Кіріспе
Хинду құдайы Шиваның гуру ретіндегі бір қыры – Дакшинамурти. Ол индус құдайы Шиваның гуру (ұстаз) ретіндегі бейнесі. Дакшинамурти – жоғары сана, түсінік және білімнің тұлғасы саналады. Ол Шиваны йога, музыка және даналықты үйретуші ретінде көрсетеді, сондай-ақ Шастраларды түсіндіреді. Дакшинамурти даналық пен медитация құдайы ретінде құлшылыққа алынады.
Dakshinamurti is an aspect of the Hindu god Shiva as a guru (teacher). He is regarded to be the personification of the supreme or the ultimate awareness, understanding, and knowledge. Dakshinamurti represents Shiva as a teacher of yoga, music, and wisdom, offering an exposition of the Shastras. He is worshipped as the god of wisdom and meditation.
Мағынасы
Дакшинамурти санскрит тілінде сөзбе-сөз "оңтүстікке қараған (dakṣiṇa)" дегенді білдіреді. Тағы бір пікір бойынша, "Дакшиня" сөзі санскрит тілінде "Каруна" немесе мейірімділік (пейілділік) деген мағынаны береді. Осылайша, Шіваның осы бейнесі – құтқарылу іздегендерге білім беруші, мейірімді ұстаз. Көптеген Шива храмдарында Дакшинамуртидің тас мүсіні киелі жайдың төңірегіндегі оңтүстік айналма жолында, оңтүстікке қарай орнатылған.
Сурет
Джанна Дакшинамурти бейнесінде Шива көбінесе төрт қолмен бейнеленеді. Ол оңтүстікке қарап, банян ағашының астында отырған күйде көрсетілген. Шива елік тағында отырып, айналасында оның нұсқауларын тыңдап отырған даналар бар. Ол оң аяғын мифтік Апасмараның (һинд мифологиясында надандықтың символы) үстіне қойып отыр, ал сол аяғы тізесіне бүктелген күйде бейнеленген. Кейде оның төңірегінде жабайы жануарлар бейнеленген. Жоғарғы қолдарында жылан немесе тізбе, немесе екі қолында да олардың бірінде жылан, екіншісінде от жалыны бар; ал төменгі оң қолы Вьякхьянамудрада, төменгі сол қолында куша шөбі немесе кітаптар ұстаған күйде көрсетілген. Оң қолының бармақтарының бірі иіліп, бас бармағының ұшына тиеді. Қалған үш бармақтары кең жайылып тұр. Бұл символдық қол қимылы немесе мудра – Ғнана мудра (немесе Джнана мудра немесе Жана мудра), білім мен даналықтың символы. Кейде бұл қол Абхая мудрада болады, ол сенімділік пен құт-береке позы. Мелакадамбурда Дакшинамурти мүсіні банян ағашының астында бұқаның үстінде отырған күйде бейнеленген, ал екі құлағынан біріне дейін ойық бар. Дакшинамурти – йогалық медитация күйінде мәңгі ағып тұратын бақыт пен жоғары қуанышқа толы, күшті бейне ретінде бейнеленеді. Бұл бейненің түрлеріне Веенадара Дакшинамурти (веенаны ұстаған) және Ришабхаруда Дакшинамурти (Ришабха бұқасына мініп отырған) жатады.
Маңыздылығы
Үнді дәстүрі гуру немесе рухани ұстазға ерекше құрмет көрсетеді. Дакшинамурти – білімнің толық бейнесі және надандықты жоятын (құдайдың аяғымен басылған демон арқылы бейнеленген) ең жоғары гуру ретінде есептеледі. Джнана мудрасы былай түсіндіріледі: бас бармақ Құдайды, ал көрсеткіш саусақ адамды білдіреді. Қалған үш саусақ адамның тумысынан берген үш кемшілігін – мақтандық, іллюзия және өткен өмірлердің жамандықтарын көрсетеді. Адам осы кемшіліктерден арылғанда, Құдайға жетеді. Тағы бір түсіндірме бойынша, қалған үш саусақ өмірдің үш күйін білдіреді: Джагрути (сезімдер мен сана толық оянған), Свапна (сана оянған ұйқы күйі) және Сушупти (жанға сезімдер мен сана енген нағыз өзіндік күй). Абхая мудра – жамбастан жоғары көтерілген, алақаны сыртқа қарап, саусақтарымен көрсетілген қол қимылы, ол шәкірттеріне көрсетілген инаят ретінде түсіндіріледі. Розарий немесе жылан – тантрикалық білімді білдіреді. От – надандықтың қараңғылығын жоятын нұр.
Йогадакшинамурти
Йога Дакшинамурти – йоганың гуруы (ұстазы) ретінде Шиваның бір қыры.