқан. Урла екі көрнекті әдебиетші – Георгий Сеферис және Некати Кумалині өсіргенімен мақтанады.
The name "Urla" is derived from the Greek Βουρλά ("Vourla") meaning marshlands and the town was cited as such in western sources until the 20th century. Bryela (Byzantine name meaning Woman of God i. e. Holy Maria) whereas it has been suggested that due to the transposition of vowels Bryela has become Vourla, meaning marshlands. Urla is where the ancient city of Klazomenai is located and its remains are much visited, while the name lives on in the unofficial appellation used in the region for part of the coastline of the district, "Kilizman" which is a still used derivative of Klazomenai. (Former name of Güzelbahçe). With literacy among the highest in Turkey at 97%, Urla is also home to İzmir Institute of Technology. Urla prides itself for having raised two important men of letters, Giorgos Seferis and Necati Cumalı.
География
Аудан орталығы Измир шығанағына солтүстікке қарай созылып жатқан шағын түбектің ортасында орналасқан, бірақ оның қалалық құрылымы салыстырмалы түрде сирек және шығысқа қарай жағалауға тіреліп, түбектің үлкен бөлігін қамтитын кең аумаққа жетеді. Муниципалдық аумақтағы жердің маңызды бөліктері, иесіз жер иелеріне тиесілі, құрылмаған күйде немесе өте ауылдық сипатта қалады. Түбек жағалауында маусымдық үйлерден тұратын бірнеше кешендер орналасқан, олар жағажайлар мен шағын шығанақтар бойында салынған және әкімшілік тұрғыдан Урла орталығының муниципалдық аумағына немесе оның қарастырылатын ауылдарына бөлінген. Урла ауданының шығыс шекарасы Измир агломерациясының ең батыс ауданы – Гүзельбахчемен шектеседі, және сол бөлігінде урбанизация тығыз, бұл ауданның жалпы 75% орташа урбанизация деңгейіне үлес қосады. Измир орталығына (Конак) дейін тек шақырым қашықтықта болғандықтан, Урла халқының маңызды бөлігі күнделікті үлкен қалаға жұмысқа барып-келетін, көбінесе жақсы жағдайдағы тұрғындардан тұрады. Измирге және туризмнің халықаралық орталығы – шақырым қашықтықтағы Чешмеге бару, алты полосалы тас жолдың салынуы арқасында жеңілдеді. Дегенмен, Урла ауданы жағымды қала маңы мен курорттық көрінісін сақтап қалады, және ол Қарабурун түбегі бойымен батысқа қарай созыла келе, Чешме және Қарабурун аудандарымен шектеседі, жағалау бойында салынған қосымша үйлер мен ішкі аймақтағы ірі шаруашылықтар, сондай-ақ жергілікті ауылдардың саны артады, олардың барлығы әдеттегі Эгей сипаттамаларын көрсетеді. Оңтүстікке қарай Урла ауданы Сеферихисармен шектеседі, және сол бөлімдегі қоныстану тығыздығы төмендеу, тіпті кейбір жерлерде бос жатқан жерлер де бар, бірақ Измирдің білікті мамандығы бар азаматтарына бағытталған тұрғын үй жобалары сол айманда да үлкен қызығушылық таныта бастады.
The district center is located in the middle of the isthmus of a small peninsula which protrudes northwards in the Gulf of İzmir, but its urban tissue is comparatively loose and extends eastwards to touch the coast and to cover a wide area which also includes a large portion of the peninsula. Sizable parts in the municipal area, owned by absentee landlords, remain uninhabited or are very rural in aspect. The peninsular coastline present a number of compounds constituted by seasonal residences along the beaches and the coves and which are administratively divided between Urla center's municipal area or its depending villages. Urla district area's eastern end neighbors the westernmost district of the Greater Metropolitan Area of İzmir, Güzelbahçe, and urbanization is much denser across that part, contributing to the whole district's average urbanization rate of 75%. With İzmir center (Konak) at a distance of only , an important part of Urla's population is composed of residents, often wealthy, who commute to the big city every day, access to and from İzmir and Çeşme, an international center of tourism at a distance of from Urla, having been greatly facilitated by the building of a six lane highway. Urla district nevertheless manages to preserve an overall outlook of a pleasant suburb and resort, and as it extends to the west along Karaburun Peninsula, where it borders on the districts of Çeşme and Karaburun, secondary residences built along the coast or large farms of the interior, as well as native villages, all bearing typical Aegean characteristics, increase in number. To the south, Urla district neighbors that of Seferihisar and the settlement pattern is thinner in that section, with even some empty land, although housing projects targeting İzmir's professional classes start to show a rising interest for that section as well.
Білім беру және денсаулық сақтау
Үрледе әр мұғалімге 16 оқушыдан, әр дәрігерге 492 науқас шарықталады.
There are 16 students for each teacher and 492 patients for each doctor in Urla.
Лимантепе
Урла аймағының грек тіліне дейінгі тарихы туралы мәліметтер салыстырмалы түрде жақында ғана алынды, 1979 жылдан бері халықаралық команда Лимантепеде жүргізіп жатқан қазба жұмыстарының нәтижесінде. Кейбір зерттеушілер бұл аймақты әлемдегі ең көне, үздіксіз қолданылған порт деп санайды.
Information on Urla region's pre Hellenistic history is quite recent, based on the excavations in Limantepe pursued by an international team since 1979. Some researchers refer in its context to the possible most ancient regularly used port in the world.
Клазоменай - Килизман
Урла эллиндік кезеңде де маңызды мәдени орталық болды. Бұл жерде Иония қаласы Клазоменай орналасқан. Қазба жұмыстары барысында табылған өнер туындылары мен мүсіндер қазір Лувр немесе Измир археологиялық мұражайында көрсетілуде. Ежелгі замандағы зәйтүн майы өндірісіне арналған ең көне құрылыстар жақында Клазоменайда табылды. Іздер сонымен қатар, зәйтүн майының теңіз арқылы алғаш рет экспортталғанын көрсетеді. Клазоменайда б.з.д. VI ғасырдың үшінші тоқсанына жататын зәйтүн майын өндіру орнатылысы (işlik) – ежелгі грек қаласынан сақталған деңгейлі және салмақты престің жалғыз мысалы және Грецияда табылған ең ерте престерден кем дегенде екі ғасыр бұрынғысы. 2004-2005 жылдары Эге университеті, түрік зәйтүн майын экспорттаушы компания және неміс табиғи құрылыс материалдарын өндіруші компания, сондай-ақ жергілікті шеберлердің бірлескен күшімен, цилиндрлі ролик пен үш ажырату шұңқыры бар айқын көрінетін диірмен тасының негізінде ол қалпына келтіріліп, қайта құрастырылды. Осыдан алынған зәйтүн майы да коммерциялық тұрғыдан сәтті болды.
Urla was an important cultural centre also in its Hellenistic period. It was the site of the Ionian city of Klazomenai. Pieces of art and sculpture found during excavations are now exhibited in the Louvre or in İzmir Archaeology Museum. The oldest attested olive oil production facilities were recently discovered in Klazomenai. The traces also indicate first exports of olive oil by way of sea. Olive oil extraction installation (işlik) dating back to the third quarter of the 6th century BC uncovered in Klazomenai is the only surviving example of a level and weights press from an ancient Greek city and precedes by at least two centuries the next securely datable earliest presses found in Greece. It was restored and reconstructed in 2004 2005 through collaboration between Ege University, a Turkish olive oil exporter and a German natural building components company, as well as by local artisans, on the basis of the clearly visible millstone with a cylindrical roller and three separation pits. The olive oil obtained turned out to be quite a success in business terms as well.
Түрік дәуірі
Осман билігінің шыңына жеткен 16 ғасырда Урла, 1520 жылдары Манисада салынған кешеннің кірістерін және күтімін қамтамасыз ету үшін Айше Хафса Сұлтан құрған ізгі қорына дерлік толығымен қосылды. Осман империясының құлдырауымен, бүкіл түбекпен бірге Эгей теңізінің шекарасында орналасқан қала, бақылауы қиын болғандықтан, жиі тонаушылардың ықпалында қалды. Измирдің халықаралық сауда порты ретінде дамуы Урланың қауіпсіздік алаңдаушылықтарын ішінара жеңілдетті, сонымен қатар көршілес ірі қалаға тәуелділігін біртіндеп арттырды. 1865 жылы француздық бастамамен Урлада карантиндік орталық құрылды, ол Урланың алдындағы аралда орналасқан, бүгінде Карантина деп аталатын және ежелгі Клазоменаи қаласының бір бөлігін қамтитын жерде салынды. Орталық 1950 жылға дейін жұмыс істеді, қазір мемлекеттік аурухана мен қосымша жазғы лагерьге айналдырылған, бірақ карантиндік құрылыстар әлі де сақталған. Карантиндік орталық құрылмас бұрын, адмирал Чарльз Нейпир 1839-1840 жылдардың қысын осы жерде өткізіп, содан кейін Ливандағы Мысырлық Мұхаммед Әлиге қарсы түрік әскерлерімен бірге операцияға қатысты. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Урла Осман империясының Айдин вилайетінің құрамына кірді. 1914 жылы қала халқы 9 361 түрік, 24 711 грек, 423 еврей, 51 болгар және 42 армяннан тұрды. Грек халқы 1923 жылғы халық алмасудан кейін Грекияға көшіп кетті, олардың көпшілігі Камена Вурла қаласына қоныстанды. 1923 жылдан кейін Урла түрік халқы басым қалаға айналды.
In the summit of Ottoman power, during the 16th century, Urla was almost entirely incorporated into the pious foundation established by Ayşe Hafsa Sultan for the revenues and the maintenance of the complex she had had built in Manisa in the 1520s. With the decline of the Ottoman power, the town, placed along with the entire peninsula at the frontier of the Aegean Sea difficult to control, frequently saw itself at the mercy of plunderers. İzmir's rise as an international trade port partially relieved Urla from its security concerns, while it also gradually increased its dependency to the neighboring metropolis. A quarantine center was established in Urla in 1865 through French initiative, in the island opposite Urla quay that bears today the very name of Karantina, and where part of the site of ancient Klazomenai also extends. The center was in service until the 1950s, now transformed into a state hospital and an annexed summer camp, although the quarantine installations are still standing. Prior to the foundation of the quarantine center, Admiral Charles Napier had spent the winter of 1839 1840 here, before intervening, along with allied Turkish troops, against Muhammad Ali of Egypt in Lebanon. From 1867 until 1922, Urla was part of the Aidin Vilayet of the Ottoman Empire. The town's population in 1914 was composed of 9.361 Turks, 24.711 Greeks, 423 Jews, 51 Bulgarians and 42 Armenians. The Greek inhabitants left for Greece after the 1923 Population Exchange with many settling in the town of Kamena Vourla. After 1923, Urla became a Turkish majority town.
Сеферис және Кумалы
Урланың ұлдарының екеуі әдебиетте белгілі болған: грек ақыны және Нобель сыйлығының лауреаты Йоргос Сеферис, түрік романисті Некати Кумалы (Флоринада туып, 1923 жылғы грек-түрік халықтарының алмасуы аясында қоныс аударып, Урлада өскен).
Urla had two important men of letters among his sons: It is the birthplace of the Greek poet and Nobel laureate Giorgos Seferis and the Turkish novelist Necati Cumalı (born in Florina and re settled in the framework of the 1923 Exchange of Greek and Turkish Populations) grew up in Urla.
Археология
2021 жылдың қаңтар айында археологтар, Елиф Копаралдың жетекшілігімен, б.з.б. V ғасырына жататын 2500 жылдық Афродита ғибадатханасының қираған қалдықтарын тапқандарын хабарлады. Ғибадатхананың ішінде және оның маңында әйел бейнесі салынған мүсін фрагменті, терракотадан жасалған әйел басы және "Бұл қасиетті жер" деп жазылған жазу табылды. Ғибадатхананың іздері алғаш рет 2016 жылы қазба жұмыстары кезінде анықталды.
In January 2021, archaeologists headed by Elif Koparal, announced the discovery of the ruins of a 2500 year old temple of Aphrodite from the 5th century BC. Among other findings in and around the temple, they found a statue piece depicting a woman, a terracotta female head and an inscription that reads, "This is the sacred area". The traces of the temple were first excavated in 2016.