Кіріспе
Ресми тамақтану түрі
Сервистің тарихи түрі à la russe (sɛʁvis a la ʁys;) – үстелге кезегімен әкелінетін тағамдармен тамақтану тәсілі, ал тамақты официант жеке тарелкаларға бөліп береді (әдетте, ас бөлмесіндегі дәмханадан). Бұл ескі француз қызмет көрсету түрінен (service à la française) өзгеше, онда бірнеше тағам бірден үстелге әкелінеді, түрлі ыдыстар мен тағамдарды тамашалап көрсетеді, ал тамақтанушылар өздері тамақтарын тарелкаларына салады. Сервис à la russe 19 ғасырда Батыс асханасында кеңінен таралды. Бұл үстел үстіндегі тағамдар мен дәмдеуіштердің көптігін азайтса да, көптеген қызметшілерді және үстел ыдыстарын қажет етті, сондықтан бұл қызметтің құны жоғары болды. Оның артықшылығы – тағамның тамақтанушыға ыстық күйде жетіп, ұсынылған тағамдардың барлығын татып көру мүмкіндігі болды, бұл бұрынғы жүйеде жиі мүмкін болмаған. Сондай-ақ, ас үстелінде отыру уақыты да қысқарды. Ресей елшісі Александр Куракин 1810 жылы Париж маңындағы Клишиде өткен кешкі ас кезінде француздарға сервис à la russe қызметін таныстырды. Бұл қызмет Англияда да қалыптасып, 1870-1880 жылдары стандартқа айналды. Бірақ Францияда бұл өзгеріске қарсылық болды және француз қызмет көрсету түрі 1890 жылдарға дейін, тіпті кейбір ресми мемлекеттік банкеттерде одан да ұзақ сақталды. Сервис à la russe қазіргі батыс мейрамханаларындағы қызмет көрсетудің негізі болып табылады. Францияда service à l'anglaise (sɛʁvis a lɑ̃glɛz;) деп аталатын, азырақ ресми стильде үй иесі үстелдің бір жағынан сорпа береді, ал кейіннен үй иесінің жұбайы екінші жағынан етті кесіп, қызметшілер тамақтанушыларға жеткізеді, ал тамақтанушылар қалған тағамдардан өздеріне керектерін алып жейді.
The historical form of service à la russe (sɛʁvis a la ʁys; ) is a manner of dining with courses brought to the table sequentially, and the food portioned on individual plates by the waiter (typically from a sideboard in the dining room). It contrasts with the older service à la française , based on several courses brought to the table simultaneously, in an impressive display of tureens and serving dishes, with diners plating food themselves. Service à la russe became the norm in formal Western cuisine over the 19th century. While it reduced the magnificent profusion of dishes and condiments on the table at a given time, it demanded many more footmen and required more tableware, making it an option only the wealthy could afford. It had the advantage of the food being much hotter when reaching the diner, and ensuring that everybody could taste everything they wanted from the dishes offered, which in practice the old system often did not allow. It also reduced the time spent at the table. The Russian Ambassador Alexander Kurakin is credited with bringing service à la russe to France in 1810, at a meal in Clichy on the outskirts of Paris. It eventually caught on in England, becoming the norm by the 1870s and 1880s, though in France there was considerable resistance and service à la française lingered on until the 1890s, and even beyond for the most formal state banquets. Service à la russe remains the basis for most modern Western restaurant service. A less formal style known as service à l'anglaise (sɛʁvis a lɑ̃glɛz; ) in France, has the hostess serving soup from one end of the table, and later the host carving a joint of meat from the other end, with servants taking these to diners, and diners serving themselves from other dishes.
Көп дәрежелі кешкі ас орысша
Тамаққа берілетін тағамдардың саны уақыт өте келе өзгерді; бірақ қызмет көрсетудің негізгі қағидасы – шұбадан басталып, түрлі тағамдар арқылы, содан кейін ет немесе аңға, одан соң көкөністерге (салаттар қоса), тәттілерге және кофеге дейін – 19 ғасырдың ортасынан бастап (осы қызмет түрі Францияға енгізілген кезде) Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды, ал 21 ғасырға дейін қысқартылған күйде жалғасты. Тағамдардың реті тікелей француз қызметінен (service à la française) туындайды. Осы стильдегі қызметте барлық тағамдар үстелге қойылып, қонақтар өзара бір-біріне қызмет ететін. Жан Луи Фландрин көрскендей, тағамды жеу реті – сол кездегі қонақтарға белгілі болған, бірақ қазіргі мәзірлерде немесе тағамдардың сипаттамаларында сирек кездесетін – сервистегі ретімен бірдей болды. Виктория дәуірінің соңғы онжылдықтарында өркендеген сервистің орысша нұсқасын 1886 жылы Сара Тайсон Рорер сипаттады. Рорер осы күрделі қызметке сын көзбен қарап, одан әлдеқайда қарапайым балама ұсынды, ол осы стильдегі қызметтің негізгі қағидаларын білдіреді. Бір жарым ғасыр бойы дамыған, толыққанды кешкі ас тек байлар ғана қолайлай алады. Олардың өте азы ғана оны дайындап бере алады, ал қонақтарының одан да азы ғана оны ұнатады. Оның үштігі – острица, шұбат және балық, релеве, антре және жартылған ет, ас қорытуды жақсарту үшін ром пуншы, салатпен аң, тәттілер мен мұз, кофемен аяқталады, және алкогольді ашытқыштармен басталатын және аяқталатын шараптардың алуан түрлігі, көптеген адамдарға ресми кешкі ас осы үлгіге ұқсауы керек деген ойды ұқтырды. Сондықтан, қарапайым үйдің ресурстарымен олар шексіз еңбекпен острица, шұбат және балық дайындап, етке қосымша бір тағам қосып, пудинг немесе тәттілерден бұрын салат, ал одан кейін балмұздақ береді. Бірақ орташа табыспен мұндай жетістікке жету, толық үстелдегі ұзақ кешкі асқа қарағанда сирек кездеседі. Әдет-ғұрып пен келісіммен жиналған күрделі құрылыстың теориясын түсінуге тырысыңыз және сіздің өз ресурстарыңыз оның мақсатын жақсырақ орындауға болатынын көріңіз. Оны мұқият талдағаннан кейін, сіз бірден ең күрделі кешкі ас оңай ас қорытумен басталып, жартылған етке ауысып, салат, тәттілер мен кофе арқылы кешкі ас аштықты қанағаттандырумен қатар, қызығушылықты тудыратынын көресіз. Сондықтан, сізде шұбат, жартылған ет, десерт болады, олар толыққанды өркениетті адамдардың әдеттегі кешкі асын құрайды, және төменде сіз қарапайым ресурстармен оны "кішкентай кешкі асқа" толық және қанағаттандырарлық етуге қалай өзгерте алатыныңызды көресіз; Дельмониконың ең күрделі тағамдарынан гөрі бұдан артық ештеңе істей алмайсыз. Ұлыбритания мен АҚШ-та балық – жеке тағам; релеве – үлкен, қатты ет немесе толығымен құстың бөліктері, әдетте пісірілген, көмірленген немесе қайнатылған, бірақ жартылған емес; антре – әдетте сиыр еті немесе басқа еттің филесінен жасалған, жақсы соустармен берілетін "жасалған тағамдар", кейде құс еті де болуы мүмкін, бірақ діни мерекелер күндерін қоспағанда, балық емес. Жартылған ет – қауырсыннан басқа ет (кейде құс), әдетте пісірілген, бірақ көбінесе жартылған. Аң – қауырсынды емес, түкіріктен пісіріледі және қарапайым қызмет көрсетеді. Филиппинидің кітабының үштен бір бөлігіне жылдың әр күніне арналған таңғы ас, түскі ас және кешкі ас мәзірлері кіреді. Кешкі ас мәзірлері "қосалқы тағамдармен" басталады, ол оларды: острица немесе моллюски, шұбат және hors d'œuvre деп атайды; содан кейін үш "негізгі тағамдар": бірнеше релеве және антре, және бір роти (жартылған); және ақырында тағы бірнеше "қосалқы тағамдар": тәтті антреметтер, мұз және кофе. Hors d'œuvre әдетте шағын суық тағамдар (мысалы, зәйтүн, сельдерей, редис, шаркутери, икра), бірақ олар ыстық тағамдарды (мысалы, тимбаль, кростад, крокет) да қамтуы мүмкін. Филиппини өзінің көптеген мәзірлерінде қолданған француздық à la russe қызметінде "балық курсы" жоқ, өйткені релеве және антре ет, құс немесе балықтан болуы мүмкін. Пунч көбінесе жартылған еттен бұрын беріледі. Жартылған ет, құс немесе балық болуы мүмкін (бірақ балық әдетте діни мереке күндерімен шектеледі); аңға қызмет етілгенде, ол әрқашан жартылған курсты қамтиды. Entremets – бұл көкөністер, оның ішінде салаттар, релеве және антремен бірге ұсынылады; олар жеке тағам ретінде емес, бірақ олар жиі осындай болып саналады. Суық тамақ – торт, пудинг және т.б. Мұз – мұздатылған тәттілер, олар бөлек тағам ретінде беріледі.
About a third of Filippini's book contains menus for breakfast, luncheon, and dinner for every day of the year. The dinner menus begin with the "side courses", as he calls them: oysters or clams, soup, and hors d'œuvre; followed by the three "main courses": several relevés and entrées, and one roti (roast); and finally a few other "side courses": sweet entremets, ices, and coffee. Hors d'œuvre are usually small cold items (such as olives, celery, radishes, charcuterie, caviar), but they might also include hot made dishes (such as timbales, croustades, croquettes). In the French style of service à la russe, used by Filippini for many of his menus, there is no distinct "fish course", as both relevés and entrées may be of meat, fowl, or fish indiscriminately. Punch often precedes the roast. The roast can be meat, fowl, or fish (though fish is generally limited to days of religious observance); when game is served, it always comprises the roast course. Entremets are the vegetables, including salads, served with the relevés and entrées; they not as a separate course, though they are often listed as such. Sweet entremets are cakes, puddings, and such. Ices are frozen sweets, served as a separate course. Fruit, petits fours, coffee, and cordials are offered at the end of the meal.</blockquote>
"S. D." are "side dishes", i. e. hors d'œuvre. There is a separate fish course, then relevés and entrées. Cold dishes, such as mayonnaise salads and aspics, had become very popular at this time, as is evident in the menu. Roasts could be of butchers' meat, fowl, or game (rarely, if ever, fish). When more than one dish was appointed for a course (e. g. 2 Soups, 2 Fish, 2 roasts, 2 colds), the guest was expected to choose one or the other, not both. A guest might decline one or more of the courses. Ranhofer also gives elaborate instructions for the service of wine. FIRST SERVICE. With Oysters.—Sauterne, Barsac, Graves, Mont Rachet, Chablis. After the Soup.—Madeira, Sherry or Xeres. With Fish.—(Rhine wines) Johannisberger, Marcobrunner, Hochheimer, Laubenheimer, Liebfraumilch, Steinberger. (Moselle) Brauneberger, Zeltinger, Berncasteler. With Removes.—Côte St. Jacques, Moulin à vent, Macon, Clos de Vougeot, Beaune. With Entrées.—St. Émilion, Médoc du Bordelais, St. Julien. Dry champagnes for certain countries. Iced Punches and Sherbets, Rum, Madeira. SECOND SERVICE. With Roasts.—(Burgundies) Pommard, Nuits, Corton, Chambertin, Romanée Conti. Cold Roasts.—Vin de Paille, Steinberger. With Hot Desserts.—(Bordeaux) Château Margaux, Léoville, Laffitte, Château Larose, Pontet Canet, St. Pierre, Côtes de Rhone, Hermitage and Côte Rôtie. (Red Champagne) Bouzy, Verzenay, Porto Première. THIRD SERVICE. With Dessert.—(Burgundy) Volnay, Mousseux. (Champagnes) Delmonico, Roederer, Rosé Mousseux, Pommery, Cliquot, Perrier Jouët, Moët, Mumm. Wine Liquors.—Muscatel, Malaga, Alicante, Malvoisie of Madeira, Lacryma Christi, red and white Cape, Tokay, Constance, Schiraz. Cordials.—Curaçoa [sic], Kirsch, Cognac, Chartreuse, Maraschino, Prunelle, Anisette, Bénédictine. Beers.—Bass’ Ales, Porter, Tivoli, Milwaukee. At the time Post was writing, hors d’œuvre meant rather narrowly light cold dishes like oysters, clams, melon, or citrus. Entrées meant elaborate "made dishes" of fillets of beef or other butcher's meat served in a fine sauce, or some sort of pastry dish. Roasts could be of any meat, which was not necessarily roasted. The preferred dish of a truly fine dinner was wild feathered game, spit roasted and served rather simply. Dessert was molded ice cream only, to the exclusion of all other sweets.</blockquote>
In addition to the set courses, little relish dishes of radishes, celery, olives, or almonds could be set on the table as "hors d'œuvre". Wines, too, were often greatly reduced in number. Amy Vanderbilt noted in her book, The Complete Book of Etiquette, "At a formal dinner champagne may be the only wine served after the service of sherry with the soup. "); alternatively, one or more of the other courses can be omitted (see, for example, the formal menus in Simone Beck's Simca's Cuisine). Dinners in the American style often place the salad as a first course instead of soup, an innovation that appeared in the 1950s in California and was noted by Vanderbilt; in this arrangement, dessert is served immediately after the roast. Wine service may include a separate wine for each course, or simply be champagne throughout; or, most commonly, service may be limited to three wines: a white for the soup and fish, a red for the roast, and a sweet wine or champagne for dessert. These and similar arrangements of four and five course formal dinners were the norm throughout the second half of the 20th century.
Пайдаланылған әдебиеттер
Килиен Стенгель, «Мал етін кесу, XIX-XXI ғасырлардағы десертті қалай күйдіру: Өнер, ғылым, жеңілдік және қолданудан шығу», «Тағамдық қимылдар: Білімді көрсету сахнасы», Париж, L’Harmattan, «Азық-түлік және гастрономиялық мәселелер» жинағы, 2017. Килиен Стенгель, «Ferrandi тағамдық лексикасы», Hachette, 2015, 190-бет.
Kilien Stengel, ''Le lexique culinaire Ferrandi, Hachette, 2015, p. 190