Кіріспе

Чарльз Генри Беннетт (26 шілде 1828 – 2 сәуір 1867) – британдық Виктория дәуірінің комикс иллюстрациясында жаңа тәсілдерді дамытқан суретші.

Басталуы

Чарльз Генри Беннетт 1828 жылғы 26 шілдеде Ковент-Гардендегі 3 Тависток қатарында дүниеге келді және бір айдан кейін Ковент-Гардендегі Сент-Пол шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Чарльз бен Харриет Беннеттің үш баласының ең үлкені болды, олар бастапқыда Кент қаласындағы Тестоннан шыққан. Әкесі аяқкиім жасаушы еді. Чарльздың балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ кейбіреулер оның білім алған болуы мүмкін деп болжайды, мүмкін Сент-Клемент Дайн мектебінде. Жыйырма жасында Чарльз 1848 жылғы Рождество күні, сондай-ақ Сент-Пол шіркеуінде Шордич саудагерінің қызы Элизабет Тунға үйленді. Олардың алғашқы ұлы, оны Чарльз деп атады, бір жылдан кейін дүниеге келді және 1851 жылы отбасы Страндтағы Лионс Иннге қоныстанды. Олардың үйлену тойы кезінде Чарльз газет сату арқылы отбасын асырауға тырысты; алайда үш жыл өткен соң, 1851 жылғы халық санағында ол өзін суретші және портретші деп сипаттады. 1861 жылы Чарльз мен Элизабеттың алты баласы болды және олар Уимблдонда тұрды. Осы кезде үлкені Чарльз мектепке барып оқыды, ал кішісі Жорж жеті айлық еді.

Ерте мансап

Бала кезінде Чарльз өнерге құштарлық танытып, күнде базарда көретін алуан түрлі адамдардан шабыт алып сурет салды. Әкесі Чарльздың өнерін қолдамады және оны уақытты бекер өткізу деп есептеді. Есейген шағында Чарльз Лондон богемалық айналымының бір бөлігіне айналып, Савидж клубының негізін қалаушы мүшесі болды, оның әрбір мүшесі "әдебиет немесе өнер саласында еңбек ететін адам" болды. Клуб мүшелері бірлесіп тамақтанып, әңгімелесіп, сондай-ақ "Поезд" атты журнал шығарды. Чарльз Беннетт көптеген суреттермен үлес қосты, оларды CHB монограммасының орнына 'Беннет' деп қол қойды, бірақ журнал ұзаққа соқпады. XIX ғасырдың ортасында Лондонда көптеген арзан, көбінесе қысқа өмір сүрген мерзімдік басылымдар пайда болды, Беннетт бірнешеуіне кішкентай суреттер салды, бірақ оның кейбір жұмыстарын анықтау қиын, себебі ол әрқашан өзінің ерекше "CHB" монограммасымен қол қоймады. Беннетт "Лондондағы Ібіліс", "Пенни Трубасы", "Виг-Дрессер", "Скуиб" және "Айдағы Адам" журналдарына үлес қосқаны белгілі. Романист, журналист және Теккерейдің шәкірті Джеймс Ханней 1847 жылы "Паскин" журналын, одан кейін 1848 жылы "Құыршақ қойылымы", ал 1849 жылы "Жаңа Құыршақ қойылымы" журналын құрды. 1855 жылға қарай Беннетт жақсы танылып, "Comic Times" журналының бірінші санының мачтасы мен бірінші бетіне карикатура жасауға шақырылды. Ол сондай-ақ "Диоген" (1855) және "Комик Ньюс" (1863-1865) журналдарына, сондай-ақ "The London Journal" (1858), "Good Words" (1861), "London Society" (1862-1865) және "Every Boy's Magazine" (1864-1865) сияқты кең таралған иллюстрациялық журналдарға үлес қосты. Оның кейбір толық беттік суреттері ("Он екінші түнгі" кейіпкерлерінің беті сияқты) "The Illustrated London News" журналының Рождество және Жаңа жылдық басылымдарында жарияланды.

Қажылық сапарда жүргендердің жетістіктері

1850-ші жылдардың соңында Чарльз Беннетт Буньянның «Көшпенділердің ілгерілеуі» атты кітабының суреттелген нұсқасын дайындады, осы үшін ол 120-дан астам сурет, соның ішінде барлық кейіпкерлердің еңбектеп салынған карикатураларын жасады. Бастапқыда ол осы еңбегін жариялауда қиындыққа тап болды, бірақ ол Чарльз Кингслидің назарына түскенше, ол кітапқа алғы сөз жазып берді, содан кейін Лонгман баспасы оны жариялауға келісті. Чарльз Беннеттке жазған хатында Кингсли кітаптың тиімді суреттелген нұсқасы қажет екеніне келісіп, оның стилі туралы өз пікірін білдірді. Ол әдемі форманың құнын жоғалтатын қиялға берілуге қарсы ескертті және Буньянның шығу тегіндегі күшті неміс элементін атап өтті, оны гротескке бейімділікпен көрсету керек. Ол хатын суретшіге көріністерді көрушінің санасында пайда болғандай қағазға түсіруге шақырып аяқтады. «Біз Буньянның осы адамдарды өз заманының киімдерінде көріп, елестететінін білеміз. Бұл өте әдемі және мен оны сақтауды қалаймын, себебі тек тарихи шындық үшін ғана емес, сонымен қатар Буньянның басты идеясын басқаша жеткізе алмайсыз – ежелгі пайғамбарлар мен шейіттерге жақын болған табиғаттан тыс әлем оған да жақын болды; Иуданың құлағына сыбырлаған шайтан, ол кавалердің ойыншылық текшесінің үстінде немесе Женева көйлегіндегі пресвитериан пастырының құлағына да сыбырлады». Кингсли тым көп нұсқау беріп отырмын деп ойлағандықтан, «Осы кеңестерді мейірімділікпен қабылдаңыз» деп қорытындылады. Чарльз Беннетт алғы сөздің соңына жазушының (Кингсли) суретшіге (Беннеттің) даңқ төбесіне көтерілуіне көмектесетін суретін қосты. Екеуі дос болып, Чарльз Беннетт Кингслидің Еверслидегі үйіне барып, ол ректор болып қызмет еткен жерде болды, содан кейін миссис Кингслидің Елизаветаға арналған сыйлықтарымен үйіне оралды. Оның осы кезеңдегі тағы екі маңызды кітабы – «Quarles’ Emblems» (1861) және «London People: Sketched from Life» (1863). Франсис Кварльс – XVII ғасырдағы ақын, болашақ Елизавета патшайымына шарап құйған және кейіннен бүкіл Ирландияның приматы Джеймс Ашердің хатшысы болған, ол Киелі кітаптардың хронологиясымен танымал, ол жаратылыс күнін 4004 жылғы 23 қазан күні, жексенбіге дейінгі түнде деп анықтады. Кварльдің «Емблемалары» (алғаш рет 1635 жылы жарық көрген) – Киелі кітаптан алынған, әсем және бейнелі тілмен жазылған, төрт жолдық эпиграммамен аяқталатын өлеңдер жинағы. Бастапқыда танымал болған «Емблемалар» 17 және 18 ғасырлардағы сыншылар тарапынан сыналып, Чарльз Беннетт пен В. Гарри Роджерс салған жаңа басылымы 1800 жылдары да танымал болғанын көрсетті. «London People: Sketched from Life» кітабында Чарльз Беннетттің ең жақсы суреттері бар. Джон Холлингсхедпен бірлесіп жазылған кітапта «The Cornhill Magazine» журналынан алынған эскиздер жинақталған, олар «Лондон халқының әртүрлі топтарына тән физиогномиялардың шынайы бейнелерін көрсетуге арналған, бір жағынан күлкілі асырауға немесе екінші жағынан идеалды сұлулыққа ұмтылмаған». 1865 жылы Чарльз Беннетт «The Reverend John Allan's temperance tale, John Todd and How He Stirred His Own Broth pot» (Джон Тодд және ол өзінің сорпасын қалай қайнатқан) атты әңгімесіне бет және үш сурет салған.

Панч жылдары

Чарльз Беннетттің суреттері "Панч" журналында мерзімімен жарияланды және 1865 жылы ол Марк Лемон (редактор), Ширли Брукс және Джон Тенниел кіретін "Панч" кеңесіне шақырылды. 1866 жылдың наурызынан бастап Чарльз кеңеске тұрақты қатысушы болды, ал кеңес мүшесі Генри Сильвер өзінің күнделігінде Чарльз Беннетттің пікір айтысуларға қосқан үлесін жазды. Ол Чарльздың оң құлағының нашар естігенін және сигара тартқанын хабарлады. Сильвер Чарльздың көбінесе сол қолымен сурет салғанын, бірақ кейде оң қолын да қолданғанын айтты. Ұйықтағандағы қорқыныштар туралы әңгімеде Ширли Брукс май теңізінде жүзіп жүргенін айтса, Чарльз Беннетт бір паршаны байлап қоюға тырысқанын, бірақ жүздеген бөлікке кесіп тастағандарына қарамастан, қажетті ұзындықтағы жіпті таба алмағанын сипаттады. Оның тұрақты қатысуы 1865 жылдың ақпанында жаңа парламенттік сессияның басталысында панч мырзаның парламентті ашуына арналған карикатурамен басталды. Келесі екі жылда ол өзінің танымал CHB монограммасымен қол қойылған 200-ге жуық сурет түсірді. Ол 1866 жылдың сәуір айында "Панчтың Парламент мәнісіндегі" Z әрпі сияқты өте күрделі әріптерді безендіруде шебер болды. Ол кейде саяси карикатуралар жасады, мысалы, 1866 жылдың қыркүйегінде Папаны Луи Наполеонмен құлатылуға дайын, мылтықпен тіреліп тұрған репа ретінде бейнеледі. Чарльз Беннетттің богемалық сыртқы келбеті, көрінеу, қаржылық қиындықтарының салдары болды және тіпті "Панч" үстелінде де пікірталас тудырды. Сондықтан, 1866 жылдың қазанында кеңес төмендегі қаулыны қабылдады: • Осы отырыс С.Х. Беннетттің шашының жағдайына байланысты оған шын ниетпен көңіл білдіреді; • Осы отырыс аталған Беннеттің шашы кесілгенге дейін кеңестен алыс ұстауына себеп болған сезімді бағалайды; • Осы отырыс аталған Беннеттің шаштаразға баруына кедергі келтіретін жағдайына өкінеді; • Осы отырыс аталған Беннетті қайта қабылдауға құштар болып, оған шаштаразға баруына көмектесу үшін қайырымдылық қорын ұйымдастырады; • Осы отырыс, Марк Лемонға (шектелген) сенім білдіріп, оған жоғарыда аталған мақсатқа жәрдемдесу үшін келесі қайырымдылықтарды тапсырады және аталған Беннеттпен байланыс орнатуды сұрайды, осылайша ол шашын кесіп, бауырластардың жиналысына қайта қосыла алады. Бұл қаулыға кеңестің он мүшесі қол қойды, олардың әрқайсысы хатқа бір пеннилік қызыл мөр басып, бір пенниден салды. Чарльздың кеңес отырыстарына қатыспауының нақты себебі оның шашының жағдайы емес сияқты, оның денсаулығының нашарлауы оны одан әрі ұстап тұрған болуы мүмкін. Оның кеңестегі соңғы қатысуы 1866 жылдың 12 желтоқсанында болды, ал Генри Сильвер келесі аптада оның қатыспағанын тіркеді, бірақ оның кейінгі қатысуы туралы ешқандай мәлімет бермеді.

Кейінгі өмір және өлім

1867 жылдың басында Чарльз мен Элизабет Кентш-Таунның Кавершем-роудында тұрды. Оның денсаулығы нашарлап, 23 наурызда «Панч» журналында соңғы карикатурасы жарияланды. Ширли Брукс 31 наурызда оны барып көріп, күнделігіне мынандай жазба қалдырды: «Беннеттің жаңа үйге көшкенін білу үшін бардым, ол Кентш-Таунның шетіндегі үйге қоныстанған екен. Бұл аймақта бұрын болмағандықтан, картадағы бағыттарды ұмытып, Холлоуэй жолына бұрылып қалдым, бірақ көп ұзамай дұрыс жерге жеттім, ол жер өте жағымды. Оның жалғыз ұлын көрдім, ол өте жақсы жігіт еді, Беннеттің «біршама жақсырақ» екенін айтты». Чарльз Беннет 1867 жылдың 2 сәуірінде таңғы сағат сегіз бен тоғыздың арасында қайтыс болды. Өлім куәлігінде өлім себебі невральгия және атрофия деп көрсетілген (бірақ оның жесірі кейіннен оның тұмаудан қайтыс болғанын мәлімдеді), ал кәсібі «ағашқа сурет салушы» деп жазылған. Брукс күнделігінде былай деп жазды: «Мен өте қайғылымын. Беннетт – оның мейірімділігі үшін жақсы көруге болатын адам еді. Осындай керемет суретші», ал Генри Сильвер ертесіне былай деп жазды: «Кеше кедей Беннетттің қазасы туралы хабарды естідім. Сондықтан біз түскі асқа бармадық». 13 сәуірде «Панч» журналында оның қазасы туралы хабар жарияланды. Чарльз Беннетт 8 сәуірде Бромптон зиратында жерленді. Кейіннен оның әйелі мен бір ұлы да сол қабірге жерленді. Екі күннен кейін «Панч» кеңесі оның жесірі Элизабеттің сегіз баласы бар және тағы біреуі күтіп жатқан жағдайын, «қарызы болмаса да» талқылады. Ұзаққа созылған ауруының салдарынан оның өмірі сақтандыру үшін тым қауіпті болды. Олар қоғамдық көмек көрсетуге негіз бар екенін және жеке байланыстар арқылы да көмек іздейтінін келісті. Чарльз Кингсли, Марк Лемон және Джон Эверетт Миллестің, сондай-ақ Брукстің атынан жарияланған шағым кеңінен таратылды және «Таймс» газетінде хат ретінде жарияланды. Чарльздің достарының көмегімен оның жесірі де Көркемсуретшілердің қайырымдылық қорына және Корольдік әдеби қорға жүгінді. «Панч» кеңесі жарнамалар мен жеке байланыстар арқылы қайырымдылық жинап, отбасы үшін қайырымдылық шарасын ұйымдастыруға шешім қабылдады. Лондондағы Адельфи театры 1867 жылдың 11 мамырында, сенбі күні, Чарльз Беннеттің қайтысынан бес апта өткен соң, түстен кейін орынға орынды жинады. Түстен кейін Артур Салливанның алғашқы операсы – «Кокс пен Бокс» алғаш рет қойылды, оны Морей Минстрельдер орындады, сондай-ақ Кейт Терри, Флоренс Терри және Эллен Терри және басқалардың өнерлерін тамашалады. Түстен кейін сәтті өтті және шілде айының соңында Манчестерде тағы бір қайырымдылық шарасы ұйымдастырылды. Оның отбасы үшін жиналған жалпы сома туралы мәлімет жоқ, бірақ 1871 жылғы санақ бойынша Элизабет (өзін «Annuitand» деп сипаттаған) және балалары Кентш-Таунның Гейнфорд-роудында тұрды. 1881 жылы ол «дивиденттерден түскен табысқа» ие екенін мәлімдеді, Чарльздің қайтыс болған кезде пәтер жалға беруді қарастырғанына қарамастан.

Тұлға

Ширли Брукс Чарльз Беннетт туралы еске алуда, ол "өте қабілетті әріптес, өте жақын дос еді. Біздің еңбектестеріміздің ешқайсысы да оның жұмысына осылай ынталы кірісіп, біздің ортақ мақсатымызды ілгерілету үшін осылай тырысқан емес. Оның оңай қол жеткізуі және ерекше қиялы, біз үміттенгендей, осы беттерді көп жылдар бойы байытатын еді. Бірақ тағдыр басқаша болды, біз баға жетпес дағдысы бар жолдастың жоғын қайғымен еске аламыз". Оның "ынтасы" туралы айтылған сөз "Шайыр Чарли" деген лақап атымен және эксцентрикалық богемдік репутациясымен қайшы келеді. "Панч" тарихында М.Х. Шпильманн Август Саланың сөздерін келтіріп, Чарльз Беннетт "тұрақты, еңбекқор және адал, богемдік емес еді, бірақ өмірінің қысқа кезеңінде ол "бақытсыз Мурад" атанды" дейді. XIX ғасырдың белгілі граверлері Далзиел ағайындылары оны "жұмысына шын берілген адам, уақыт мәселесіне араласуға болмайды, тапсырма анықталған, бірақ шектеуге ұшырамайды: "Бұрынғысынша қанша уақыт алады?" деп сұрамау керек" деп сипаттады. Оның өте көп шығармашылығы – өмірінің қысқа кезеңінде 1000-нан астам иллюстрация – оның қаншалықты еңбек еткенін көрсетеді және әр жобаға адал көзқараспен қарағанын аңғартады. Оның мінезінің толық сипаттамасы қайтыс болғаннан кейін үш онжылдықтан кейін "The Magazine of Art" (1895) журналында жарық көрді, онда М.Х. Шпильманн оны "ғасырдың ең танымал және ең жақсы юмористтерінің бірі" деп сипаттады. Шпильманн оның мінезінің "барлық нағыз юмористтердің жүрегінде болатын сүйіспеншілік пен аяныш, кең пейілділік пен терең сезімдерден тұратынын" айтты. Ол сонымен қатар, діни ойларға берілген, балаларды жақсы көретін адам еді, сондықтан дін мен балалық шақ оның өнеріне үлкен үлес қосып, ең бақытты туындыларын жасады. Адамның күші де оның техникасында көрінді, ол бастапқыда тоқтап тұрғанмен, әрқашан сенімділікпен және шешімділікпен орындалды, және осы қасиеттерінің арқасында оның ерте туындыларындағы дайындықтан гөрі көрген кемшіліктерімізді кешіреміз". Чарльз Беннетт балаларды жақсы көріп, оның балалар кітаптары отбасылық арнаулар мен сілтемелерге толы болды, ал кітаптардағы көптеген идеялар балаларымен Уимблдонды таңертең серуендеген кезде пайда болды. Ол серуендеуді пайдалы ойын-сауық деп есептеді және жаңа кейіпкерлерді ойлап табу үшін, жаңа бет-әлпеттерді елестету үшін шақырымдармен жүрді. Сол "Magazine of Art" мақаласында "Кенттің көптеген жолдары оны таныс тұлға ретінде білетіні, ал Кентербери, Эшфорд және Мейдстоун рюкзағымен, сызу кітабынан, түтікшеден және таяқтан басқа серігі болмай, оның бағыты болды" делінеді. Оның туындыларына қатысты пікірлер әртүрлі: кейбіреулер Чарльз Беннеттті 19 ғасырдың жетекші иллюстраторларының бірі деп санайды, ал басқалары оның суреттерін ескірген және артық сипатталған деп тапты. Алайда, сақталған жазбалардан оның әріптестерімен сыйластықпен қарым-қатынас жасап, отбасылық өмірін жақсы көргені, балаларына әңгімелер айтып, оларды жариялау үшін суреттегені анық көрінеді. Ол жұмысында адал ниеттілікті қуаныш пен мейіріммен үйлестірді, бұл "Панч" журналындағы еске алуда Чарльз Беннетт "біздің серіктестеріміздің ең мейірімді және жақсы көретіндерінің бірі, оның қолының күші оның жүрегінің ізгілігімен теңестірілді" деген тұжырымды растады.