Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Грецияның ағаштан жасалған ескі діни мүсіні, "Доктор Кто" кейіпкері.
Archaic wooden cult image of Ancient Greece
the Doctor Who character
Ксоанон (ξόανον; көпше түрі: ξόανα) – ежелгі Грецияның ағаштан жасалған діни мүсіні. Ежелгі гректер мұндай діни нысандарды, олар бейнесіз немесе мүсінді болсын, аңыз бойынша Дадалмен байланыстырды. Мұндай діни мүсіндердің көптегені тарихи кезеңдерге дейін сақталған, бірақ олардың ешқайсысы қазіргі күнге дейін жеткен жоқ, тек тас немесе мәрмәрдан жасалған көшірмелері ғана белгілі. 2-ші ғасырда Паузания "Грекия сипаттамасы" еңбегінде көптеген ксоанон мүсіндерін сипаттады, оның ішінде Самос ғибадатханасындағы Гера мүсіні ерекше аталады. "Самос Герасының мүсіні, Этил айтқандай, бастапқыда ағаштан жасалған, бірақ кейін Прокл билік құрған кезде адам пішініне келтірілді". Паузания саяхаттарында ешқашан "өлімді адамның" ксоанонын көргенін айтқан емес.
A xoanon (/audio=En us xoanon. ogg//'//z//oʊ//.//ə//n//ɒ//n///, ξόανον; plural: ξόανα , from the verb ξέειν, , to carve or scrape [wood]) was a wooden cult image of Archaic Greece. Classical Greeks associated such cult objects, whether aniconic or effigy, with the legendary Daedalus. Many such cult images were preserved into historical times, though none are known to have survived to the modern day, except as copies in stone or marble. In the 2nd century CE, Pausanias described numerous xoana in his Description of Greece, notably the image of Hera in her temple at Samos. "The statue of the Samian Hera, as Aethilos says, was a wooden beam at first, but afterwards, when Prokles was ruler, it was humanized in form". In Pausanias' travels he never mentions seeing a xoanon of a "mortal man".
Ксоананың түрлері
Архаикалық xoana-ның кейбір түрлері архаикалық мәрмәр нұсқаларында көрініс табады, мысалы "Самостың Герасы" (Лувр мұражайы), "Делос Герасы" немесе Аполлонды бейнелеу үшін қолданылған болуы мүмкін кейбір архаикалық коурос типтес фигуралар. Беті, қолдары мен аяқтары мәрмәрден қашалған, ал денесінің қалған бөлігі ағаштан жасалған мүсін түрлері акролит деп аталады. Ағаш бөлігі әдетте матамен немесе алтын жапырақпен жабылған.
Some types of archaic xoana may be reflected in archaic marble versions, such as the pillar like "Hera of Samos" (Louvre Museum), the flat "Hera of Delos" or some archaic kouros type figures that may have been used to represent Apollo. A different type of cult figure in which the face, hands, and feet were carved of marble and the rest of the body made of wood is called acrolith. The wooden part was usually covered either with cloth or gold leaf.
Ағаш және тоқыма
Страбон үшін "қашап жасалған" ксоанон піл сүйегінен де жасалған болуы мүмкін; алайда Паузанияс ксоанон сөзін қатаң мағынасында, яғни ағаштан жасалған бейне деп түсіндіреді. Коринфте Паузанияс былай деп жазған: "Афина Халиниттің қасиетті орны театрдың жанында, ал оның ішінде Дайдал жасаған жалаңаш ксоанон бар. Бұл суретшінің барлық туындылары, көрінісінде біршама қарапайым болса да, құдайлық бір нәрсені сезіндіреді". Гректер осындай ксоанондарды Дайдалдың замандасы, сондай-ақ аңызға толы Смилиске де жатқызды. Мұндай мүсіндер көбінесе нақты маталармен жабылатын, мысалы, пеплос, ол тігіліп, Афинаға Афина Акрополіне тарихи кезеңдерге дейін салтанатты түрде тапсырылатын. Ксоанон жасау үшін таңдалған ағаш көбінесе символикалық мағынаға ие болды: зәйтүн, алмұрт, витекс, емен ағаштары аталып өтеді. Афинадағы Эрехтейонда ежелгі зәйтүн ағашынан жасалған Афинаның бейнесі сақталған. Афиналықтар оның Афинаға сый ретінде аспаннан түскенін сенді; оны біздің заманымыздың II ғасырында да көруге болады. Икария аралында Артемида рухын бейнелейтін немесе оның мекені болатын қарапайым ағаш бөлігіне табынушылық ететін.
For Strabo, the "carved" xoanon might also be of ivory; Pausanias, however, always uses xoanon in its strict sense, to denote a wooden image; at Corinth Pausanias noted that "The sanctuary of Athena Chalinitis is by the theater, and near it is a naked xoanon of Herakles, said to be by Daidalos. All the works of this artist, though somewhat uncouth to look at, nevertheless have a touch of the divine in them." Similar xoana were ascribed by the Greeks to the contemporary of Daedalus, the equally legendary Smilis. Such figures were often clothed in real textiles, such as the peplos that was woven and ceremonially delivered to Athena on the Acropolis of Athens into historic times. The wood of which a xoanon was carved was often symbolic: olivewood, pearwood, Vitex, oak, are all specifically mentioned. In Athens, in the Erechtheum, an ancient olivewood effigy of Athena was preserved. The Athenians believed it had fallen to earth from the heavens, as a gift to Athens; it was still to be seen in the 2nd century CE. On the island of Icaria a rustic piece of wood was venerated for the spirit of Artemis it contained or represented (Burkert).
Құрметті бейнелердің көшірмелері
Жергілікті құлшылықтағы xoanon-ның маңыздылығы колониялар негізделген кезде оның мұқият көшіріліп, колонистермен бірге ана қаладан жіберілуін қамтамасыз етті. Страбон (4.1)
The importance of the xoanon in local cult ensured that it would be carefully copied when colonies were founded, and sent out with the colonists from the mother city. Strabo (4.1)
Сонымен қатар, Массилиядағы Фокей колониясы мен Римдегі Фокей қауымы арасындағы мәдени байланысты нығайта отырып, "басқаларының ішінде римдіктер Авентин төбесінде Артемиданың xoanon-ын қасиеттеп, осы үлгіні Massiliotes-терден алды" (Страбон, 4.1.5). Осылайша, грек түсінігінде Артемида деп танылған Ефес әйелінің құлшылық мүсіні Римде Диана Авентина ретінде орнатылды, оның мәрмәрдан жасалған көшірмелері сақталған (оң жақтағы суретті қараңыз).
Similarly, cementing cultural ties between the Phocaean colony at Massilia and the Phocaean community in Rome, "Among the others, the Romans have consecrated Artemis' xoanon on the Aventine, taking the same model from the Massiliotes" (Strabo, 4.1.5). So the cult image of the Lady of Ephesus, identified as Artemis in Greek understanding, was established as Diana Aventina at Rome, of whom marble copies survive (see illustration at right).