Кіріспе

2006 жылы 3 ақпанда Лондондағы Дания елшілігі алдында ислами демонстрация өтті. Бұл 2005 жылы 30 қыркүйекте Данияның «Jyllands Posten» газетінде Ислам пайғамбары Мұхаммедті бейнелейтін карикатуралардың жариялануына байланысты туған дауға жауап ретінде ұйымдастырылды. Ұлыбританиядағы экстремистік исламдық топтар «әл-Гураба» және «Құтқарушы сектасы» Лондонның Мэрилебон станциясының жанындағы Орталық мешіттен Найтсбридж метро станциясының жанындағы Дания елшілігіне дейін даулы наразылық шеруін ұйымдастырды.

"Аль-Гураба" мұсылмандарды наразылық акциясына шақырады

"Аль-Гураба" өзінің веб-сайтында "Пайғамбар Мұхаммедті қорлағандарды өлтіріңдер" деген мақала жариялады. Мақалада былай делінген: "Пайғамбар Мұхаммедті қорлау – мұсылмандар көтере алмайтын және көтермейтін нәрсе, ал ислам бойынша мұндай іс жасағанға өлім жазасы беріледі". Содан кейін 2006 жылдың 31 қаңтарында олар "барлық мұсылмандарды көтеріліп, Пайғамбар Мұхаммедтің абыройын қорғауға" шақыратын баспасөз хабарламасын шығарды. Олар "Кез келген пайғамбарды қорлаған адамдарға қатысты ислам үкімін Ислам соты шығаруы керек және оны Ислам мемлекеті орындауы керек" деп мәлімдеді, бірақ "қазіргі кездегі 55 мұсылман мемлекетінің барлығы исламдық емес заңдарды қолданып, Пайғамбарды қорлаулары газеттерде жарияланғандардан да ауыр" екенін түсіндірді. Егер халықтың ашулы мұсылман халқы тарапынан құлатылып қалмайтындары болмағанда, Сауд Арабиясы, Египет, Бахрейн, Пәкістан, Кувейт және т.б. елдердің басшылары осы оқиға туралы тізгін де алмас еді, бұл айқын".

Нааразылық

Наразылық 3 ақпан күні болды. Метрополитен полициясы брифингте жұма күні өткен демонстрацияға 450 адамның, ал сенбі күні басқа топтар ұйымдастырған наразылықтарға 3500 адамның қатысқанын мәлімдеді. Кейбір наразылық білдірушілер "Исламды қорлағандарды өлтіріңіз", "Исламды мазақ еткендерді қырсыңдар", "Нағыз жойқынға дайын болыңыз", "Еуропа, сіздер төлейсіздер, сіздердің 9/11-іңіз жақындап келеді", немесе "7/7 жақындап келеді"; "Еуропа, сіздер төлейсіздер, Бин Ладен келеді", "Азаттық тозаққа кетсін" және "Еуропа, мұджаһидтер келгенде сіздер тізе бүгіп келесіздер" сияқты ұрандар жазылған плакаттарды көтеріп жүрді. "Аль-Гураба" сайтында осыған ұқсас тақырыптар болғанымен, олардың өкілі Анжем Чоудари плакаттарды кім жазғанын білмейтінін айтты. Бедфорд қаласынан келген 22 жастағы кірпіш қалаушы студент Омар Хаям Дания елшілігі алдында жанкешті бомбашының киіміне ұқсайтын киім киіп тұрған күйде суретке түсірілді. Полиция Омардың "бомбалық жилетін" суретке түсірген фотографтарды тоқтатуға тырысты. Омар өзінің киім таңдауына өкімсемейтінін, Daily Express газетіне: "Мен ешкімге зиян келтіру үшін бармадым. Мен жай ғана наразылыққа қатысуға бардым. Бірақ мен бір түндік уақытта өзін-өзі өлтіретін бомбашы деп танылдым. Мен "Еврейлерді өлтіріңдер" дедім бе? Жоқ. Менде нәсілшілдік белгілер болды ма? Жоқ. Сонда неге осындай реакция?" деді. Ол сөзін жалғастырып: "Иә, мағынасын түсіндіру үшін мен оны қайта жасауға дайынмын. Мен жарнамаларды ұстап тұруым немесе басқа нәрсе жасауым мүмкін еді, бірақ бұл жағдайды жақсырақ көрсетті" деді. Либерал-демократтар партиясының президенті Саймон Хьюз: "Адамдарды қорлауға тыйым салу қазіргі көпмәдени қоғамға сай емес. Бірақ зорлық-зомбылықты қоздыру әрқашан дұрыс емес және қылмыс. Ірі діни қауымдастықтардың басшылары өз діндерінің күшінің барлық шабуылдарға, тіпті сатираға да төтеп бере алатынын бірлесіп көрсетуі керек. Олар шабуылдарға ашық және нақты жауап беруі керек, бірақ ешқашан жек көрушілікпен немесе кек алумен жауап бермеуі керек" деді. Ұлыбритания газеттері Омар Хаямның наразылығына наразылық білдіріп, оның суреті The Sun газетінің бірінші бетіне шықты. Хаямның суреттері Scotland Yard тобы зерттегендердің қатарында болды, олар сондай-ақ полицияның бейнекамералары мен дыбыс жазбаларын тексеріп, кез келген қылмыскерлерді анықтады және кез келген қылмыстың дәлелдерін Корольдік прокуратурасына жіберді. Тұтқындаулардың жетіспеушілігі үшін сынға ұшыраған Метрополитен полициясы мәлімдеме жасады: "Жиналғандардың көпшілігі жақсы мінезді және полицияның сұраныстарын орындады. Қажет болған жағдайда тұтқындаулар ең қолайлы уақытта жасалады. Бұл әрекетсіздіктің белгісі ретінде қарастырылмауы керек. Қоғамдық тәртіпті сақтау іс-шарасында тұтқындау туралы шешімді жалпы полиция жоспарының және офицерлердің жұмыс істейтін ортасының аясында қарастыру керек. Екі күн де мамандар кез келген дәлелді материалдарды жазу үшін жұмылдырылды. Барлық шағымдар қоғамдық тәртіпті сақтау бойынша қылмыстық топқа жіберіледі".

Кешірім сұрау

2006 жылдың 6 ақпанында Омар Хаям, жергілікті мешіт төрағасы және Патрик Холлмен бірге 2005 жылдың шілдесінде Лондонда болған жарылыстардан зардап шеккендердің отбасыларынан "шынайы кешірім" сұрады және оның мақсаты соқтықтыру болмағанын айтты. Ол: "Бізде сөз бостандығы мен еркін бұқаралық ақпарат құралдары бар болғанымен, бұл бізге қалағанымызды айтуға және істеуге, соның салдары басқаларға қалай әсер ететінін ескермеуге рұқсат бермейді. Бірақ мен киінгеніммен, мен дәл сол сияқты істедім, тіпті даниялық газеттен де нашар болды" деді.

Терроризмді дәріптеу туралы пікірталас

2006 жылғы 14 ақпанда Ұлыбритания мұсылман кеңесі (MCB) Парламентті терроризмге қарсы заң жобасынан "терроризмді дәріптеу" тармағын алып тастау үшін дауыс беруге шақырды. МКБ заң жобасының "мұсылмандарды әділетсіз түрде бағыттап, заңды пікірталасты шектеу" ретінде қарастырылатынын мәлімдеді. Ол: "Жаңа заң бойынша, егер адамдар терроризмді тойлауға немесе терроризмге қатысушыларды қолдауға көшсе, олар қудаланады, ал егер олар осы елден келмесе, онда осы елде болуға құқығы жоқ. Бізде сөз бостандығы бар, бірақ оны теріс пайдалануға болмайды." Дэвид Кэмеронның орнына тұрған Уильям Хейг Премьер-министрдің сағаттарында заң жобасына "дәріптеу" терминін қосу – бұл тек қана аңғыртпа, қатаң шаралар қолданылып жатыр деген көрініс беруге жасалған әрекет екенін айтты. "Кінәлілерді ұстауға бағытталған, тиянақты заң болуы, газет беттеріне шығуға бағытталған заңнан гөрі жақсырақ емес пе?" деді ол. Тони Блэр: "Егер біз 'дәріптеу' сөзін алып тастасақ, бұл өте зиянды сигнал жібереді" деп жауап берді. Блэр 7 шілдедегі жарылыс жасағандарды мақтап, плакат ұстаған наразыларды қудалаудың жалғыз жолы – террорді дәріптеу қылмысы екенін мәлімдеді. Ол, қазіргі заңдар ауызша жеккөрушілік уағыздауды қудалауға мүмкіндік беретінін, бірақ жазбаша немесе плакаттар арқылы жасалған әрекеттерге қатысты соттау мүмкін емес еді деді. Хейг өзінің қателескенін мойындады.

Қылмыстық айыптаулар

Полицияның наразылық акциясына қарсы әрекетсіздігіне байланысты үлкен наразылық туды. Дэвид Дэвис Ішкі істер министріне хат жолдап, былай деді: "[Қ]иындық тудырғыштарға тиісті жаза берілуі және қажетсіз кешігулерге жол бермеуі – бұл анық қоғамдық мүдде. Сонымен қатар, шара қолданбау – мұсылман халқының көпшілігін алдаумен тең". Хабарлама бойынша, жұртшылықтың өкілдері Скотланд-Ярдқа демонстрацияға қатысты 500-ден астам шағым түсірген. 1986 жылғы «Қоғамдық тәртіп туралы» заңның 5-бабына сәйкес, ауызша немесе жазбаша сөздер арқылы «қасақана мазалау, қорқыту немесе зиян келтіру» жасау 6 айға дейін бас бостандығынан айыруға әкеледі, ал 1998 жылғы «Қылмыс және тәртіпсіздік туралы» заңның 31-бабына сәйкес «расалық жеккөрушілікпен қасақана мазалау, қорқыту немесе зиян келтіру» 2 жылға дейін бас бостандығынан айыруға әкеледі. 2006 жылдың 7 наурызында, жабық телекамерадан алынған 60 сағаттық жазбаны және басқа да дәлелдерді қарастырғаннан кейін, сондай-ақ Бас прокуратурамен кеңесіп, олардың рұқсатын алғаннан кейін Метрополитен полициясы мәлімдеді: «Бүгін бізге қоғамдық тәртіп туралы заң бойынша қылмыс жасағандарды тұтқындауға жеткілікті негіз бар екені туралы кеңес берілді. Бұл қылмыстар нәсілдік немесе діни жеккөрушілікпен байланысты болуы мүмкін». 2006 жылдың 15 наурызында бес адам тұтқындалды және наразылық акциясына қатысқандары үшін айыпталды; олардың біреуі қамауға алынды, екеуі сотқа қатысу үшін полиция кепілдігімен босатылды, ал қалған екеуі тергеу жұмыстары үшін полиция кепілдігімен босатылды. Келесі айларда тағы да бірнеше адам тұтқындалды, жалпы саны алты адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды. 39 жастағы Анжем Чоудари 19 сәуірде «іздеу кезінде алынған материалдарды тергеуді күтіп тұрған» полиция бөлімшесіне қайтару үшін кепілдікпен босатылды. Алайда, ол 7 мамырда Стэнстед әуежайында қайтадан тұтқындалды және Лондон полиция бөлімшесінде қамауға алынды. Чоудариге полицияға жазбаша хабарлама берместен шеру ұйымдастырғаны үшін айып тағылды. Чоудари әл-Гурабаның жетекшісі және Ұлыбританияда тыйым салынған «радикалды мұсылман дін қызметкері Омар Бакри Мохаммедтің оң қолы» болды. Абдул Мухид 19 сәуірде қосымша тергеуден кейін полиция бөлімшесіне қайтару үшін кепілдікке жіберілді. Мухид 7 мамырда Стэнстед әуежайында Чоударимен бірге қайтадан тұтқындалды. Оған екі рет кісі өлтіруге итермелеу бойынша айып тағылды. 2007 жылдың 7 наурызында ол екі айыптау бойынша да кінәлі деп танылды және кейін алты жылға бас бостандығынан айырылды. Мухид «Құтқарушы сектасының» көрнекті мүшесі, ол 2005 жылы Ирактағы британдық әскерлерді өлтіруге және гомосексуалдарды тік жардан лақтыруға шақырған адамға қатысты шағымдардан кейін тұтқындалды, бірақ жеке басын анықтаудағы қиындықтарға байланысты Бас прокуратура айыптауларды қайтарып алды, себебі «сотқа түсудің нақты перспективасы болмады». Мизанур Рахманға кісі өлтіруге шақыру және нәсілдік жеккөрушілікті қоздыру бойынша айып тағылды. Умран Джаведке кісі өлтіруге шақыру және нәсілдік жеккөрушілікті қоздыру бойынша айып тағылып, қамауға алынды. Ол кепілдікке шығуға келіспеді және айыпты мойындамады. 2007 жылдың 5 қаңтарында ол осы айыптаулар бойынша кінәлі деп танылды. Кейін ол алты жылға түрмеге қамалды. Омар Захирге нәсілдік жеккөрушілікпен байланысты тәртіпсіздік жасады және тәртіпсіздік жасады деген айып тағылды және ол 31 наурызда Боу-стрит магистраттық сотында сотталу үшін кепілдікпен босатылды. Ливаннан Омар Бакри Мохаммед Лондондағы үйіне полиция шабуыл жасағаннан кейін Ұлыбританияға ескерту жасады: «Мен британ үкіметін ескертемін – сіз отпен ойнап отырсыз. Барлығы тозаққа кетсін. Отпен ойнасаң, саусақтарыңды күйдіресің». Ол полиция оның үйін іздеген кезде отбасысы «қорқып қалғанын» айтты, сондай-ақ «компьютерлерімді алып кетті» деді.