Кіріспе

Социализм: утопиялық және ғылыми – 1880 жылы неміс текті социалист Фридрих Энгельс жазған қысқа кітап. Бұл еңбек негізінен 1878 жылы жарық көрген «Анти Дюринг» атты кеңейтілген polemik шығармасынан алынған. Алғаш рет француз тілінде жарық көрді. «Социализм: утопиялық және ғылыми» деген атау кітаптың он тілде жарық көргенге дейін, алғашқы ағылшын тіліндегі басылымында қолданылды. Марксистік идеяларды жұмысшы табының оқырмандарына тарату мақсатымен жазылған бұл кітап, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында халықаралық социалистік қозғалыстың маңызды басылымдарының бірі болды, ондаған мыңдаған данасы сатылды.

Өмірбаян

1860-шы жылдардың онжылдығында Фридрих Энгельстің жақын досы және саяси серіктесі Карл Маркс өзін экономиканы зерттеуге арнады, бұл 1867 жылы «Капиталдың» бірінші томын жариялаумен аяқталды. Маркстың ұзақ және ауыр томы орташа оқырман үшін түсінуге өте қиын болды, алайда, Энгельс 1868 жылдың 16 қыркүйегінде Марксқа жұмысшы табының аудиториясы үшін «Капиталдың» қысқаша, танымал нұсқасының шұғыл түрде қажет екенін ұсынды. «Егер жазылмаса, басқа бір Мұса келіп, оны жасап, құрабын жасайды» деп ескертті Энгельс. Маркс Энгельстің бағасын қолдап, «сен өзің халыққа түсінікті шағын кітапша жазсаң өте жақсы болар еді» деп ұсынды. Энгельс «Капиталдың» негізгі мәселелерін қысқаша жинақтап жазды, бірақ кітапша жарияланбады. Үш тарауды Энгельс іріктеп, реттеп, Пауль Лафарг француз тіліне аударды. «Мен басқа ешқандай социалистік еңбектің, тіпті 1848 жылғы Коммунистік манифесті мен Маркстың «Капиталының» да осылай жиі аударылғанын білмеймін», - деп мақтанышпен жазды Энгельс 1892 жылы ағылшын тіліндегі басылымның жарық көрген кезінде. Бұл еңбектің алғашқы американдық басылымын Америка Социалистік Еңбек партиясы (АСЕП) 1895 жылы өзінің «Халық кітапханасының» бөлігі ретінде жариялады. ДеЛеон жаңа атау қолданды: «Социализмнің утопиядан ғылымға дейінгі дамуы». АСЕП басылымы алғаш рет 1900 жылдың ақпанында қайта басылды және кейіннен әртүрлі уақыттарда қайта басылды. Эдвард Авеллингтің ресми аудармасының алғашқы американдық басылымын 1900 жылы Чарльз Х. Керр & Co. баспасы жариялады. Керрдің сөзіне сүйенсек, оның фирмасы кітаптың алғашқы басылымы мен 1908 жылдың маусым айындағы жаңа басылымы арасында «кем дегенде 30 000» данасын сатқан.

Қорытынды

Кітап марксизм өзін ішкі қағидасы деп санайтын утопиялық социализм мен ғылыми социализм арасындағы айырмашылықты түсіндіреді. Кітапта утопиялық социализм идеалистік екені, авторлардың жеке пікірлерін көрсететіні және қоғамды осы пікірлерге сәйкес өзгертуге болатыны айтылады, ал ғылыми социализм шындықтан туындайды. Ол тарихты талдауға негізделген материалистік тарих тұжырымын қарастырады және социализмнің ғылыми түрі капитализмнен логикалық түрде туындайды деген қорытындыға келеді. Энгельс кітапты Сент-Симоннан бастап, утопиялық социалистердің ойларын сипаттаумен бастайды. Одан кейін Фурье мен Роберт Оуэнге көшеді. Екінші тарауда диалектиканы қорытындылап, ежелгі гректерден Гегельге дейінгі ойларды баяндайды. Үшінші тарауда экономикалық және әлеуметтік күрестермен байланысты диалектиканы қорытындылайды, бұл Маркстің ойларын қайталайды.

Ұсынылған жалғасы

Социализм: утопиялық және ғылыми 1880-1910 жылдар аралығындағы ең көп сатылған және кең таралған социалистік басылымдардың бірі болды. Кейіннен "Анти Дюрингтің" тағы бір бөлімін халыққа түсінікті ету жоспары жасалды, және осы жаңа басылым үшін 2-бөлімнен "Күш теориясы" деп аталатын үш тарау таңдалды. Сонымен қатар, Энгельс неміс оқырмандарына "өз елі тарихында күштің атқарған маңызды рөлін" көрсету үшін жаңа төртінші тарау жазуды жоспарлады. Энгельс бұл тарауды 1848 жылғы революциядан бастап 1871 жылы Отто фон Бисмарктің канцлер болып тағайындалуына дейінгі Германия тарихына арнап жазбақ болды, әсіресе Бисмарктің "қан мен темір" саясатына тоқталып. Бірақ, Энгельс "Капиталдың" келесі томдарын редакциялаумен айналысқандықтан, уақыт жетіспеді және ол қолжазбаны – және жобаны – тоқтатты.