Кіріспе
Әлеуметтік ғылымдарға қатысты көзқарас. Тарихи институционализм (ТИ) – бұл әлеуметтік ғылымдардағы жаңа институционалистік көзқарас, ол уақыт, оқиғалардың тізбегі және тарихи тәуелділіктің институттарға қалай әсер ететінін, сондай-ақ әлеуметтік, саяси, экономикалық мінез-құлық пен өзгерістерді қалай қалыптастыратынын баса көрсетеді. Функционалистік теориялар мен кейбір рационалды таңдау тәсілдерінен өзгеше, тарихи институционализм көптеген нәтижелердің мүмкін екендігін, шағын оқиғалар мен жағдайлардың үлкен салдарлары болуы мүмкін екендігін, бір рет орын алғаннан кейін іс-қимылдарды кері қайтарудың қиын екендігін және нәтижелердің тиімсіз болуі мүмкін екенін атап өтеді. Шешуші сәт тарихи тәуелділік мәселелеріне байланысты кері қайтару қиын оқиғаларды бастауы мүмкін. Тарихи институционалистер нақты оқиғалардың себептерін түсіну үшін тарихқа (ұзақ мерзімдік перспективаға) ден қояды. "Тарихи институционализм" термині 1980 жылдардың соңында қолданыла бастаса, 1990 жылдардың басында жарияланымдарда кеңінен таралды. Ең көп сілтеме жасалған тарихи институционалистер – Питер Холл, Пол Пирсон, Теда Скокпол, Дуглас Норт және Кэтлин Телен. Тарихи институционалистік зерттеулердің маңызды еңбектері әлеуметтанулық және рационалистік әдістерді де пайдаланған. Себептік байланыстың күрделілігіне (эквифиналдыққа, күрделі өзара әсерлерге және тарихи тәуелділікке) назар аударғандықтан, тарихи институционалистік жұмыстар егжей-тегжейлі салыстырмалы зерттеулерді қолданады.
Historical institutionalism (HI) is a new institutionalist social science approach that emphasizes how timing, sequences and path dependence affect institutions, and shape social, political, economic behavior and change. Unlike functionalist theories and some rational choice approaches, historical institutionalism tends to emphasize that many outcomes are possible, small events and flukes can have large consequences, actions are hard to reverse once they take place, and that outcomes may be inefficient. A critical juncture may set in motion events that are hard to reverse, because of issues related to path dependency. Historical institutionalists tend to focus on history (longer temporal horizons) to understand why specific events happen. The term "Historical Institutionalism" began appearing in publications in the early 1990s, although it had been used in the late 1980s. The most widely cited historical institutionalist scholars are Peter Hall, Paul Pierson, Theda Skocpol, Douglass North, and Kathleen Thelen. Prominent works of historical institutionalist scholarship have used both sociological and rationalist methods. Due to a focus on events involving causal complexity (equifinality, complex interaction effects and path dependency), historical institutionalist works tend to employ detailed comparative case studies.
Ескі және жаңа институционализм
Кэтлин Телен мен Свен Штайнмо жаңа институционализмді "ескі институционализммен" салыстырады. Ескі институционализм институттардың егжей-тегжейлі сипаттамаларына басымдық берді, ал салыстырмалы талдауларға көңіл аз бөлді. Осылайша, ескі институционализм салыстырмалы зерттеулер мен түсіндірме теориясы үшін тиімді болмады. "Ескі институционализм" институттардың ресми ережелері мен әкімшілік құрылымдары актерлердің мінез-құлқы мен саясаттың нәтижелерін дәл бейнелемейтінін ғалымдар көрсеткенде әлсіреп бастады. Карл Поланьидің "Ұлы трансформация", Теда Скокполдың "Мемлекеттер мен әлеуметтік революциялар", Филипп Шмиттердің "Корпоративизмнің әлі де бір ғасыры?", Баррингтон Мурдың "Диктатура мен демократияның әлеуметтік бастаулары" және Эванс, Русшемайер мен Скокполдың "Мемлекетті қайтару" сияқты еңбектері тарихи институционализмнің алғыкөрсеткіштері ретінде танылып, жаңа зерттеу бағдарламасын қалыптастырды. Тарихи институционализм әл-ауқат мемлекетін зерттеудегі басты тәсіл болып табылады. Халықаралық қатынастар саласында Джон Айкенберридің "Жеңістен кейін" және Абрахам Ньюменнің "Жеке өмірді қорғаушылар" еңбектері тарихи институционалистік зерттеулердің маңызды үлгілері саналады.
Қабылдау
Тарихи институционализм – бірыңғай интеллектуалдық жоба емес (сонымен қатар жаңа институционализмді қараңыз). Кейбір ғалымдар тарихты тепе-теңдік идеясына негізделген ұтымды және мақсатты мінез-құлықтың нәтижесі ретінде қарастыруға бейім (рационалды таңдауды қараңыз). Олар сандық әдістерге және формальды теорияға көп сүйенеді. Басқалары, сапалық бағытталған ғалымдар, ұтымдылық идеясын қабылдамайды, керісінше, саяси және әлеуметтік нәтижелерде кездейсоқтық пен жағдайлардың маңызды екенін баса көрсетеді. Екі тәсілдің арасында шешілмейтін эпистемологиялық айырмашылықтар бар. Дегенмен, екі тәсілдің де тарихилығын және институттарға назар аударуын ескере отырып, екеуі де «тарихи институционализм» шеңберіне кіре алады. Мунк пікірінше, себеп ретінде шешуші сәттерді баса көрсететін зерттеулерде екі мәселе бар: (i) шексіз регресс мәселесі (оқиғалардың себебі үнемі уақыт бойынша артқа жылжуы мүмкін деген ұғым) және (ii) алыс және қайталанбас себептер мәселесі (алысқандағы қайталанбас оқиғаның кейінгі оқиғаға себеп болғанын нақты дәлелдеу қиындығы). Авнер Грайф және Дэвид Лейтин табысқа жету идеясын сынады. Әлеуметтану институционалистері мен идеялық ғалымдар материалистік және рационалистік онтологияны қабылдаған Тарихи институционализмнің нұсқаларын сынға алды. Генри Фаррелл, Марта Финнмор, Марк Блайт, Оддни Хельгадоттир және Уильям Кринг сияқты саяси ғалымдар Тарихи институционализмнің уақыт өте келе әлеуметтану институционализміне қарағанда рационалды таңдау институционализмімен көбірек айналысқанын айтады. Майкл Цурнның сөзіне сәйкес, Тарихи институционализмде «әрекет теориясының» жетіспейтіні байқалады. Салыстырмалы саясаттағы зерттеу дизайны туралы ықпалды кітап – «Парадигмалар мен құм сарайлар» авторы Барбара Геддес Тарихи институционалистік зерттеулерде жиі кездесетін жолға тәуелді аргументтердің әдістемелік шектері бар екенін айтады. Ол ұсынылған нәтижеге қатысты басқа түсіндірулерді жоққа шығару және нақты шешуші сәттерді анықтау қиын екенін көрсетеді. Оксфорд университетінің баспасы. Уэйлен, Г. (2009). Тарихи институционализм феминист институционалистерге қандай мүмкіндіктер ұсына алады? Саясат және гендер, 5(2), 245–253.