Кіріспе
Владимир Александрович Сухомлинов (16 тамыз 1848 – 2 ақпан 1926) – Ресей императорлық армиясындағы генерал, 1908–1909 жылдары Бас штаб бастығы, 1909–1915 жылдары Соғыс министрі қызметтерін атқарған. Сухомлинов Бірінші дүниежүзілік соғыс үшін Ресей императорлық армиясын қажетті қару-жарақ және оқ-дәрімен қамтамасыз етудегі сәтсіздікке байланысты Соғыс министрі лауазымынан алынған. Ол сондай-ақ, соғыстың алғашқы шығыс майданындағы Ресейдің жеңілістеріне жауапты деп айыпталды. Сухомлиновтың ісі – Ресейдің нәзік императорлық үкіметінің беделін түсірген, аса маңызды мемлекеттік қылмыс, сыбайлас жемқорлық және билікті теріс пайдалану бойынша қарастырылды. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Сухомлинов дауы Романов монархиясына Распутинмен байланысты абыройсыз оқиғалардан да көп зиян келтірген болуы мүмкін.
Vladimir Aleksandrovich Sukhomlinov (; 16 August 1848 [O. S. 4 August 1848] – 2 February 1926) was a Russian general in the Imperial Russian Army who served as the Chief of the General Staff from 1908 to 1909 and the Minister of War from 1909 to 1915. Sukhomlinov was ousted as Minister of War amid allegations of failure to provide the Imperial Russian Army with necessary armaments and munitions for World War I and accused of responsibility for Russia's defeats in the early Eastern Front. Sukhomlinov was tried for high treason, corruption, and abuse of power in a high profile case that damaged the reputation of Russia's fragile Imperial government. According to some historians, the Sukhomlinov scandal may have done more harm to the Romanov monarchy than the lurid scandals associated with Rasputin.
Ерте өмір және әскери мансап
Владимир Александрович Сухомлинов 1848 жылдың 16 тамызында (ескі стиль бойынша 4 тамыз 1848) Вильна губернаторының Тельши қаласында Александр Павлович Сухомлинов пен Ольга Ивановна Лунскаяның ұлы болып дүниеге келді. Сухомлиновтың кіші інісі Николай Сухомлинов Орынбор губернаторы және Орынбор казак әскерінің атаманы болып тағайындалды. Сухомлинов 1867 жылы Николаев кавалерия училищенін бітіріп, Варшавада орналасқан Императорлық гвардия полкінің уландары құрамында қызмет етті. Сухомлинов 1874 жылы Бас штаб академиясын бітіріп, 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысына қатысты, біраз уақыт генерал Михаил Скобелевтің штабында қызмет етті және 4-дәрежелі Георгий орденімен марапатталды. Орыс-түрік соғысынан кейін Сухомлинов Бас штаб академиясының құрамына, академия басшысы генерал Михаил Драгомировтың шақыруымен кірді. Сондай-ақ Николай кавалерия мектебінде, Паждар корпусында және Михаил артиллерия мектебінде дәріс берді. 1884-1886 жылдары Сухомлинов Сувалкидегі 6-шы драгун полкіне қолбасшылық етті. Сухомлинов 1886 жылдан 1898 жылға дейін Санкт-Петербургтегі офицерлер кавалерия мектебінің бастығы болып қызмет етті, 1890 жылы генерал шеніне көтерілді. Одан кейін Харьковтағы 10-шы кавалерия дивизиясының командирі болып тағайындалды. 1899 жылы Сухомлинов Киев әскери округінің штаб бастығы болып тағайындалды. 1902 жылы Сухомлинов Киев әскери округінің қолбасшысының орынбасары, ал 1904 жылы оның қолбасшысы болды. 1905 жылы Сухомлинов Киев, Подолия және Волынь генерал-губернаторы болып тағайындалды. 1908 жылдың желтоқсан айында Сухомлинов Бас штаб бастығы болды.
Соғыс министрі
Сухомлинов 1909 жылғы наурыз айында соғыс министрі болып тағайындалды, бұл оны Ресей қарулы күштерінің басшысы етіп белгіледі. Осы лауазымда Сухомлинов, мылтықтарға қарсы шабыр, найза мен сүйеншіктерді қолдануға баса назар беретін жаңа оқу тәсілдеріне қарсылық көрсетті, және «Соңғы жиырма бес жылда мен бірде-бір әскери нұсқаулық оқыған жоқпын» деді. Сухомлиновтың жеке сүйкімділігі мен патша Николай II алдындағы беделі, оның лауазымда тұрған кезінде жалқаулық және адалсыздық айыптарынан сақтады. Киев операсында Петр Столыпин, Министрлер Кеңесінің төрағасы лауазымынан жаңа ғана кеткен кезде, оның қанына құнылғанда Сухомлинов оның жанында тұрды. 1912 жылы министр мен оның көмекшісі генерал Алексей Поливанов арасындағы келіспеушілік Поливановтың жұмыстан босатылуымен және генерал Вернандермен ауыстырылуымен аяқталды. Соғыс министрі ретінде Сухомлиновқа Александр Гучков басқаратын Мемлекеттік Думаның Армия комитеті ешқашан сенім артпады, бұл тікелей дуэльге алып келді. Сухомлинов Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңіндегі Ресей күштерінің бас қолбасшысы, Ұлы князь Николай Николаевичтің наразылығын тудырды. Сухомлиновқа Сыртқы істер министрі Сергей Сазоновқа, Ставкаға немесе Ұлы князь Николайға араласуға рұқсат берілмеді, барлық ақпараттық хабарламалар оның көмекшісі Николай Янушкевич арқылы өтті. Сухомлиновтың реформаларына қарамастан (немесе кейбіреулердің пікірінше, оның тиімсіздігі мен өзгеріске қарсылығы салдарынан) Ресей Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында ауыр қатыгездіктерге ұшырады. Соғыстың алғашқы айларында Шығыс Пруссиядағы бірнеше жеңілістен кейін, 11 маусымда (ескі стиль бойынша) Сухомлинов лауазымынан кетуге мәжбүр болды, ал оның орнына Алексей Поливанов келді. Сухомлинов өзінің құлдырауына Николай, Гучков және Поливановты жауапты деп есептеді және Иматра маңындағы Саймаға балық аулауға барып, «Остап Бондаренко» псевдонімімен мақалалар жазып, 1787-92 жылдардағы орыс-түрік соғысын зерттеді.
Түсінігі
Ресей империясындағы соңғы француз елшісі Морис Палеолог Сухомлиновты "ақылды, тапқыр және айлакер, патшаға құлшынып, Распутиннің досы – жұмыс істеуден қол үзіп, бірінші көрісте көптеуге сенімсіздік тудыратын адам" деп сипаттады. Сухомлинов 1905-1912 жылдар аралығындағы Ресей әскерінің дамуының тоқтап қалуына жауапты деп есептелді, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда дайындықсыздыққа алып келді. Алайда, Брюс В. Меннинг "Оқтардан бұрын шабуыл" еңбегінде "Оның Ресейдің қорғаныс және шабуылдық әскери күшін нығайтуға деген ұмтылысы күмәнсіз болды. Сухомлиновтың реформаларының арқасында Бірінші дүниежүзілік соғыс алдындағы Ресей империясының бейбіт кездегі әскер құрамы 1 423 000 офицер мен сарбаздан құралды" деп мәлімдейді. Министрге қатысты сын-ескертпелері болғанымен, Меннинг оны Ресей армия корпусының құрылымын оңайлату және жаңартумен, соның ішінде әрқайсысына алты ұшақтың құрамын қосумен марапаттайды. Норман Стоун Сухомлиновтың авторитарлық стилі мен Императорлық Дума мен әскердегі жауыздары тарапынан жасалған сыбайлас жемқорлық айыптауларына байланысты "өте жаман беделге" ие болғанын айтады. Оған тағылған айыптаулардың салдарынан "Сухомлинов, бір жағынан киім киген Распутин сияқты, 1917 жылғы қаралы әңгімелерге жатады. Бірақ оған қарсы айғақтар жеткіліксіз". Стоун оның армияның жоғары шеніне ие болған "преториандардың" бейресми тобының жетекшісі ретіндегі орнын егжей-тегжейлі баяндайды: олар – кәсіби сарбаздар, көбінесе төменгі және орта таптан шыққан, жаяу әскерде тәжірибесі мен адалдығы бар адамдар. Осылайша, Сухомлинов пен оның одақтастары Стоун "патрицийлер" деп атаған топқа қарсы болды – жоғары сыныпты офицерлер, олардың мәртебесі әскери қызметке қарыздар емес, атты әскер мен артиллерияны (әсіресе бекініс артиллериясын) ұнатты. Стоун екі топ арасындағы қақтығыстың жалғасуын патша Николайдың жауапкершілігі деп санайды, ол өзінің еркіндігін сақтау үшін екі тарапты да бір-біріне қарсы қойды. Қалай болғанда да, Сухомлинов алдағы соғыста тиімсіз болары анық болған бекіністерден ресурстарды жаяу әскер мен жылдам артиллерияға бағыттап, белгілі бір жетістікке жетті. Стоун Сухомлиновтың үлкен жетістіктерге жете алмауының себебін Ресейдің экономикалық дамуының проблемаларымен және "технократтық" патрицийлер тобының қарсылығымен байланыстырады.
Түрмеге қамау және өлім
1916 жылғы 20 сәуірде полиция Сухомлиновтың сарайын тінтіп, кешке оны Петр мен Павел бекінісіне қамады. Сухомлинов шілде айында ауруханаға ауысқанға дейін бекіністе қалды. Поливанов оны әйелімен ажырасу, сыбайлас жемқорлық, Берлиндегі Deutsche Bank-та миллиондаған рубль сақтауы және оның жақын серіктестерінің Германия мүддесі үшін тыңшылық жасады деген айыппен сотқа тартып, мемлекетке қарсы шығуға (С. Мясоедов, А. Алтшуллер, В. Думбадзе, соңғысына өмірбаяны үшін құжаттарды қарауға рұқсат берілді) кінәлі деп айыптады. Мясоедов, сол кезде Сухомлиновтың әйелімен байланыста болғандықтан, 17 наурызда Ковнода тұтқындалып, Варшавадағы әскери сотта сотталды және келесі күні дарға асылды. Оның сотқа тартылуына князь Михаил Андронников, Александр Гучков, Александр Хвостов және Александр Александрович Макаров жауапты болды. Сухомлинов екі жылға бас бостандығынан айырылды. Сухомлиновтың үшінші әйелі киім-кешек пен түкке құмарлығымен айыпталды. Ол да Александра сияқты жаралы әскерлерге арналған аурухана ұйымдастырды. Бір күні кешке ол адамдарды тарту үшін патшайымның атын пайдаланып, қайырымдылық кешін өткізді. Михаил Родзянконың сөзіне қарағанда, Сухомлиновтың әйелі Григорий Распутин мен Петр Бадмаевтан көмек сұраған. Распутин патшайыммен сөйлескеннен кейін, ол Сухомлиновты қорғады және Александр Протопоповпен бірге оны алты айдан кейін босатып, үй қамауына алды. Протопопов бұрынғы министрге келгенде, Думада оны қатты сынады. Бұл халықты ашуландырып, үкіметтің беделін түсірді. Ақпан революциясы кезінде Сухомлинов қайтадан тұтқындалып, екі жыл бұрынғы Петр мен Павел бекінісіндегі суық әрі ылғалды камераға жабылды. Оның ісі 1917 жылдың 10 тамызынан 12 қыркүйегіне дейін қарастырылды. Мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыптан ақталған Сухомлинов, бұрынғы билігін пайдаланып әскерге қару-жарақ пен оқ-дәрілерді ұйымдастырмағаны үшін кінәлі деп танылды. Сухомлинов Бірінші дүниелік соғысқа дайындықсыз болды деген айыппен ашық каторгаға (кітапханашы, баспагер және сыпырушы ретінде) сотталды. Ресей заң тарихында алғаш рет саяси сотқа қоғамдық қазылар алқасы қолданылды, ол әскери концерт залында ұйымдастырылды. Ресейдің Уақытша үкіметі құлағаннан кейін Сухомлинов түрмеде бұрынғы министрлердің барлығымен бірге отырды, олардың ішінде Алексей Хвостов, Пуришкевич және Степан Петрович Белецкий болды. 1918 жылдың 1 мамырында Сухомлинов 70 жасқа толуға азық қалғанда түрмеден босатылып, бір уақытқа бос пәтерде жасырынды. 22 қыркүйекте Сухомлинов Ресейден қашып, Финляндиядағы Ханкоға (қазір Ресейден тәуелсіз) қоныс аударды. 1924 жылы оның естеліктері жарық көрді, ол армиядағы бұрынғы достарына және Германияның кайзері Вильгельм II-ге арналған, ол да Сухомлиновқа естеліктерін арнауды ойластырған. Бұрынғы әріптестерін қатты сынаған Сухомлинов 1917-1923 жылдардағы төңкерістердің себебі үш император одағының ыдырауы және соғыс болды, бұл Ресей мен Германияның либералды демократияға қарсы біріккен күшін жойды деп мәлімдеді. Ол Ресей мен Германия арасындағы қарым-қатынас жақсарса, монархия қайта орнатылуы мүмкін екенін қосты. Сухомлиновтың естеліктерін жаңадан құрылған Кеңес Одағы аудармада жариялады. Сухомлинов өмірінің соңына дейін Берлинде өте кедейлікте өмір сүрді, ол 1926 жылдың 2 ақпанында таңертең саябақтағы ойындықта суықтан қатып қалған күйде табылды. Сухомлинов Берлин Тегельдегі орыс православие зиратында жерленді.