Кіріспе
Мьянма (Бірма) елінде қолданылатын ағылшын тілінің нұсқасы – Мьянма ағылшын тілі (кейде Мьянма ағылшын тілі деп те аталады). Бұл нұсқада шамамен 2,4 миллион адам, яғни халықтың шамамен 5% (1997 жылғы мәлімет бойынша) бірінші немесе екінші тіл ретінде сөйлейді. Ағылшын тілі алғаш рет 1824 жылдан 1948 жылы тәуелсіздік алғанға дейінгі британдық отаршылдық кезеңінде елге енгізілді.
Burmese English (also called Myanmar English) is the register of the English language used in Myanmar (Burma), spoken as first or second language by an estimated 2.4 million people, about 5% of the population (1997). The English language was initially introduced to the country during the British colonial period, spanning from 1824 until independence in 1948.
Тарих
Британ империясы қазіргі Мьянманы алты онжылдық мерзім ішінде (1824–1885) үш кезеңде жаулап алды. Ол 1937 жылға дейін Мьянманы Британдық Үндістанның провинциясы ретінде, ал 1948 жылға дейін жеке колония ретінде басқарды. Британдық отарлау дәуірінде жоғары білім беруде оқыту тілі ағылшын тілі болды, бірақ ол бірма тілін тұрмыстық тіл ретінде ығыстырмады. Ағылшын тілі университеттерде және екі типтегі орта мектептерде оқыту тілі ретінде қолданылды: ағылшын мектептері мен ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын мектептерде. Бірма ағылшын тілі тарихи байланыстарға байланысты британдық отарлау кезеңінде Үндістанмен байланысы болғандықтан, белгілі бір дәрежеде үнді ағылшын тіліне ұқсайды. 1950 жылдың 1 маусымында барлық мемлекеттік мектептерде ағылшын тілін оқыту тілі ретінде алмастыру мақсатында жаңа білім беру саясаты қабылданып, енгізілді, бірақ ағылшын тілін оқыту тілі ретінде қолдана берген университеттерге бұл өзгеріс әсер етпеді. Ағылшын тілі екінші тіл ретінде бесінші сыныптан бастап оқытылды. 1965 жылға дейін Мьянма университеттерінде оқыту ағылшын тілінде жүргізілді. 1965 жылы университеттерде ағылшын тілі оқыту тілі ретінде бірма тіліне алмастырылды, бұл өзгеріске бір жыл бұрын қабылданған Жаңа Университет Білім беру Заңы себеп болды. 1982 жылы ағылшын тілі білімі қайтадан енгізілді. Қазіргі уақытта ағылшын тілі екінші тіл ретінде 0-шы сыныптан (балабақшадан) бастап оқытылады. 1991 жылдан бері 9-шы және 10-шы сыныптарда ағылшын және бірма тілдері оқыту тілі ретінде қолданылады, әсіресе ғылым және математика пәндерінде ағылшын тіліндегі оқулықтар пайдаланылады. ⟨ize⟩ әліпбисі ⟨ise⟩ әліпбисіне қарағанда жиі қолданылады.
Сөздік
Бірма ағылшын тілі көбінесе үнсіз дауыстылармен ерекшеленеді, бұл үнді ағылшын тіліне ұқсас. Ол сонымен қатар стандартты ағылшын тілінен сөздерді қабылдап, оларды сәл өзгеше контексте қолданады. Мысалы, "pavement" (британдық ағылшын тілінде) немесе "sidewalk" (американдық ағылшын тілінде) бірма ағылшын тілінде "platform" деп аталады. "Сәхнәдегі қойылым" "концертке" қарағанда жиірек қолданылады. Бірма ағылшын тілінде өлшем бірліктері үшін Империялық жүйе мен Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшемдері алмастырылып қолданылады, бірақ шамалары СИ жүйесімен сәйкес келеді. Бірма ағылшын тілінде лах және крор сияқты үнді сандық бірліктері де қолданылады. Бірма тілі, әсіресе әдеби емес тілде, ағылшын тілінен күнделікті қолданылатын сөздерді қабылдады, әсіресе туған бірма сөздерімен біріктіріліп қолданылады. Мысалы, "доп" деген мағынаны білдіретін бірма сөзі – баулон (ဘော, ), ал "автобус" деген мағынаны білдіретін бірма сөзі – бат са ка (ဘတ်စ, ).
Құрметті атаулар
Ағылшын тілінде жазылған бірмалық есімдер көбінесе түрлі құрметтеу сөздерін қамтиды, ең көп қолданылатыны – "U", "Daw" және "Sayadaw". Есімдері бір немесе екі буыннан тұратын егде жастағы бірмалықтар үшін бұл құрметтеу сөздері есімнің маңызды бөлігі болуы мүмкін.
Айтуға
Бірман ағылшын тілінде k, p және t дауыстылары, әдетте, үнді ағылшын тіліндегідей, ұсқынсыз (ауызша айтылмайтын) болып келеді. Стандарттық ағылшын мен бірман ағылшын тілі арасындағы ең көп кездесетін айырмашылықтар:
Standard English Burmese English Remarks /ɜːr/ (e. g. further, Burma) Pronounced with a high tone (drawn out vowel), as in Burmese Word final /aʊ/ (e. g. now, brow) Pronounced with a nasal final instead of an open vowel Word final /aɪ/ (e. g. pie, lie) Pronounced with a nasal final instead of an open vowel /tj//uː/ (e. g. tuba) e. g. "tuition," commonly pronounced /s//k/ (e. g. ski) Pronounced as 2 syllables /s//t/ (e. g. star) Pronounced as 2 syllables /p//l/ (e. g. plug) Pronounced as 2 syllables/s//p/ (e. g. spoon)Pronounced as 2 syllables /v/ (e. g. vine) /ŋ//k/ (e. g. think) Pronounced with a short, creaky tone (short vowel) /ŋ/ (e. g. thing) Pronounced as a nasal final consonantal finals (. e. g. stop) Pronounced as a glottal stop (as in written Burmese, where consonantal finals are pronounced as a stop)
In addition, many words retain British pronunciation, such as vitamin '/v//ɪ//t//əm//ɪ//n/. Burmese English is non rhotic.
Стандарттық ағылшын Бірман ағылшын тілі Түсініктеме
/ɜːr/ (мысалы, further, Burma) Бірма тіліндегідей жоғары тонмен (созылған дауысты) айтылады
Сөз соңындағы /aʊ/ (мысалы, now, brow) Ашық дауыстының орнына мұрындық соңғысымен айтылады
Сөз соңындағы /aɪ/ (мысалы, pie, lie) Ашық дауыстының орнына мұрындық соңғысымен айтылады
/tʃ/ /uː/ (мысалы, tuba) Мысалы, "tuition" сөзі /tʃuːʃən/ деп айтылады
/s/ /k/ (мысалы, ski) Екі буынмен айтылады
/s/ /t/ (мысалы, star) Екі буынмен айтылады
/p/ /l/ (мысалы, plug) Екі буынмен айтылады
/s/ /p/ (мысалы, spoon) Екі буынмен айтылады
/v/ (мысалы, vine)
/ŋ/ /k/ (мысалы, think) Қысқа, қарқыраған тонмен (қысқа дауысты) айтылады
/ŋ/ (мысалы, thing) Мұрындық соңғысымен айтылады
Сөз соңындағы дауыссыздар (мысалы, stop) Глоттальдік тоқтату ретінде айтылады (бірман жазуындағыдай, дауыссыздар тоқтату ретінде айтылады)
Standard English Burmese English Remarks /ɜːr/ (e. g. further, Burma) Pronounced with a high tone (drawn out vowel), as in Burmese Word final /aʊ/ (e. g. now, brow) Pronounced with a nasal final instead of an open vowel Word final /aɪ/ (e. g. pie, lie) Pronounced with a nasal final instead of an open vowel /tj//uː/ (e. g. tuba) e. g. "tuition," commonly pronounced /s//k/ (e. g. ski) Pronounced as 2 syllables /s//t/ (e. g. star) Pronounced as 2 syllables /p//l/ (e. g. plug) Pronounced as 2 syllables/s//p/ (e. g. spoon)Pronounced as 2 syllables /v/ (e. g. vine) /ŋ//k/ (e. g. think) Pronounced with a short, creaky tone (short vowel) /ŋ/ (e. g. thing) Pronounced as a nasal final consonantal finals (. e. g. stop) Pronounced as a glottal stop (as in written Burmese, where consonantal finals are pronounced as a stop)
In addition, many words retain British pronunciation, such as vitamin '/v//ɪ//t//əm//ɪ//n/. Burmese English is non rhotic.
Сонымен қатар, көптеген сөздер британдық айтылуын сақтайды, мысалы, витамин '/vɪtəmɪn/'. Бірман ағылшын тілі ротика емес.
Standard English Burmese English Remarks /ɜːr/ (e. g. further, Burma) Pronounced with a high tone (drawn out vowel), as in Burmese Word final /aʊ/ (e. g. now, brow) Pronounced with a nasal final instead of an open vowel Word final /aɪ/ (e. g. pie, lie) Pronounced with a nasal final instead of an open vowel /tj//uː/ (e. g. tuba) e. g. "tuition," commonly pronounced /s//k/ (e. g. ski) Pronounced as 2 syllables /s//t/ (e. g. star) Pronounced as 2 syllables /p//l/ (e. g. plug) Pronounced as 2 syllables/s//p/ (e. g. spoon)Pronounced as 2 syllables /v/ (e. g. vine) /ŋ//k/ (e. g. think) Pronounced with a short, creaky tone (short vowel) /ŋ/ (e. g. thing) Pronounced as a nasal final consonantal finals (. e. g. stop) Pronounced as a glottal stop (as in written Burmese, where consonantal finals are pronounced as a stop)
In addition, many words retain British pronunciation, such as vitamin '/v//ɪ//t//əm//ɪ//n/. Burmese English is non rhotic.