Кіріспе

Ресми тамақтану түрі
Сервистің тарихи түрі à la russe (sɛʁvis a la ʁys;) – үстелге кезегімен әкелінетін тағамдармен тамақтану тәсілі, ал тамақты официант жеке тарелкаларға бөліп береді (әдетте, ас бөлмесіндегі дәмханадан). Бұл ескі француз қызмет көрсету түрінен (service à la française) өзгеше, онда бірнеше тағам бірден үстелге әкелінеді, түрлі ыдыстар мен тағамдарды тамашалап көрсетеді, ал тамақтанушылар өздері тамақтарын тарелкаларына салады. Сервис à la russe 19 ғасырда Батыс асханасында кеңінен таралды. Бұл үстел үстіндегі тағамдар мен дәмдеуіштердің көптігін азайтса да, көптеген қызметшілерді және үстел ыдыстарын қажет етті, сондықтан бұл қызметтің құны жоғары болды. Оның артықшылығы – тағамның тамақтанушыға ыстық күйде жетіп, ұсынылған тағамдардың барлығын татып көру мүмкіндігі болды, бұл бұрынғы жүйеде жиі мүмкін болмаған. Сондай-ақ, ас үстелінде отыру уақыты да қысқарды. Ресей елшісі Александр Куракин 1810 жылы Париж маңындағы Клишиде өткен кешкі ас кезінде француздарға сервис à la russe қызметін таныстырды. Бұл қызмет Англияда да қалыптасып, 1870-1880 жылдары стандартқа айналды. Бірақ Францияда бұл өзгеріске қарсылық болды және француз қызмет көрсету түрі 1890 жылдарға дейін, тіпті кейбір ресми мемлекеттік банкеттерде одан да ұзақ сақталды. Сервис à la russe қазіргі батыс мейрамханаларындағы қызмет көрсетудің негізі болып табылады. Францияда service à l'anglaise (sɛʁvis a lɑ̃glɛz;) деп аталатын, азырақ ресми стильде үй иесі үстелдің бір жағынан сорпа береді, ал кейіннен үй иесінің жұбайы екінші жағынан етті кесіп, қызметшілер тамақтанушыларға жеткізеді, ал тамақтанушылар қалған тағамдардан өздеріне керектерін алып жейді.

Көп дәрежелі кешкі ас орысша

Тамаққа берілетін тағамдардың саны уақыт өте келе өзгерді; бірақ қызмет көрсетудің негізгі қағидасы – шұбадан басталып, түрлі тағамдар арқылы, содан кейін ет немесе аңға, одан соң көкөністерге (салаттар қоса), тәттілерге және кофеге дейін – 19 ғасырдың ортасынан бастап (осы қызмет түрі Францияға енгізілген кезде) Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды, ал 21 ғасырға дейін қысқартылған күйде жалғасты. Тағамдардың реті тікелей француз қызметінен (service à la française) туындайды. Осы стильдегі қызметте барлық тағамдар үстелге қойылып, қонақтар өзара бір-біріне қызмет ететін. Жан Луи Фландрин көрскендей, тағамды жеу реті – сол кездегі қонақтарға белгілі болған, бірақ қазіргі мәзірлерде немесе тағамдардың сипаттамаларында сирек кездесетін – сервистегі ретімен бірдей болды. Виктория дәуірінің соңғы онжылдықтарында өркендеген сервистің орысша нұсқасын 1886 жылы Сара Тайсон Рорер сипаттады. Рорер осы күрделі қызметке сын көзбен қарап, одан әлдеқайда қарапайым балама ұсынды, ол осы стильдегі қызметтің негізгі қағидаларын білдіреді. Бір жарым ғасыр бойы дамыған, толыққанды кешкі ас тек байлар ғана қолайлай алады. Олардың өте азы ғана оны дайындап бере алады, ал қонақтарының одан да азы ғана оны ұнатады. Оның үштігі – острица, шұбат және балық, релеве, антре және жартылған ет, ас қорытуды жақсарту үшін ром пуншы, салатпен аң, тәттілер мен мұз, кофемен аяқталады, және алкогольді ашытқыштармен басталатын және аяқталатын шараптардың алуан түрлігі, көптеген адамдарға ресми кешкі ас осы үлгіге ұқсауы керек деген ойды ұқтырды. Сондықтан, қарапайым үйдің ресурстарымен олар шексіз еңбекпен острица, шұбат және балық дайындап, етке қосымша бір тағам қосып, пудинг немесе тәттілерден бұрын салат, ал одан кейін балмұздақ береді. Бірақ орташа табыспен мұндай жетістікке жету, толық үстелдегі ұзақ кешкі асқа қарағанда сирек кездеседі. Әдет-ғұрып пен келісіммен жиналған күрделі құрылыстың теориясын түсінуге тырысыңыз және сіздің өз ресурстарыңыз оның мақсатын жақсырақ орындауға болатынын көріңіз. Оны мұқият талдағаннан кейін, сіз бірден ең күрделі кешкі ас оңай ас қорытумен басталып, жартылған етке ауысып, салат, тәттілер мен кофе арқылы кешкі ас аштықты қанағаттандырумен қатар, қызығушылықты тудыратынын көресіз. Сондықтан, сізде шұбат, жартылған ет, десерт болады, олар толыққанды өркениетті адамдардың әдеттегі кешкі асын құрайды, және төменде сіз қарапайым ресурстармен оны "кішкентай кешкі асқа" толық және қанағаттандырарлық етуге қалай өзгерте алатыныңызды көресіз; Дельмониконың ең күрделі тағамдарынан гөрі бұдан артық ештеңе істей алмайсыз. Ұлыбритания мен АҚШ-та балық – жеке тағам; релеве – үлкен, қатты ет немесе толығымен құстың бөліктері, әдетте пісірілген, көмірленген немесе қайнатылған, бірақ жартылған емес; антре – әдетте сиыр еті немесе басқа еттің филесінен жасалған, жақсы соустармен берілетін "жасалған тағамдар", кейде құс еті де болуы мүмкін, бірақ діни мерекелер күндерін қоспағанда, балық емес. Жартылған ет – қауырсыннан басқа ет (кейде құс), әдетте пісірілген, бірақ көбінесе жартылған. Аң – қауырсынды емес, түкіріктен пісіріледі және қарапайым қызмет көрсетеді. Филиппинидің кітабының үштен бір бөлігіне жылдың әр күніне арналған таңғы ас, түскі ас және кешкі ас мәзірлері кіреді. Кешкі ас мәзірлері "қосалқы тағамдармен" басталады, ол оларды: острица немесе моллюски, шұбат және hors d'œuvre деп атайды; содан кейін үш "негізгі тағамдар": бірнеше релеве және антре, және бір роти (жартылған); және ақырында тағы бірнеше "қосалқы тағамдар": тәтті антреметтер, мұз және кофе. Hors d'œuvre әдетте шағын суық тағамдар (мысалы, зәйтүн, сельдерей, редис, шаркутери, икра), бірақ олар ыстық тағамдарды (мысалы, тимбаль, кростад, крокет) да қамтуы мүмкін. Филиппини өзінің көптеген мәзірлерінде қолданған француздық à la russe қызметінде "балық курсы" жоқ, өйткені релеве және антре ет, құс немесе балықтан болуы мүмкін. Пунч көбінесе жартылған еттен бұрын беріледі. Жартылған ет, құс немесе балық болуы мүмкін (бірақ балық әдетте діни мереке күндерімен шектеледі); аңға қызмет етілгенде, ол әрқашан жартылған курсты қамтиды. Entremets – бұл көкөністер, оның ішінде салаттар, релеве және антремен бірге ұсынылады; олар жеке тағам ретінде емес, бірақ олар жиі осындай болып саналады. Суық тамақ – торт, пудинг және т.б. Мұз – мұздатылған тәттілер, олар бөлек тағам ретінде беріледі.

Пайдаланылған әдебиеттер

Килиен Стенгель, «Мал етін кесу, XIX-XXI ғасырлардағы десертті қалай күйдіру: Өнер, ғылым, жеңілдік және қолданудан шығу», «Тағамдық қимылдар: Білімді көрсету сахнасы», Париж, L’Harmattan, «Азық-түлік және гастрономиялық мәселелер» жинағы, 2017. Килиен Стенгель, «Ferrandi тағамдық лексикасы», Hachette, 2015, 190-бет.