Кіріспе

Арнайы категориялы виза (SCV) – Австралияның визалық категориясы (444 кіші тобы), Австралияға келген кезде көптеген Жаңа Зеландия азаматтарына беріледі, оларға Транс-Тасман саяхат келісімі бойынша Австралияға барып, оқуға, тұруға және жұмыс істеуге шексіз мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта СКВ-ның екі түрі бар: қорғалған СКВ және қорғалмаған СКВ. 2001 жылғы 26 ақпанға дейін Австралияға келген Жаңа Зеландиялықтар қорғалған СКВ иелері деп, ал осы күнден кейін келгендер қорғалмаған СКВ иелері деп жіктеледі. Екі түрдің құқықтары шамалы өзгеше.

Қорғалмаған SCV

2001 жылы Австралия SCV иелерінің құқықтарына бірқатар өзгерістер енгізді. 2001 жылдың 26 ақпанынан кейін Австралияға келіп, онда тұрып жұмыс істеуге ниеттенген Жаңа Зеландия азаматтары қорғалмаған SCV иелері саналады. Олардың әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақыларына қол жеткізуі шектеулі; мысалы, қазіргі ережелер бойынша 10 жыл тұрғаннан кейін бір реттік 6 айлық жұмыссыздық жәрдемақысын алуға құқылы. Сондай-ақ, Австралия азаматтығына өтініш беру үшін Австралияның тұрақты тұрғын статусын алуы тиіс. Австралияда COVID-19 пандемиясы кезінде көптеген SCV иелері Centrelink төлемдерін алуға құқылы болмады, нәтижесінде көптеген адамдар Жаңа Зеландияға қайтып оралды. 2020 жылдың 30 наурызында Австралия Премьер-министрі Скотт Моррисон Жаңа Зеландия Премьер-министрі Жасинда Ардернмен келіссөздерден кейін арнайы категориядағы виза иелеріне қиын жағдайға түскендерге көмек ретінде екі апта сайын 1500 австралиялық доллар төленетінін мәлімдеді. 2022 жылдың шілде айының басында Австралия Премьер-министрі Энтони Албанез 2022 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы су тасқынынан кейін SCV иелері су тасқынынан зардап шеккендерге көмек алуға құқылы екенін растады. Бұл көмек ересектерге бір реттік 1000 австралиялық доллар, ал балаларға 400 австралиялық доллар төлем түрінде көрсетіледі. Ардерн бұл қадамды Австралия мен Жаңа Зеландияның екіжақты қарым-қатынасындағы позитивті өзгеріс деп бағалады.

Тұрақты тұрғылықты мәртебесі

SCV иелері «тұрақты тұрғын» терминінің қалыпты түсінігіне сай келеді, себебі олар Австралияда шексіз мерзімге, Австралия азаматы немесе тұрақты виза иесі сияқты өмір сүруге құқылы. Дегенмен, кейбір Австралия заңнамаларында олар тұрақты тұрғындар ретінде қарастырылмайды. Тіпті федералдық көші-қон және азаматтық заңдарында да осы терминнің стандартты анықтамасы жоқ және SCV иелеріне қатысты тәсіл дәйекті емес. 1958 жылғы Көші-қон заңының 204-бабы барлық SCV иелерін «тұрақты тұрғын» анықтамасына қосады, себебі олар «заңмен белгіленген уақыт бойынша ешқандай шектеуге ұшырамайды». 1994 жылғы Көші-қон ережелері барлық SCV иелерін «Австралияның тұрақты тұрғыны» анықтамасынан шығарады, анықтамаға тек тұрақты виза иелері ғана кіреді. Австралияның 2007 жылғы Азаматтық заңы тиісті министрге заң шығару жолымен SCV иелерінің осы Заң мақсаты үшін тұрақты тұрғындар болып табылатынын жариялауға өкілеттік береді. Қазіргі заң құжатында кейбір SCV иелері қамтылған, ал басқалары жоққа шығарылған.

Резиденттің қайту визасы

1994 жылдың 1 қыркүйегіне дейін (кіру мақсатына қарамастан) Австралияға кірген Жаңа Зеландия азаматтары "Австралияның бұрынғы тұрақты тұрғындары" деп есептеледі және Тұрғын ретіне оралу визасына (RRV) үміткер болуға құқылы. RRV визасы Австралиядағы тұрақты тұру құқығын қалпына келтіргісі келетін бұрынғы тұрақты тұрғындарға беріледі. Өтініш берушілер Австралияға пайдалы маңызды байланыстарын көрсетуі керек, сондай-ақ тұрақты тұрғын ретінде Австралияда болған соңғы уақытынан (яғни 1994 жылдың 1 қыркүйегіне дейін Жаңа Зеландия азаматы ретінде кірген уақытынан) бастап 5 жыл немесе одан көпке созылған үзіліссіз болмауының себептерін нақты түсіндіруі керек. RRV болмаған жағдайда, Жаңа Зеландия азаматы Австралияға жаңадан кірген болып есептеледі.