Кіріспе

Дәрігерлік ұсыныстарды сақтау дескрипторы. Медицинада пациенттің медициналық ұсыныстарды қаншалықты дұрыс орындауын сипаттайды. Көбінесе бұл дәрі-дәрмектерді қабылдауға қатысты, бірақ оны медициналық құралдарды пайдалану, өзін-өзі күту, жеке бақылау жаттығулары немесе терапия сеанстары сияқты басқа жағдайларға да қолдануға болады. Пациент және денсаулық сақтау қызметкері екеуі де сақтау деңгейіне әсер етеді, ал дәрігер-пациент арасындағы жақсы қарым-қатынас сақтауды жақсартудың ең маңызды факторы болып табылады. Денсаулық сақтауға қол жеткізу де пациенттің сақтауына әсер етеді, себебі күту уақытының ұзаруы науқастың қатыспау себебіне әкелуі мүмкін. Тағайындалған дәрі-дәрмектердің құны да маңызды рөл атқарады. Әлем бойынша, ұсыныстарды сақтамау денсаулық сақтаудың тиімділігіне кедергі келтіретін маңызды фактор болып табылады. 2003 жылғы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бағалауынша, дамыған елдерде тұратын созылмалы аурулары бар пациенттердің шамамен 50% ғана емдеу ұсыныстарын орындайды, әсіресе астма, қант диабеті және гипертонияға арналған терапияны сақтау көрсеткіштері төмен. Сақтауды жақсартуға бағытталған күш-жігерлер дәрі-дәрмектерді қаптауды жеңілдетуге, тиімді еске түсірулерді ұсынуға, пациенттерді біліммен қамтамасыз етуге және бір уақытта тағайындалатын дәрі-дәрмектердің санын шектеуге бағытталған. Зерттеулер дәрі-дәрмектерді сақтауды жақсартуға бағытталған араласулардың сипаттамалары мен әсерлерінде үлкен айырмашылықтарды көрсетеді. Сақтауды клиникалық маңызды әсерлерге қол жеткізу үшін қалай тұрақты түрде жақсартуға болатыны әлі анық емес. 2003 жылдан бастап АҚШ денсаулық сақтау мамандары "сақтау" терминін "ұстану" терминінен гөрі жиі қолданды, өйткені ол пациенттердің емдеу нұсқауларын толық немесе ішінара орындамауының әртүрлі себептерін жақсырақ көрсетеді деп есептелді. Сонымен қатар, сақтау термині пациенттің дәрігердің нұсқауы бойынша дұрыс дәрі-дәрмекті, дозаны, беру жолын, уақытын және жиілігін сақтап қабылдау қабілетін қамтиды. Ұстану тек бұйрықтарды пассивті орындауды білдіруі мүмкін екені айтылды. Сақтау термині көбінесе пациент пен дәрігер арасындағы шешім қабылдау және емдеуге қатысты ынтымақтастық тәсілді білдіру үшін қолданылады. Хабардар және мақсатты түрде сақтамау – пациенттің қауіп-қатері мен пайдасын түсінгеннен кейін емді қабылдамауды таңдауы. 2005 жылға қарай, таңдалған терминология мәселесі талқылауда болды. 2007 жылдан бастап, конкорданс дәрігердің пациентпен бірлесіп белгілеген емдеу режимін сақтауға қатысты қолданылды, бұл дәрігердің ғана тағайындаған емдеу режимін сақтаудан ерекшеленді. Ағымдағы пікірталасқа қарамастан, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және АҚШ Ұлттық денсаулық институтының Сақтау зерттеу желісі үшін сақтау артықшылықты термин болып табылады. Америка Құрама Штаттарының Ұлттық медицина кітапханасының Медициналық тақырыптар тізілімінде сақтау және ұстану сөздері бар әртүрлі терминдер анықталған. Пациенттің емдеуге ұмтылуы және дәрі-дәрмектерді сақтау MeSH ағашындағы Емдеуге ұмтылу және сақтау астында ажыратылады.

Сәйкестікті қамтамасыз ету факторлары

Емдеу режимі тағайындалғандардың шамамен жартысы оны көрсетілгендей сақтамайды.

Денсаулықты сауаттандыру

Емдеу құны және емдеу туралы нұсқауларды түсінудегі қиындықтар, "сауықтыру сауаттылығы" деп аталады, емдеуге ұстанудың басты кедергілері болып саналады. Білім мен физикалық денсаулықтың байланысты екенін көрсететін нақты дәлелдер бар. Төмен білім деңгейі денсаулықтағы теңсіздіктер айналымының маңызды факторы болып табылады. Біліктілік адамның еңбек нарығындағы орнын, табыс деңгейін және осы арқылы ресурстарға қолжетімділігін анықтайды.

Сауаттылық

1999 жылы Ұлыбританиядағы ересектердің бестен бірі, шамамен жеті миллион адам, негізгі дағдыларында, әсіресе функционалдық сауаттылық және функционалдық сандық білімінде қиындықтарға тап болды. Бұл былай сипатталды: "Ағылшын тілінде оқу, жазу және сөйлеу қабілеті, сондай-ақ жұмыста және жалпы қоғамда қалыпты өмір сүруге қажетті математиканы қолдану деңгейі". Осының салдарынан олар дәрі-дәрмектерді тиімді қабылдай алмай, жазбаларды оқи алмай, дәрігердің ұсыныстарын орындай алмай, қажетті ақпаратты іздеуге кедергі келді. 2003 жылы Ұлыбританиядағы ересектердің 20%-ы созылмалы ауруға немесе мүгедектікке шалдыққан. Ұлыбритания Денсаулық сақтау министрлігі жүргізген ұлттық зерттеу көрсеткендей, денсаулығы нашар немесе өте нашар адамдардың үштен бірінен астамы 3-ші деңгейден төменгі әдеби дағды деңгейіне ие болған. Сауаттылық және сандық білімнің төмен деңгейі әлеуметтік-экономикалық қиындықтармен байланысты екені анықталды. Сауаттылық пен астма туралы білім арасындағы байланысты зерттеуде, он жастағы бала деңгейінде сауаттылыққа ие астмамен ауыратын науқастардың 31%-ы, тіпті астма шабуылы болмаған жағдайда да, дәрігерге көріну қажеттігін білген, ал орта мектепті бітіргендердің арасында бұл көрсеткіш 90% құрады.

Емдеу шығындары

2013 жылы АҚШ Ұлттық Қоғамдық Фармацевттер Ассоциациясы бір ай бойы 40 жастан асқан 1020 американдықты, созылмалы ауруларына байланысты дәрі-дәрмек қабылдау режиміндегілерді тексерді және олардың дәрі қабылдауын С+ бағасымен бағалады. 2009 жылы бұл, жылдық шамамен 290 миллиард долларлық шығынға әкелді. 2012 жылы пациенттердің дәрі-дәрмек құнына қатысты төлемдерінің артуы, дәрі-дәрмектерді қабылдаудың нашарлауымен байланысты екені анықталды. АҚШ рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің бағасы бойынша әлемдегі ең жоғары көрсеткіштерді байқайды, бұл негізінен үкіметтің фармацевтикалық индустриядағы монополиялармен, әсіресе брендтік дәрі-дәрмектердің бағасын төмендету бойынша келісімдер жасауға құлықсыздығынан туындайды. Дәрі-дәрмек шығындарын басқару мақсатында, көптеген АҚШ пациенттері ұзақ мерзімді емдеу кезінде рецепттерін орындамайды, дозаларын азайтады немесе қабылдауды тоқтатады. 2015 жылы Кайзер отбасылық қоры жүргізген сауалнама бойынша, халықтың үштен екі бөлігінен астамы (73%) дәрі-дәрмектердің бағасының негіссіз жоғары екенін айтты және фармацевтикалық компанияларды бағаны көтеруде кінәлады. Сол есепте, халықтың жартысы рецепт бойынша дәрі-дәрмек қабылдап жүргенін, ал олардың төрттен бірі (25%) немесе олардың отбасы мүшелері соңғы 12 айда қаржылық себептерге байланысты рецепт бойынша дәрі-дәрмек алмайды, ал 18 пайызы таблеткаларды бөліп ішеді немесе дозаларын жіберіп алады деп мәлімдеді.

Жасы

Қарт адамдарда көбінесе бірнеше денсаулық мәселелері болады, ал Ұлыбритания Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің (NHS) жартысына жуық дәрілері зейнеткерлік жасына жеткен адамдарға тағайындалады, бұл Ұлыбритания халқының шамамен 20% құрайды. Жақында жарияланған қарттарға күтім көрсету жөніндегі Ұлттық қызмет көрсету аясы осы топта дәрі-дәрмектерді қабылдаудың және тиімді басқарудың маңыздылығын атап өтті. Дегенмен, қарт адамдар бірнеше дәріні жиі қабылдау, сондай-ақ денелік ептілік немесе танымдық қабілеттердің төмендеуі сияқты қиындықтарға тап болуы мүмкін. Пациенттердің білімі маңызды мәселе болып табылады. 1999 жылы Cline және авторлар ауруханадан шыққан қарт пациенттерде дәрі-дәрмектер туралы білімнің жетіспеушіліктерін анықтады. Жазбаша және ауызша ақпарат алғандарына қарамастан, жүрек жеткіліксіздігінен кейін ауруханадан шыққан қарт адамдардың 27%-ы 30 күн ішінде емдеуге бағынбаған деп танылды. Сауалнамаға қатысқан пациенттердің жартысы оларға тағайындалған дәрінің дозасын есіне түсіре алмады, ал үштен екісі оны күнінің қай уақытында қабылдау керектігін білмеді. 2001 жылы Barat және авторлар жасаған зерттеу 75 жастағы үйде тұратын адамдардың медициналық білімін және емдеуге бағыну факторларын бағалады. Олар қарт пациенттердің 40%-ы емдеу режимінің мақсатын білмейтінін, ал тек 20%-ы емдеуге бағынбаудың салдарынан хабардар екенін анықтады. Дәрі-дәрмектерді түсіну, полифармация, тұру жағдайы, бірнеше дәрігерге қаралу және сәйкестікке көмектесетін құралдарды пайдалану емдеуге бағынумен байланысты болды. Астмамен ауыратын балаларда өзін-өзі басқару маңызды, сондай-ақ қосымша аурулардың нәтижелерге әсер ететіні байқалды; 2013 жылы электрондық мониторинг емдеуге бағынуға көмектесуі мүмкін екені ұсынылды.

Ұлты

Әртүрлі этникалық топтарға жататын адамдар сауаттылық, физиология, мәдениет немесе кедейлік салдарынан емделуге қатысты ерекше қиындықтарға тап болады. Этникалық азшылық топтарындағы дәрі-дәрмек қабылдаудағы ұстану мәселелері туралы жарияланған зерттеулер аз. Этностық және мәдени ерекшеліктер денсаулықты анықтайтын мінез-құлықтарға, мысалы, скринингтік бағдарламаларға қатысуға және кезекті кездесулерге баруға әсер етеді. Прието және авторлар этностық және мәдени факторлардың ұстануға тигізетін әсерін атап көрсетті. Олар денсаулық және ауру туралы көзқарастардың, құндылықтардың және сенімдердің әртүрлі топтарда әртүрлі екенін айтты. Бұл көзқарас, әсіресе алдын алу шаралары мен симптомсыз жағдайларға арналған дәрі-дәрмектерді қабылдауға әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, кейбір мәдениеттерде адамдар өздерінің денсаулығының жақсы немесе нашар болуын құдайларға жатқызып, өзін-өзі күтуге басқалардан гөрі аз мән береді. Этникалық немесе мәдени топтар үшін ұстануды бағалау шараларын өзгерту қажет болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, емделушіге жеке ем тағайындамас бұрын, оны мәдени тұрғыдан бағалау ұсынылады. Жақындағы зерттеулер қара нәсілді пациенттер мен міндетті медициналық сақтандыруы жоқ адамдардың емделуге ұстануда нашарлауы жиі болатынын көрсетті. Тәуекелдің артуы тіпті А1с көрсеткіші қалыпты пациенттерде де, басқа әлеуметтік-экономикалық факторларды ескергеннен кейін де байқалады.

Рецептімен емделетін дәрілердің мөлшерлері

Барлық науқастар дәріханада рецептін орындамайды. 2010 жылы АҚШ-та жүргізілген зерттеуде, рецепттердің 20-30% дәріханада ешқашан орындалмаған. Адамдардың рецептіні орындамауының себептері арасында дәрінің құны, қолайлылығы, жанама әсерлер және тиімділігінің дәлелденбегені де бар.

Дәрі-дәрмектің сақталу аралығы

Рецепт бойынша медициналық талаптардың тіркемелері дәрі-дәрмектерді қабылдау деңгейін бағалау үшін толтырылу жиілігіне сүйене отырып анықталуы мүмкін. Егер берілген дәрі-дәрмектің мөлшері, пациенттің дәрі-дәрмек қабылдауы тиіс күндеріне бөлінген дәрі-дәрмектің күндік дозасының шамасы 80% немесе одан жоғары болса, пациенттерді «дәрі-дәрмек қабылдауға адал» деп анықтауға болады. Бұл пайыздық көрсеткіш – дәрі-дәрмек иелену көрсеткіші (MPR) деп аталады. 2013 жылғы зерттеулер дәрі-дәрмек иелену көрсеткіші 90% немесе одан жоғары болса, дәрі-дәрмек қабылдауды «адал» деп санау үшін жақсы шешім болуы мүмкін екенін ұсынды. MPR екі түрде есептелуі мүмкін: тұрақты және өзгермелі. Екеуін де есептеу салыстырмалы түрде оңай. Өзгермелі MPR (VMPR) үшін күндердің саны соңғы рецептке қоса өткен күндердің санына бөлінеді. Тұрақты MPR (FMPR) үшін есептеу ұқсас, бірақ бөлігіш – бір жылдағы күндердің саны, ал бөлшегіш – пациентке тағайындалған жыл ішіндегі күндердің саны болып табылады. Таблетка түріндегі дәрі-дәрмектер үшін рецепт бойынша күндердің санын есептеу оңай. Бірақ кейбір дәрі-дәрмектерді есептеу қиын, себебі берілген дозалар санының рецепті күніне қабылданатын дозалар санына байланысты тәулік бойы өзгеруі мүмкін, мысалы, астмаға арналған профилактикалық кортикостероидты ингаляторлар, онда күніне қабылданатын ингаляциялардың саны аурудың ауырлығына байланысты әртүрлі болуы мүмкін.

Контексттік факторлар

Контексттік факторлар мен ішкі жеке жағдайлар, мысалы, психикалық күйлер, шешімдерге әсер етеді. Көптеген контексттік ақпараттар анықталған жағдайларда олар шешімдерді дәл болжауға мүмкіндік береді. Оқшаулануға қатысты ұсынымдарды жалпы түрде сақтау, инфекциядан қорғану үшін денсаулық сақтау шараларын қабылдау, жеке сезімталдық, COVID-19 жұқтыру қаупі және үкіметке сенім сияқты наным-сенімдерге байланысты. Еуропалық аймақтардағы саясаткерлерге сенім деңгейі жоғары болған жағдайларда, қозғалыстың шектелуі және карантин ережелерін сақтау, адамның оқшаулану ережелерін сақтауына әсер ете алады. Сонымен қатар, COVID-19 жұқпалылығының жоғары деңгейі ережелерді сақтаудың күшті көрсеткіші болып табылады, яғни адамдар COVID-19 қаншалықты жұқпалы деп ойласа, әлеуметтік арақашықтық шараларын орындауға соншалықты азырақ ынта білдіреді, ал міндет сезімі мен вирустан қорқу үйде қалуға көмектеседі. Адамдар ережелердің тиімділігіне сенгендіктен немесе оларды жоғары күшке жатқызғандықтан үйлерінен шықпауы мүмкін, сондықтан басқаларға сенетін адамдар, сенбегендерге қарағанда оларды орындауға көбірек бейім. Ережелерді сақтайтын адамдар қорғау шараларын тиімді деп есептейді, ал ережелерді бұзатындар оларды мәселелі деп санайды.

Курсты аяқтау

Емді бастағаннан кейін пациенттер емдеу режимін көбінесе нұсқау бойынша ұстамайды және емнің толық курсын сирек аяқтайды. Бірінші таңдау антигипертензивтік препараттарды қолданудың алғашқы жылында оларды тұрақты түрде қабылдау көрсеткіші өте төмен. Липид деңгейін төмендету емдеріне келетін болсақ, емделушілердің үштен бірі ғана емдеудің кем дегенде 90% - ына сәйкес келеді. Пациенттерге көрсетілетін күтімді күшейту (мысалы, электрондық еске салғыштар, фармацевттер жүргізетін шаралар, денсаулық сақтау мамандарының пациенттерді оқытуы) липид деңгейін төмендету препараттарын қабылдау деңгейін, сондай-ақ жалпы холестерин мен ЛПНЖ холестерин деңгейін жақсартады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) 2003 жылғы есебінде созылмалы ауруларға арналған ұзақ мерзімді емді жазылғандай толық аяқтайтындардың саны 50% ғана құрады, бұл пациенттердің денсаулығына қауіп келтіреді. Мысалы, 2002 жылы статин қабылдау екі жыл ішінде 25-40% дейін төмендеді, ал статин профилактикалық мақсатта қабылдаған пациенттердің препаратты тұрақты түрде қабылдауы көрсеткіші айтарлықтай төмен болды. Пациенттерге тағайындалған емдеуді аяқтауға көмектесу үшін әртүрлі қаптама тәсілдері ұсынылған. Бұл тәсілдерге дозалау режимін есте сақтауды жеңілдететін форматтар, сондай-ақ пациенттердің нұсқауларды жақсы түсінуі үшін әртүрлі жазбалар кіреді. Мысалы, кейбір дәрілер апта күні мен/немесе уақыты бойынша еске салғыш жүйесімен жабдықталады.

Денсаулық сақтау қызметтерінің рөлі

Денсаулық сақтау қызметкерлері емделу режимін сақтау мәселелерін жақсартуда маңызды рөл атқарады. Олар мотивациялық әңгімелесу және жақын тыңдау арқылы пациенттермен өзара әрекеттесуді күшейте алады. Денсаулық сақтау қызметкерлері пациенттермен бірлесіп, пациенттің қажеттіліктеріне сай келетін жоспарды жасауы тиіс. Сенім, ынтымақтастық және өзара жауапкершілікке негізделген қарым-қатынас, дәрігер мен пациент арасындағы байланысты жақсартады және оң нәтижелерге ықпал етеді.

Технология

2012 жылы телемедицина технологиясының жақсаруымен дәрігерлер пациенттерді нақты уақытта қашықтан бақылауға және келесі кабинетке баруды күтудің орнына смартфондар сияқты жеке ұялы құрылғыларды пайдаланып, ұсыныстар мен дәрі-дәрмектерді түзету туралы хабарлау мүмкіндіктеріне ие болады деп болжанды. Дәрілік оқиғаларды бақылау жүйелері (MEMS) – клиникалық сынақтарда және дәл сақталу деректері қажет болатын басқа да қолдануларда қолданылатын дәрілік бөтелкелердің ақылды қақпақтары, ақылды дәріхана флакондары немесе ақылды блистерлік қаптамалар түрінде, пациенттің араласуынсыз жұмыс істейді және бөтелкеге немесе флаконға қол жеткізілген уақыт пен күнін, немесе блистерлік қаптамадан дәрі алынғандағы уақытты тіркейді. Деректерді арнайы оқырмандар немесе смартфондар мен планшеттер сияқты NFC қолдаушы құрылғылар арқылы оқуға болады. 2009 жылғы зерттеуде мұндай құрылғылар дәрі қабылдауға ұстануды жақсартуға көмектесе алатыны көрсетілген. Соңғы 2016 жылғы шолу нәтижесінде, MEMS-ке қарағанда, дәрі-дәрмектерді қабылдаудың орташа көрсеткіші өзіндік баяндама бойынша 17%-ға, таблеткаларды санау бойынша 8%-ға, ал дәрі-дәрмектерді қабылдауды өлшеудің балама әдістері ретінде бағалау бойынша 6%-ға жоғары бағаланған. Денсаулық сақтау мамандары мен олардың пациенттері арасындағы екі тарапты электрондық пошта арқылы байланыстың тиімділігі толыққанды бағаланбаған.

Ұялы телефондар

2019 жылғы деректер бойынша, 5,15 миллиард адам, яғни әлем халқының 67 пайызы мобильді құрылғыға ие, және бұл көрсеткіш жалғасуда. Ұялы телефондар денсаулық сақтау саласында қолданыла бастады, соның нәтижесінде mHealth термині пайда болды. Олар дәрілерді қабылдауға ұстануды жақсартуға да ықпал етті. Мысалы, мәтіндік хабарламалар арқылы астма және гипертония сияқты созылмалы аурулары бар пациенттерге дәрі қабылдауды еске салынды. Басқа мысалдардың ішінде, туберкулезді емдеуде Дүниежүзілік денсаулық ұйымы ұсынған, ресурстарды көп қажет ететін тікелей бақылау терапиясының (DOT) орнына синхронды және асинхронды бейне бақылау терапиясын (VOT) жүзеге асыру үшін смартфондарды пайдалану бар. Дәрілерді қабылдауға ұстануды жақсартуға бағытталған басқа mHealth шараларына смартфондық қосымшалар, интерактивті телефон қоңырауларындағы дауыс тану және телефармация кіреді. Алған нәтижелер mHealth қолдану дәрілерді қабылдауға ұстануды жақсартатынын және экономикалық тұрғыдан тиімді екенін көрсетеді. Зерттеулер mHealth арқылы дәрілерді қабылдауға ұстануды жақсарту мүмкін екенін және пациенттер тарапынан қабылданатынын көрсетіп тұр. mHealth шаралары басқа телесаулықтық шаралармен бірге қолданылды, мысалы, киілетін сымсыз таблетка сенсорлары және смарт таблеткалар.

Дәрі-дәрмектің түрлері

Депо инъекцияларын басқа дәрілік түрлерге қарағанда сирек жасау қажет, және оларды медициналық қызметкер енгізеді, бұл емделуге ұмтылуды арттырады. Депо препараттары ауызға қабылданатын контрацепциялық таблеткалар және шизофрения мен екіполярлық бұзылысты емдеу үшін қолданылатын антипсихотикалық дәрілер үшін пайдаланылады.

Мәжбүрлеу

Кейде, емге бағынуды қамтамасыз ету үшін дәрі-дәрмектер қастандықпен берілуі мүмкін. Мұндай жағдай еріксіз жатқызылған немесе амбулаториялық міндеттеме ордеріне бағынған адамдарда туындауы мүмкін, онда дәрі-дәрмек қабылдамау ұстауға және емді қастандықпен беруге әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, егер пациенттің емге хабардар түрде келісуге қабілетті емес деп танылса, мұндай жағдай туындауы мүмкін.

Денсаулық сақтау және ауруларды басқару

ДДҰ зерттеуі бойынша, дамыған елдердегі созылмалы аурулары бар науқастардың жартысы ғана емдеу туралы ұсынымдарды сақтайды.

Диабет

Диабетпен ауыратын науқастарда жүрек-қантамыр аурулары даму қаупі жоғары және көбінесе олардың емдеу жоспарларын одан да күрделі ететін басқа да аурулары болады, мысалы, гипертония, семіздік және депрессия, олар емдеуге ұмтылудың төмен деңгейімен де сипатталады. АҚШ-та диабетке қанағаттанбау деңгейі 98% құрайды және бұл диабетке байланысты асқынулардың, оның ішінде жүйке зақымдануы мен бүйрек жеткіліксіздігінің басты себебі болып табылады. 2-ші типті диабетпен ауыратын науқастардың арасында сульфонилмочевина және/немесе метформин тағайындалғандардың үштен бірінен кемі сақталып емделеді. Екі препаратты да қабылдаған науқастардың тек 13% ғана емдеуді жалғастырады. Дәрі-дәрмектерді қабылдау деңгейін арттыратын басқа да факторлар – диабет симптомдарын басқарудағы жеке тиімділік сезімі және тәуекелді бағалау, сондай-ақ қатаң дәрілік режимді қабылдау туралы шешім қабылдау. Жеке бақылау және тиімділік сезімі ғана емес, сонымен қатар диабетке байланысты психологиялық симптомдармен де байланысты және дәрі-дәрмектерді қабылдаудың жақсы нәтижелерімен тікелей байланысты. Диабетпен ауыратын науқастардың өзін-өзі басқару мінез-құлқына әсер ететін әртүрлі сыртқы факторлар бар, оның ішінде денсаулыққа қатысты білім/сенім, мәселелерді шешу дағдылары және өзін-өзі реттеу дағдылары, бәрі де диабет симптомдарын бақылауға әсер етеді. Сонымен қатар, диабетпен ауыратын адамдардың дәрі-дәрмектерін қабылдамау тәуекелдеріне байланысты қандай шешімдер қабылдауға мәжбүр екенін түсіну маңызды. Пациенттердің шешім қабылдауына көмектесетін құралдар (PtDA) – бұл жеке адамдарға өздерінің дәрігерлерімен денсаулық сақтау туралы шешімдер қабылдауға көмектесетін құралдар жиынтығы, олар шешімдерге қатысты қайшылықтарды азайтуға, диабетті емдеу туралы білімді жақсартуға және аурудың асқынуларына қатысты тәуекелді арттыруға көмектеседі, бірақ дәрі-дәрмектерді қабылдауға қатысты тиімділігі одан аз. Сондықтан, диабетке қарсы дәрі-дәрмектерді қабылдауға қатысты тәуекелді қабылдау және шешім қабылдау процестері көп қырлы және күрделі, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық салдарлары бар. Мысалы, иммигранттар арасындағы диабетке байланысты денсаулықтағы айырмашылықтар АҚШ-та шетелде туған ересектердің отандық туған адамдарға қарағанда тәуекелді аз сезінуімен байланысты, бұл диабетпен күресу үшін қажетті өмір салты мен емдеуді өзгертуге кедерілдіреді. Сонымен қатар, пациенттердің уақытқа қатысты көзқарастарындағы айырмашылықтар (яғни, болашақта абстрактілі пайда табу үшін қатаң және қымбат дәрі-дәрмектерді қабылдау, пациенттердің дереу қанағаттануға деген қалауымен қайшы келуі мүмкін) диабетке қарсы дәрі-дәрмектерді жүйелі түрде қабылдау үшін қиындықтар тудыруы мүмкін.

Гипертония

Гипертонияға қатысты ұстанымсыздық (АҚШ-та 93%, Ұлыбританияда 70%) жүрек шабуылы мен инсультпен байланысты гипертонияның бақылаусыз қалуының негізгі себебі болып табылады. 1975 жылы тағайындалған антигипертензиялық дәрілердің кем дегенде 80% -ін қабылдағандардың саны шамамен 50% ғана болды. Ұстанымсыздық салдарынан, гипертония диагнозы қойылған пациенттердің 75% -і қалыпты қан қысымын қамтамасыз ете алмайды.

Психикалық аурулар

2003 жылғы шолуда антипсихотикалар тағайындалған науқастардың 41–59% дерлік, оларға тағайындалған дәріні сирек немесе қабылдамағандығы анықталды. Кейде дәріге мойынбұрмаудың себебі түсініксіздік болуы мүмкін, бірақ психоздық аурулар эпизодтық сипатта болуы мүмкін, сондықтан антипсихотикалар симптомдарды емдеудің орнына, қайталану мүмкіндігін азайту үшін профилактикалық түрде қолданылады. Ал кейбір жағдайларда адамдар антипсихотикаларды қабылдамағанның өзінде, енді эпизодтарды бастан кешірмейді. 2006 жылғы шолу шизофренияға арналған мойынбұру терапиясының тиімділігін зерттеді және шизофрениямен және оған байланысты синдромдармен күресетін адамдар үшін осы терапияның пайдалы екенін көрсететін нақты дәлелдер табылған жоқ.